
Nếu xuất hiện ban tím quanh mí mắt, đồng thời sức cơ suy giảm đến mức khó leo cầu thang hoặc nâng cánh tay, cần nghĩ đến bệnh “viêm da cơ”. Đây là căn bệnh hiếm gặp, trong đó hệ miễn dịch tấn công chính da và cơ của cơ thể. Bệnh có thể đi kèm tổn thương phổi hoặc ung thư nên việc chẩn đoán sớm rất quan trọng.
Ngày 16, Bệnh viện Đại học Soonchunhyang Bucheon giới thiệu các triệu chứng chính, biến chứng cũng như phương pháp điều trị và quản lý bệnh viêm da cơ, với tư vấn của Giáo sư Jeong Seong-su, chuyên khoa Cơ xương khớp.
Sẩn đỏ ở khớp ngón tay⋯Sức cơ vai và đùi cũng suy giảm
Viêm da cơ có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, nhưng thường gặp ở trẻ 5–15 tuổi và người trưởng thành 40–60 tuổi. Theo nghiên cứu công bố năm 2019 trên 《Tạp chí Y học Hàn Quốc (Journal of Korean Medical Science)》, nữ giới chiếm 72,8% trong số 1.101 bệnh nhân viêm da cơ năm 2015.
Theo Giáo sư Jeong, các triệu chứng điển hình của viêm da cơ là “ban tím heliotrope” xuất hiện quanh mí mắt và “sẩn Gottron”, những sẩn đỏ tím ở khớp ngón tay, khuỷu tay, đầu gối cùng các vị trí khác. Ban cũng có thể xuất hiện ở mặt, ngực và vai.
Suy giảm sức cơ chủ yếu xuất hiện ở hai bên vai, mông và đùi. Tình trạng này tiến triển trong vài tuần đến vài tháng, khiến người bệnh khó leo cầu thang, đứng dậy khỏi ghế hoặc đưa cánh tay lên quá đầu. Người bệnh cũng có thể khó nuốt hoặc thường xuyên bị sặc. Một số bệnh nhân chỉ có triệu chứng ngoài da mà không bị suy giảm sức cơ.
Để chẩn đoán, bác sĩ đánh giá các ban đặc trưng và tình trạng suy giảm sức cơ, đồng thời tổng hợp kết quả xét nghiệm máu nhằm xác định mức độ tổn thương cơ, điện cơ đồ, chụp cộng hưởng từ (MRI), xét nghiệm tự kháng thể và các thăm dò khác. Đặc biệt, một số tự kháng thể giúp đánh giá nguy cơ tổn thương phổi hoặc mắc ung thư kèm theo.
21,8% bệnh nhân mắc kèm bệnh phổi kẽ⋯Tầm soát ung thư cũng quan trọng
Biến chứng cần đặc biệt lưu ý là “bệnh phổi kẽ”, tình trạng phổi bị viêm hoặc hình thành sẹo. Ho khan và khó thở là những triệu chứng điển hình; một số bệnh nhân có thể diễn tiến nặng thành suy hô hấp và tử vong.
Kết quả phân tích dữ liệu bảo hiểm y tế của 1.101 bệnh nhân viêm da cơ tại Hàn Quốc năm 2015 cho thấy 240 người (21,8%) được xác định mắc bệnh phổi kẽ. Đặc biệt, ở bệnh nhân có tự kháng thể “kháng MDA5”, tổn thương phổi có thể tiến triển nhanh ngay cả khi sức cơ không suy giảm nhiều, do đó cần thận trọng.
Khi các cơ ở cổ họng hoặc thực quản bị viêm, người bệnh có thể khó nuốt, thức ăn có thể lọt vào đường thở và gây viêm phổi. Trong những trường hợp hiếm gặp, cơ tim cũng có thể bị viêm, dẫn đến rối loạn nhịp tim hoặc suy tim.

Giáo sư Jeong giải thích rằng bệnh nhân viêm da cơ trưởng thành cũng cần kiểm tra xem có mắc ung thư kèm theo hay không. Trong cùng nghiên cứu tại Hàn Quốc, 11,8% bệnh nhân có hồ sơ chẩn đoán ung thư dạng đặc chưa ghi nhận di căn và 1,2% có hồ sơ chẩn đoán u lympho. Đây là số liệu thống kê các bệnh đồng mắc, không phải tỷ lệ ung thư mới phát sinh.
Theo hướng dẫn do Nhóm Nghiên cứu Lâm sàng và Đánh giá Viêm cơ Quốc tế công bố năm 2023, người trưởng thành mắc bệnh cơ viêm có nguy cơ ung thư cao trong khoảng từ 3 năm trước đến 3 năm sau khi bệnh khởi phát. Khi được chẩn đoán viêm da cơ, người bệnh cần được tầm soát ung thư phù hợp dựa trên tuổi, tự kháng thể, triệu chứng và các yếu tố khác.
Mỹ phê duyệt thuốc uống điều trị đầu tiên⋯Cần lưu ý nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng
Điều trị chủ yếu sử dụng steroid và các thuốc ức chế miễn dịch như methotrexate, azathioprine. Mục tiêu là giảm viêm, phục hồi sức cơ và ngăn ngừa tổn thương cơ quan. Khi đáp ứng với điều trị hiện có chưa đầy đủ hoặc có tổn thương phổi kèm theo, bác sĩ cũng có thể sử dụng globulin miễn dịch hoặc các thuốc điều hòa miễn dịch khác.
Một thuốc điều trị mới cũng đã xuất hiện. Ngày 27-08, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt brepocitinib (tên thương mại Risraya) để điều trị viêm da cơ ở người trưởng thành. Đây là thuốc uống đầu tiên được chính thức cấp phép điều trị viêm da cơ. Thuốc ức chế các enzyme JAK1 và TYK2, vốn truyền tín hiệu viêm trong hệ miễn dịch.
Trong thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 với 241 bệnh nhân trưởng thành tham gia, điểm cải thiện tổng thể ở tuần thứ 52 đạt trung bình 46,5 điểm ở nhóm dùng brepocitinib 30 mg, so với 31,2 điểm ở nhóm dùng giả dược. Đây là thang điểm tổng hợp sức cơ, triệu chứng ngoài da, chức năng thể chất và các yếu tố khác; điểm càng cao cho thấy mức cải thiện càng lớn.
Tuy nhiên, nhiễm trùng nghiêm trọng xảy ra ở 8 trong 81 người (10%) thuộc nhóm dùng liều 30 mg và 1 trong 79 người (1%) thuộc nhóm dùng giả dược. FDA yêu cầu thuốc mang cảnh báo đóng khung về nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng, tử vong, bệnh ác tính, các biến cố tim mạch nghiêm trọng và huyết khối. Kết quả nghiên cứu được đăng trên 《Tạp chí Y học New England (New England Journal of Medicine)》.
Cần nhanh chóng đi khám nếu khó thở hoặc khó nuốt
Người bệnh viêm da cơ nên hạn chế tiếp xúc với ánh nắng và sử dụng kem chống nắng, vì tia cực tím có thể làm nặng thêm các triệu chứng ngoài da. Trong thời gian điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch, cần chú ý phòng ngừa nhiễm trùng; kết hợp tập phục hồi chức năng dưới sự hướng dẫn của chuyên gia cũng giúp phục hồi sức cơ.
Nếu tình trạng khó thở hoặc ho khan kéo dài, khó nuốt thức ăn hay sức cơ đột ngột suy giảm, người bệnh cần nhanh chóng đi khám.
Giáo sư Jeong cho biết: “Viêm da cơ là bệnh cần được quản lý lâu dài, nhưng nếu được chẩn đoán sớm và điều trị thích hợp, các triệu chứng có thể cải thiện và người bệnh có thể kỳ vọng phục hồi khả năng sinh hoạt hằng ngày”, đồng thời nhấn mạnh: “Khi xuất hiện ban da đặc trưng và suy giảm sức cơ, điều quan trọng là nhanh chóng đến khám bác sĩ chuyên khoa Cơ xương khớp”.
