Улс даяарх ахмадын төвүүдийг “Го-Стоп” тоглоом бараг эзэлжээ. “Хваду хөзөр деменциэс сэргийлдэг” гэх ярианд итгэсэн ахмадууд хөзрийн ширээний ард олон цагийг өнгөрүүлдэг байв. Kormedi.com 〈Деменцийг даван туулах өдөр>-ийг тохиолдуулан хваду хөзрийг орлохын зэрэгцээ анагаах ухааны нотолгоонд тулгуурлан хэрэгжүүлж буй деменциэс урьдчилан сэргийлэх өвөрмөц хөтөлбөрүүдийг сурвалжиллаа. Эдгээр туршилтууд одоо ч үргэлжилж байна. Хвадугийн ширээтэй салах ёс хийх цаг болжээ. Редакторын тэмдэглэл
“Манай Жүн Үгийн ачаар тоглоомд хожлоо.”
“Эмээ, энэ тоглоомыг ингэж тогловол их оноо авна.”
Өнгөрсөн 16-ны өдрийн 13 цагт Инчон хотын Мичүхол дүүргийн нэгэн ахмадын төвийн уур амьсгал ердийнхөөс эрс өөр байв. Ахмадууд цуглан цагийг өнгөрүүлдэг энэ газарт цэцэрлэгийн 15 орчим хүүхэд хүрэлцэн иржээ. Хүүхдүүд ахмадуудтай хослон самбарт тоглож эхлэхэд нам гүм байсан төв удалгүй инээд хөөр, хөгжөөн дэмжих дуугаар дүүрэв.
Хүүхдүүд ахмадуудад тоглоомын дүрмийг зааж, ахмадууд хүүхдүүдийг даалгавар бодох бүрд алга ташин урамшууллаа. Тоглоом дууссаны дараа тэд бөмбөгийг уутанд хийх, тууз булаалдах зэрэг тоглоом тоглон хамтдаа дасгал хөдөлгөөн хийв.
“Лхагва гараг болохоор хувцсаа хүртэл илүү нямбай сонгодог. Хүүхдүүдтэй уулзах цагаа тэсэн ядан хүлээдэг болохоор тэр.”
Хүүхдүүдтэй тоглож байсан Ким Жон Хи (71) ийнхүү ярив. Тэрбээр “Нам гүм байсан ахмадын төв инээд хөөр, эрч хүчээр дүүрдэг” гээд “Лхагва гараг бүр эрт босож, өдрийнхөө бэлтгэлийг хийдэг болсон. Хөтөлбөр аравдугаар сард дуусна гэхээр одооноос харамсаж байна” гэж хэллээ.
Самбарт тоглоомоор эхэлсэн ‘үе хоорондын ойлголцол’⋯Энэ жил биеийн дасгал нэмэв
21-нд болох ‘Деменцийг даван туулах өдөр’-ийн 19 дэх удаагийн арга хэмжээг угтан биднийг очиход хүүхдийн дүрд суурилсан бизнесээр мэргэшсэн Wootso компани болон Солонгосын ахмадын асаргаа судлалын нийгэмлэгийн хамтран хэрэгжүүлдэг ‘Үе хоорондын ойлголцлын хөтөлбөр’ ид өрнөж байлаа.
Энэ хөтөлбөрөөр хүүхэд, ахмад настан хос болж, тооцоолох чадвар, ой тогтоолт шаардсан хоёр төрлийн самбарт тоглоом тоглодог. Мөн танин мэдэхүйн дасгалыг хөнгөн хөдөлгөөнтэй хослуулсан биеийн дасгалд оролцдог.
Өнгөрсөн онд анх хэрэгжүүлсэн хөтөлбөрийг сайн хүлээн авсан тул энэ жил үргэлжлүүлжээ. Өнгөрсөн сарын 26-нд эхэлсэн хөтөлбөр аравдугаар сарын 28 хүртэл долоо хоног бүрийн лхагва гарагт 13 цагаас, нийт 10 удаа болно.
Хөтөлбөрийн эхлэл энгийн байв. Ахмадууд өөр хоорондоо эсвэл ганцаараа хийдэг танин мэдэхүйн дасгалыг хүүхдүүдтэй хамт тоглох хэлбэрт оруулахыг зорьжээ.
Хөтөлбөрийг боловсруулахад оролцсон Wootso компанийн захирал Ким Жон Сэ “Деменциэс урьдчилан сэргийлэх танин мэдэхүйн өдөөлтийн өмнөх хөтөлбөрүүдийг ихэвчлэн ганцаарчилсан хэлбэрээр эсвэл зөвхөн ахмад настнуудад зориулан хэрэгжүүлдэг байсан” гээд “Хүүхдүүдэд өнөө үед тэр бүр олддоггүй эмээ, өвөөгийн үеийнхэнтэй харилцах боломж, ахмадуудад баяр баясгалан мэдэрч, суралцах чадвараа дээшлүүлэх боломж өгч чадна гэж үзсэн” хэмээн тайлбарлав.
Ой тогтоолт мэдэгдэхүйц сайжирчээ⋯Судалгаанууд самбарт тоглоомын ач холбогдлыг батлав
Зохион байгуулагчид өөрсдийн судалгаагаар хөтөлбөрийн үр нөлөөг мөн тогтоосон байна. Wootso болон Солонгосын ахмадын асаргаа судлалын нийгэмлэг өнгөрсөн онд тус ахмадын төвийн 24 ахмадыг хамруулан хөтөлбөрийн үр нөлөөг хэмжжээ. Эрүүл мэнд, нийгмийн халамжийн яам болон Деменцийн үндэсний төвийн боловсруулсан Солонгосын танин мэдэхүйн скрининг сорил болох ‘CIST(Cognitive Impairment Screening Test)’-ыг хөтөлбөрт оролцохын өмнө болон дараа авч, гарсан өөрчлөлтийг судалсан байна.
Үр дүнгээс харахад хөтөлбөрийн дараа танин мэдэхүйн чадвар статистикийн хувьд мэдэгдэхүйц сайжирчээ. Ялангуяа ой тогтоолтын үзүүлэлтэд тодорхой өөрчлөлт ажиглагдсан гэж зохион байгуулагчид тайлбарлав.
Самбарт тоглоомыг анагаах ухааны салбарт үр нөлөө нь хүлээн зөвшөөрөгдсөн эмчилгээний хэрэгсэл болгон ашигладаг.
2024 онд Пэксок их сургуулийн Эрүүл мэндийн сургуулийн хөдөлмөр засал судлалын баг самбарт тоглоомын үр нөлөөг судалсан 8 өгүүлэлд мета-анализ хийжээ. Тогтмол самбарт тоглуулах эмчилгээ нь деменцитэй өвчтөнүүдийн анхаарал төвлөрөл, ажлын ой, даалгавар хооронд шилжих чадвар, өөрийгөө үнэлэх үнэлгээг дээшлүүлж, сэтгэл гутралыг бууруулдаг нь тогтоогдсон байна. Танин мэдэхүйн үйл ажиллагаанд үзүүлэх нөлөөний хэмжээ өгүүлэл бүрд бага зэрэг ялгаатай байсан ч ерөнхийдөө тогтвортой сайжрах хандлага ажиглагджээ.
Захирал Ким Жон Сэ “Самбарт тоглох явцад дүрмийг ойлгох, сонголт хийх, асуудал шийдэх үйл явц аяндаа давтагддаг” гээд “Өөр үеийнхэнтэй сэтгэл хөдлөлөөрөө харилцаж, танин мэдэхүйн дасгалыг тогтмол хийсэн нь эерэг үр дүнд хүргэсэн гэж үзэж байна” хэмээн онцлов.
Энэ жил биеийн дасгал мөн нэмсэн байна. Багаар ажиллан бөмбөгийг уутанд хийх, тууз булаалдах зэрэг бие махбодод хэт ачаалал өгөхгүйгээр толгой, биеэ зэрэг ажиллуулах дасгал хийдэг.
Солонгосын ахмадын асаргаа судлалын нийгэмлэгийн сургагч Ким Сон Ын “Ахмад настнууд танин мэдэхүйн дасгалд сайн дураараа, идэвхтэй оролцох тусам үр нөлөө нь нэмэгддэг” гээд “Хүүхдүүдтэй цагийг хөгжилтэй өнгөрүүлэх нь өөрөө ахмадуудыг хөтөлбөрийн цагаа хүлээж, идэвхтэй оролцоход түлхэц болдог” гэж тайлбарлалаа.
Хөтөлбөрт оролцсон ахмадуудын сэтгэл ханамж ч өндөр байв. Нам Ми Хэ (67) “Өнөө үед хаана ч очсон хүүхэд харахад ховор болсон. Тиймээс тэд долоо хоног бүр ахмадын төвд ирдэг нь өөрөө өхөөрдөм, талархууштай санагддаг” гээд “Нас өндөр ахмадууд хүртэл хүүхдүүд ирдэг өдөр хичээлд оролцох хандлага нь эрс өөр болдог” гэж хэлэв.
“Санаа зовж байсан уулзалт⋯Хүүхдүүд түрүүлж гүйн ирээд тэвэрсэн”
Гэвч энэ бүхэн эхнээсээ ийм жам ёсоор өрнөөгүй. Хөтөлбөрийн үеэр уулзсан цэцэрлэгийн багш Ким Хе Ин (31·нууц нэр) “Анх ахмадын төв болон цэцэрлэгийг хамтран ажиллуулах санал авахад санаа зовж байсан” хэмээн өнгөрсөн жилийг дурсав.
Ахмадууд баярласан сэтгэлээрээ хүүхдийн гараас барих, илэх зэргийг эцэг эхчүүд таагүй хүлээн авах вий гэж болгоомжилжээ.
Гэвч бодит байдал төсөөлснөөс өөр байв.
“Өнөө үеийн ахмадууд биеэр хүрэлцэхдээ ихэд болгоомжилдог. Харин хөтөлбөр 2~3 удаа явагдсаны дараа хүүхдүүд өөрсдөө ахмадууд руу түрүүлж гүйн очиж тэврэх юм уу хацраа наадаг. Эцэг эхчүүд ч хүүхдүүд гэртээ ахмадуудаас сурсан хуучны хүүхдийн дууг дуулж, гарын наадгай тоглодог болсон хэмээн эерэг өөрчлөлтийн талаар ярьдаг.”
Ким Хе Ин “Нэг хүүхдийг өсгөхөд бүхэл бүтэн тосгон хэрэгтэй гэсэн эртний үг бий. Энэ хөтөлбөрийг хараад уг үгийн утгыг биеэр мэдэрлээ” гээд “Өмнө нь ямар ч холбоогүй байсан хүүхэд, ахмад хоёр лхагва гарагийг хүлээж, найзууд шиг дотносож буй нь сэтгэлд үлдсэн” гэж ярив.
‘Үе хоорондын нэгдсэн асаргаа’⋯Гадаадад аль хэдийн туршиж эхэлжээ
Ахмад настан, хүүхдүүдийг нэг орчинд харилцуулах оролдлого зөвхөн Солонгост өрнөж буй зүйл биш. Гадаадын орнуудад үүнийг ‘үе хоорондын нэгдсэн асаргаа’-ны нэг хэлбэр болгон төрөл бүрийн хөтөлбөрөөр аль хэдийн хэрэгжүүлж байна.
Японд 1980-аад оны сүүлээс ахмадын асрамжийн газар болон хүүхдийн цэцэрлэгийг нэгтгэсэн ‘ахмад-хүүхдийн хосолсон байгууламж’ бий болжээ. Үүний төлөөлөл нь Токио хотын Эдогава дүүрэг дэх Котоэн(江東園) юм. Энд хүүхэд, ахмадууд нэг орчинд цагийг өнгөрүүлж, зугаалах, хооллох зэрэг өдөр тутмын амьдралынхаа зарим хэсгийг хамт өнгөрүүлдэг.
АНУ-д ч ижил төстэй туршилтууд үргэлжилжээ. Вашингтон мужийн Сиэтл хот дахь Маунт Сент Винсент асрамжийн газар 1991 оноос хойш байгууллага дотроо бага насны хүүхдийн боловсролын хөтөлбөр хэрэгжүүлж ирсэн. Ахмад настан, хүүхдүүд дүрслэх урлаг, хөгжим зэрэг олон төрлийн үйл ажиллагаанд хамт оролцдог.
Төрөлт буурах, хүн ам хөгшрөх асуудалтай нэгэн зэрэг тулгарч буй Хятад улс ахмад настан, хүүхдийн асаргааг хамтатган шийдэх ‘нэг ахмад, нэг хүүхэд(一老一小)’ хэмээх бодлого хэрэгжүүлж байна. Зарим бүс нутагт ахмадын асрамжийн болон хүүхдийн байгууллагыг нэг барилга, эсвэл нэг амьдрах бүсэд байршуулж, хоёр үеийнхэнд орчноо хуваалцах боломж бүрдүүлсэн жишээ ч гарчээ.
Хэлбэр нь өөр боловч зорилго нь төстэй. Ахмадуудад өөр үеийнхэнтэй харилцаж, нийгмийн үйл ажиллагаанд оролцох боломж олгохын зэрэгцээ хүүхдүүдэд эмээ, өвөөгийн үеийнхэнтэй ойр дотно харилцаж, бусдыг халамжлах туршлага хуримтлуулах нөхцөл бүрдүүлдэг. Мөн өмнө нь гэр бүлд төвлөрч байсан асаргааны ачааллыг орон нутаг, олон нийт хамтран хуваалцана гэсэн утгатай.
Инчон хотын жижигхэн ахмадын төвд лхагва гараг бүр өрнөдөг энэ дүр зураг ч ийм өөрчлөлтийн нэг хэсэг болж байна. Анх бие биеэ танихгүй байсан хүүхдүүд, ахмадууд одоо дараагийн лхагва гарагийг хүлээдэг болжээ.
Ким Жон Хи “Хүүхдүүдтэй уулзах өдөр ахмадын төвд ирэхээс эхлээд л баяртай байдаг” гэж хэлэв.
Хоёрдугаар цувралаар улс даяарх деменцийн тусламжийн төвүүд болон нийгмийн халамжийн төвүүдэд хэрэгжүүлдэг танин мэдэхүйн төрөл бүрийн хөтөлбөрийг танилцуулж, деменциэс урьдчилан сэргийлэх, даван туулах хөтөлбөрүүд сүүлийн үед хэрхэн өөрчлөгдөж буйг авч үзнэ. (Үргэлжлэл бий)
