Cầm đũa vụng về hơn, dáng đi bất thường: Không chỉ do teo cơ, cần nghi ngờ đến "bệnh tủy sống cổ"

“Cầm đũa không còn như trước nữa.” “Sao cài cúc lại khó thế này.” “Cứ làm rơi đồ hoài.” “Đi lại cứ hay vấp chân.”

Nếu gần đây cha mẹ bạn thường xuyên nói những câu như vậy, hãy quan sát kỹ hơn. Việc các động tác tay tinh tế vốn làm hằng ngày như viết chữ, cầm đũa, cài cúc trở nên khó khăn, kèm theo tình trạng đi lại lê chân hoặc khó giữ thăng bằng là những dấu hiệu nguy cơ điển hình.

Chỉ một cái nắm tay cũng có thể giúp nhận ra thêm dấu hiệu. Nếu lực nắm tay yếu đi rõ rệt so với trước, khó có thể chỉ coi đó là lão hóa đơn thuần. Tuy nhiên, cần phân biệt xem chỉ riêng lực tay yếu đi, hay cả động tác tay lẫn dáng đi cũng thay đổi theo.

Nếu chỉ lực tay yếu đi thì là teo cơ, còn nếu cả cử động tay cũng trở nên vụng về thì sao?

Gần đây, Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hàn Quốc phân tích tác động của teo cơ và suy giảm lực nắm tay đối với sức khỏe người cao tuổi tại Hàn Quốc. Kết quả cho thấy 26,9% người cao tuổi từ 80 tuổi trở lên, tức khoảng cứ 4 người thì có 1 người bị teo cơ. Đặc biệt, 85% người cao tuổi có lực nắm tay suy giảm được xác nhận mắc teo cơ, vì vậy lực nắm tay được đề xuất là chỉ số quan trọng để nhận biết sớm nguy cơ suy yếu do tuổi già.

Vậy thì, liệu lực tay của bố mẹ yếu đi có phải đều do teo cơ hay không?

Giám đốc y khoa Kim Jin-wook của Trung tâm Cột sống, Bệnh viện Incheon Nanuri, cho biết vào ngày 12/08: “Suy giảm lực nắm tay là chỉ số quan trọng để đánh giá sức mạnh cơ toàn thân và tình trạng suy yếu, nhưng nếu không chỉ lực tay giảm mà cách sử dụng tay thay đổi và còn kèm bất thường dáng đi thì cần kiểm tra thêm các nguyên nhân khác. Đặc biệt ở người cao tuổi, nguyên nhân có thể là “bệnh lý tủy cổ” do tủy sống vùng cổ bị chèn ép”.

“Sức” và “chức năng” là hai vấn đề khác nhau

Bệnh lý tủy cổ là tình trạng tủy sống - hệ thần kinh trung ương nối não với tay và chân - bị chèn ép ở vùng cổ. Khác với thoát vị đĩa đệm cổ thông thường, vốn chủ yếu gây đau cổ hoặc tê tay do rễ thần kinh bị chèn ép, bệnh lý tủy cổ thường gây bất thường sớm ở các động tác tinh tế của bàn tay hoặc khả năng đi lại. Những ví dụ như cầm đũa, cài cúc, vấn đề khi đi lại nêu trên chính là các tín hiệu đó.

Ông Kim Jin-wook giải thích: “Teo cơ thường biểu hiện bằng sự suy giảm sức mạnh cơ tổng thể và khả năng hoạt động thể chất, trong khi bệnh lý tủy cổ có thể gây thay đổi thần kinh như vụng về trong các động tác tinh tế của tay, lê chân khi đi hoặc khó giữ thăng bằng. Đặc biệt, nếu triệu chứng xuất hiện đồng thời ở cả hai tay và hai chân thì cần kiểm tra xem có bất thường ở tủy sống hay không”.

Vì sao cần kiểm tra sớm?

Theo Cơ quan Đánh giá và Thẩm định Bảo hiểm Y tế Hàn Quốc, năm 2023 có 2.641.777 bệnh nhân được khám, điều trị vì các bệnh lý vùng cổ. Khi thời gian sử dụng smartphone và máy tính tăng lên, số người đến bệnh viện vì bệnh lý cổ cũng liên tục tăng. Trong đó, một phần không phải chỉ là thoát vị đĩa đệm đơn thuần mà là bệnh lý tủy cổ do tủy sống bị chèn ép.

Theo tài liệu của Hiệp hội Chỉnh hình Hàn Quốc, nếu không điều trị và để bệnh lý tủy cổ kéo dài, đa số trường hợp triệu chứng sẽ xấu đi dần và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Khi tình trạng chèn ép kéo dài, tổn thương thần kinh có thể không hồi phục đầy đủ, vì vậy điều quan trọng là không bỏ lỡ thời điểm điều trị sau khi được chẩn đoán. Ngược lại, nếu phát hiện sớm bất thường chức năng tay hoặc dáng đi và kịp thời điều trị nhằm mở rộng ống sống, nhiều trường hợp bệnh ngừng tiến triển và cải thiện. Phát hiện sớm là then chốt.

Đừng đổ lỗi cho tuổi già, hãy quan sát sinh hoạt hằng ngày

Tuy nhiên, những thay đổi này thường dễ bị đổ lỗi cho "tuổi già". Teo cơ và suy yếu tiến triển từ từ, còn bệnh lý tủy cổ ở giai đoạn đầu cũng có thể không đau nhiều. Khi tay trở nên vụng về, nhiều người chỉ nghĩ là vấn đề cổ tay; khi đi lại khó khăn, lại chỉ nghĩ đến đầu gối hoặc thắt lưng, khiến chẩn đoán bị chậm trễ.

Khi theo dõi sức khỏe của cha mẹ, nên tiến thêm một bước so với việc chỉ hỏi “Có đau ở đâu không?”. Hãy quan sát những thay đổi trong sinh hoạt: khi nắm tay, lực có yếu hơn trước không; có khó mở nắp chai nhựa PET hoặc khó vắt khăn ướt không. Đồng thời, cũng nên kiểm tra xem việc cầm đũa, viết chữ, cài cúc có vụng hơn không; khi đi có bị lê chân hoặc hay vấp ngã không; có trở nên khó giữ thăng bằng không.

Ông Kim Jin-wook nhấn mạnh: “Nếu lực tay yếu đi, cần xem xét sức mạnh cơ toàn thân và tình trạng sức khỏe chung. Nếu cả sự khéo léo của tay cũng giảm và dáng đi thay đổi, cần kiểm tra cả vấn đề ở cổ và tủy sống. Nếu chỉ nhìn đầu gối vì dáng đi thay đổi, hoặc chỉ nhìn cổ tay vì tay vụng về, có thể bỏ sót nguyên nhân. Điều quan trọng là không vội kết luận đó là thay đổi tất yếu khi có tuổi”.

Không chỉ xem "nắm chặt đến mức nào" mà còn xem xét cả "tay vận động chính xác đến mức nào" và "cách đi lại ra sao" - đó là điểm khởi đầu dễ dàng nhất để không bỏ lỡ những thay đổi nhỏ của bố mẹ và giữ được khoảng thời gian vàng cho việc hồi phục.