“Có nhiều người ngại dùng thuốc điều trị cholesterol cao vì nghe nói về các tác dụng phụ này nọ.” Đó là lời chia sẻ của một bác sĩ nội khoa mà tôi quen biết.
Ông đã điều hành một phòng khám nhỏ hơn 30 năm và đã điều trị cho vô số bệnh nhân. Ông nói: “Mặc dù có nguy cơ cao về các bệnh nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, nhưng nhiều người vẫn do thông tin sai lệch mà chần chừ trong việc dùng thuốc.” Ông cũng cho biết: “Khi mức cholesterol cao, chỉ điều chỉnh chế độ ăn uống không đủ, nhiều trường hợp cần phải dùng thuốc, nhưng ban đầu họ từ chối, chỉ sau khi được giải thích chi tiết họ mới quyết định dùng thuốc.”
Nhiều người ngại dùng thuốc vì lo tác dụng phụ
Cholesterol cao là tình trạng mà các thành phần lipid (cholesterol, triglyceride, v.v.) trong máu tăng lên quá mức cần thiết và tích tụ trên thành mạch máu. Điều này gây ra viêm trong mạch máu và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như xơ vữa động mạch, bệnh tim mạch, bệnh mạch máu não. Đặc biệt, việc duy trì cholesterol xấu, còn gọi là cholesterol lipoprotein mật độ thấp (LDL), trong khoảng bình thường (dưới 100 mg/dL) là rất quan trọng.
Thuốc điển hình được sử dụng để điều trị cholesterol cao và ngăn ngừa bệnh tim mạch là statin. Statin ức chế enzyme sản xuất cholesterol trong gan, làm giảm sản xuất cholesterol và giảm mức cholesterol xấu.
Các chuyên gia cho biết: “Như câu nói ‘tất cả thuốc đều có tác dụng phụ’, statin được biết đến là có tác dụng phụ hiếm gặp như đau cơ, tăng men gan.” Tuy nhiên, họ cũng nhấn mạnh rằng những tác dụng phụ này là nhỏ so với nguy cơ mắc các bệnh nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ nếu để cholesterol cao không được điều trị.
Liên quan đến vấn đề này, một nghiên cứu gần đây đã đưa ra kết quả giúp an tâm cho những người lo lắng về tác dụng phụ của statin. Theo nhóm nghiên cứu từ Đại học Oxford, statin không gây ra hầu hết các tác dụng phụ được ghi trên bao bì như tăng cân, buồn nôn, mệt mỏi.
Các chuyên gia cho biết: “Phát hiện này có ảnh hưởng lớn đến sức khỏe cộng đồng,” và “statin là loại thuốc có khả năng cứu sống, nhưng nhiều người lại từ chối lợi ích tiềm năng vì sợ tác dụng phụ.”
Nhóm nghiên cứu đã phát hiện điều gì?
Giáo sư Christina Rees từ Viện Nghiên cứu Sức khỏe Dân số của Đại học Oxford cho biết: “Statin rất hiệu quả trong việc giảm cholesterol,” và “kết quả nghiên cứu cho thấy bằng chứng về nhiều tác dụng phụ là rất yếu.” Nhóm nghiên cứu, bao gồm giáo sư Rees, đã thử nghiệm tác dụng phụ của statin trong nhiều năm.
Nhóm nghiên cứu đã thu thập dữ liệu từ 23 nghiên cứu ngẫu nhiên lớn, bao gồm 19 thử nghiệm lâm sàng so sánh tác dụng của statin và giả dược (thuốc giả), với khoảng 124.000 người tham gia, và 4 thử nghiệm lâm sàng so sánh điều trị statin tập trung hơn và ít tập trung hơn với khoảng 37.000 người tham gia.
Trước tiên, vào năm 2022, họ đã xem xét triệu chứng phổ biến nhất là đau cơ. Nghiên cứu cho thấy khoảng 1/4 bệnh nhân trải qua triệu chứng cơ bắp này, nhưng tần suất gần như tương tự cũng xuất hiện ở nhóm giả dược. Nguy cơ quá mức về triệu chứng cơ bắp khi dùng statin chỉ khoảng 1%, chủ yếu xảy ra trong năm đầu tiên điều trị.
Việc statin có thể gây ra bệnh cơ nghiêm trọng là điều đã được biết đến. Tuy nhiên, theo nhóm nghiên cứu, điều này xảy ra rất hiếm, chỉ ảnh hưởng đến 1 trong 10.000 người được điều trị bằng statin.
Vào năm 2024, nhóm nghiên cứu đã nghiên cứu mối liên hệ giữa statin và một tác dụng phụ tiềm năng khác là bệnh tiểu đường. Kết quả cho thấy statin có thể làm tăng nhẹ lượng đường trong máu, nhưng chỉ có bệnh nhân đã có lượng đường trong máu cao mới được chẩn đoán bệnh tiểu đường.
Nhóm nghiên cứu cũng đã đánh giá 66 tác dụng phụ tiềm năng được ghi trên nhãn sản phẩm statin như trầm cảm, suy giảm chức năng nhận thức, rối loạn giấc ngủ, rối loạn cương dương, nhưng phát hiện rằng statin hầu như không làm tăng nguy cơ của tất cả các tác dụng phụ tiềm năng này.
Nhóm nghiên cứu giải thích: “Các triệu chứng do statin gây ra xuất hiện với tỷ lệ tương tự như ở những người dùng giả dược, cho thấy rằng thuốc không phải là nguyên nhân.” Trong số các tác dụng phụ được kiểm tra, chỉ có 4 trường hợp có nguy cơ tăng thêm ở nhóm statin.
Nguy cơ bất thường trong xét nghiệm máu gan tăng nhẹ, nhưng không có nguy cơ bổ sung nào về các bệnh gan nghiêm trọng như viêm gan hay suy gan. Ngoài ra, cũng phát hiện hiện tượng tăng nhẹ nguy cơ phù nề do thay đổi cấu trúc nước tiểu và tích tụ dịch, điều này có thể là dấu hiệu của vấn đề thận.
Nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng ý nghĩa lâm sàng của những nguy cơ này là không chắc chắn. Họ cho biết: “Điều này cho thấy lợi ích đã biết của statin vượt xa nguy cơ.”
Tại sao kết quả nghiên cứu này lại quan trọng?
Các chuyên gia cho rằng: “Nghiên cứu này sẽ làm giảm lo lắng của bệnh nhân về nhiều tác dụng phụ của statin và có thể dẫn đến việc xem xét lại thông tin về statin hiện tại.” Các yếu tố nguy cơ chính đã được xác định là triệu chứng cơ bắp chỉ xuất hiện ở một số ít người và thường xảy ra ở giai đoạn đầu.
Có một sự gia tăng nhẹ nguy cơ bệnh tiểu đường ở những người gần đạt ngưỡng chẩn đoán, và sự gia tăng men gan nhẹ mà hầu như không dẫn đến bệnh gan thực sự.
Nhóm có nguy cơ tác dụng phụ lớn hơn chỉ là những người có bệnh gan hiện có hoặc có nguy cơ cao mắc bệnh tiểu đường. Nhóm nghiên cứu cho biết: “Ngay cả trong những nhóm này, nguy cơ tuyệt đối vẫn thấp, và lợi ích bảo vệ tim mạch lớn hơn nhiều so với tổn hại tiềm năng.”
