- Bệnh tủy cổ khác với các bệnh như thoát vị đĩa đệm cổ chỉ chèn ép rễ thần kinh một bên: trong bệnh này, chính tủy sống bị chèn ép, có thể gây suy giảm chức năng bàn tay và rối loạn dáng đi.
- Những thay đổi trong chức năng hằng ngày như cài cúc áo, mở nắp chai, viết chữ, đi lại: là tín hiệu quan trọng quyết định thời điểm điều trị.
Bà A, ngoài 70 tuổi sống tại Busan, từ một ngày nọ bỗng thấy việc cài cúc áo sơ mi chậm chạp hẳn. Bà liên tục cài lệch lỗ cúc, và việc vặn mở nắp chai cũng không còn như trước. Có những ngày đầu ngón tay còn tê rần.
Tại một phòng khám gần nhà, bác sĩ nghi “hội chứng ống cổ tay”; nơi khác lại nói giống “thoát vị đĩa đệm cổ”. Cũng có bệnh viện đề cập khả năng “cốt hóa dây chằng dọc sau” (OPLL).
Vấn đề không nằm ở tay mà ở cổ, chính xác là “chèn ép tủy sống”
Nhưng thực ra vấn đề không nằm ở bàn tay mà ở bên trong vùng cổ. Một bác sĩ chuyên về cột sống cho chụp MRI và CT rồi nói: “Ống sống ở vùng đốt sống cổ bị hẹp do nhiều thay đổi thoái hóa.” Tủy sống (脊髓) đi qua trong vùng đốt sống cổ đang bị chèn ép.
Ông chẩn đoán đây là “bệnh tủy cổ” do nhiều yếu tố chồng lấp như lồi đĩa đệm, thay đổi ở khớp và dây chằng, kèm một phần dấu hiệu cốt hóa dây chằng dọc sau. Bệnh thuộc nhóm “bệnh lý tủy cổ do thoái hóa” (DCM, Degenerative Cervical Myelopathy), tức tủy sống bị chèn ép bởi các biến đổi thoái hóa. Vì vậy, các giải thích trước đó như thoát vị đĩa đệm cổ hay cốt hóa dây chằng dọc sau cũng không hoàn toàn sai.
Giám đốc Jeong Jong-cheol của Bệnh viện Lớn Busan (Khoa Phẫu thuật Thần kinh) cho biết: “Nếu thoát vị đĩa đệm cổ thường chèn ép rễ thần kinh một bên, gây đau hoặc tê lan xuống cánh tay, thì bệnh tủy cổ là tình trạng chính tủy sống: một phần của hệ thần kinh trung ương nối với não: bị chèn ép.” Ông nhấn mạnh: “Đây không chỉ là bệnh đau cổ đơn thuần, mà có thể dẫn đến suy giảm chức năng bàn tay, rối loạn dáng đi; nặng hơn có thể mất thăng bằng hoặc tiến tới liệt tứ chi.”
Vì sao lại hay trông giống bệnh khác?
Bệnh tủy cổ khó ở chỗ không ít trường hợp khởi phát với triệu chứng mơ hồ. Nếu không đau cổ nhiều, cả người bệnh lẫn nhân viên y tế ở lần khám đầu đều dễ nghĩ sang bệnh khác.
Đặc biệt, bệnh dễ chồng lấp với các bệnh thường gặp ở người cao tuổi. Nếu nổi bật là tê tay, dễ bị xem là hội chứng ống cổ tay; nếu đau cánh tay xuất hiện trước, dễ bị nghĩ là thoát vị đĩa đệm cổ hoặc bệnh lý vai; nếu đi lại không vững, dễ bị quy cho vấn đề thắt lưng hoặc đơn thuần là lão hóa.
Thêm vào đó, nhận thức về bệnh còn thấp nên chẩn đoán có xu hướng bị trì hoãn. Một phân tích gộp gần đây cho thấy từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên đến khi được chẩn đoán hoặc được đánh giá để phẫu thuật có thể mất trung bình hơn 1 năm. Dù khác nhau giữa các nghiên cứu, điểm chung là bệnh tiến triển chậm và biểu hiện ban đầu mơ hồ nên dễ phát hiện muộn.
Giám đốc Jeong ví von: “Bề ngoài có thể trông vẫn bình thường, nhưng giống như dây điện cứ bị bẻ gập rồi duỗi ra thì lõi đồng bên trong sẽ đứt dần từng sợi, tủy sống cũng có thể bị tổn thương từng chút một.” Nghĩa là có thể có khá nhiều bệnh nhân “ẩn” mà không dễ nhận ra. Đặc biệt ở người cao tuổi, đôi khi không đau nhiều nên càng phát hiện muộn.
Quan trọng hơn đau là “thay đổi chức năng”
Vì vậy, cốt lõi của chẩn đoán bệnh tủy cổ không phải “đau ở đâu, đau nhiều thế nào” mà là “đã không làm được việc gì”. Khó cài cúc áo, khó vặn mở nắp chai, chữ viết xiêu vẹo hơn trước, cầm đũa vụng về, đi lại lảo đảo, sợ cầu thang và hay vấp ngã:
Khi kèm theo các dấu hiệu khám thần kinh như tăng phản xạ, phản xạ bệnh lý, giảm cảm giác thăng bằng, trục chẩn đoán sẽ chuyển sang vấn đề cột sống. Khám phản xạ, đánh giá sức cơ, đánh giá dáng đi và thăng bằng cũng hữu ích cho chẩn đoán.
Tuy nhiên, “mấu chốt” nằm ở CT và MRI để quan sát sâu bên trong cơ thể. CT giúp kiểm tra tổn thương xương hoặc có cốt hóa dây chằng dọc sau hay không; MRI chủ yếu đánh giá đĩa đệm, dày dây chằng, mức độ chèn ép tủy và thay đổi tín hiệu trong tủy.
Theo dõi không phẫu thuật? Hay phải phẫu thuật?
Các hướng dẫn quốc tế liên quan khuyến cáo nhất quán phẫu thuật đối với bệnh lý tủy do thoái hóa mức độ trung bình hoặc nặng. Tuy nhiên, ở mức độ nhẹ, vẫn còn khoảng lựa chọn giữa phẫu thuật và điều trị không phẫu thuật. Có thể theo dõi sát hoặc phục hồi chức năng có hệ thống.
Dù vậy, không ai phản đối việc quan trọng nhất là không bỏ lỡ tín hiệu cho thấy chức năng thần kinh đang suy giảm. Giám đốc Jeong cũng nói: “Ở giai đoạn sớm với đau hoặc rối loạn cảm giác, điều trị thuốc, nẹp hỗ trợ và quản lý sinh hoạt có thể cho diễn tiến tương đối ổn,” nhưng “khi các động tác tinh tế của bàn tay giảm hoặc dáng đi trở nên không vững, cần nghiêm túc xem xét chỉ định phẫu thuật.”
Vì sao phương pháp mổ lại khác nhau ở từng người?
Ngay cả khi phẫu thuật, không phải ca nào cũng thực hiện theo cùng một cách. Tùy tủy sống bị chèn ép ở đâu, ở mấy đốt, và theo hướng nào mà sẽ quyết định tiếp cận từ phía trước hay phía sau. Các dấu hiệu hình ảnh như cốt hóa dây chằng dọc sau, biến dạng gù, mất vững, phạm vi chèn ép: cũng ảnh hưởng đến lựa chọn.
Khuyến cáo gần đây cho rằng cả phẫu thuật đường trước và đường sau đều có thể mang lại lợi ích lâm sàng, nhưng kiểu biến chứng có thể khác nhau tùy phương pháp. Cuối cùng, câu hỏi quan trọng không kém “có mổ hay không” là “cách giải ép (減壓) nào phù hợp với cấu trúc cổ của tôi”. Gần đây, số trường hợp áp dụng phẫu thuật nội soi cột sống để giảm tối thiểu đường rạch, giảm đau và phục hồi sớm nhằm hạn chế di chứng đang tăng lên.
〈Câu hỏi thường gặp (FAQ)>
Cổ không đau nhiều thì vẫn có thể là bệnh tủy cổ không?
Đúng vậy. Ở bệnh tủy cổ, không ít trường hợp thay đổi chức năng như vụng về khi thao tác tay, khó cài cúc áo, thay đổi chữ viết, đi lại không vững: xuất hiện trước, thay vì đau cổ dữ dội.
Hội chứng ống cổ tay và bệnh tủy cổ phân biệt thế nào?
Hội chứng ống cổ tay chủ yếu xoay quanh tê tay và rối loạn cảm giác ở bàn tay, trong khi bệnh tủy cổ có thể kèm vụng về cả hai tay, hay làm rơi đồ, rối loạn dáng đi và giảm cảm giác thăng bằng.
Nếu trì hoãn phẫu thuật bệnh tủy cổ thì sẽ ra sao?
Vì đây là bệnh tiến triển do tủy sống bị chèn ép từ từ, để càng lâu thì hồi phục có thể càng chậm. Nếu vấn đề chức năng tay hoặc chân đã rõ rệt, điều quan trọng là quyết định chỉ định phẫu thuật kịp thời.
Thông tin tư vấn: Giám đốc Jeong Jong-cheol, Bệnh viện Lớn Busan (Khoa Phẫu thuật Thần kinh). Ông từng là trợ lý giáo sư nghiên cứu lâm sàng tại Bệnh viện Severance, giáo sư lâm sàng tại Bệnh viện Đại học Eulji, và giáo sư thỉnh giảng tại Bệnh viện Đại học New York. Ông khám và điều trị nhiều bệnh lý cột sống, đặc biệt là các bệnh vùng cổ như bệnh tủy cổ, hẹp lỗ liên hợp cổ, thoát vị đĩa đệm cổ.
