Khi việc chăm sóc cha mẹ tại nhà trở nên quá sức, nhiều gia đình lúng túng giữa bệnh viện điều dưỡng và viện dưỡng lão. Từ chọn nơi gửi, kiểm tra hạng mức·chi phí, thẩm định cơ sở đến quản lý sau khi nhập viện/nhập cơ sở… không khâu nào dễ. Trong 5 bài, chúng tôi hệ thống những nội dung bắt buộc phải biết từ lúc lựa chọn đến sau khi vào ở. Bài 1 làm rõ khác biệt giữa hai loại hình; bài 2 xem nơi nào phù hợp tùy theo tình trạng của cha mẹ. Bài 3 đề cập hạng mức chăm sóc dài hạn·trợ cấp cơ sở và chi phí; bài 4 hướng dẫn cách chọn cơ sở tốt; bài 5 nêu những điều gia đình cần kiểm tra sau khi cha mẹ vào ở.
“Mẹ tôi bị sa sút trí tuệ. Tôi còn phải mưu sinh nên không thể kè kè 24 giờ, nhưng để bà ở một mình thì lo lắm. Tôi đắn đo mấy tháng rồi quyết định đưa vào cơ sở, nhưng chẳng biết bắt đầu từ đâu. Tôi tìm một viện dưỡng lão nổi tiếng trên mạng rồi gọi điện, họ trả lời ‘may mắn lắm thì 1 năm rưỡi nữa mới vào được’. Đến giờ tôi vẫn không quên cảm giác như có tảng đá đè nặng trong ngực khi gác máy.”
Ông Jeong Yong-jun (66 tuổi, tên giả) kể lại với Komedi.com qua điện thoại. Nhắc đến thời điểm đó, ông im lặng khá lâu, không nói tiếp được.
Hai năm trước, ông Jeong quyết định đưa mẹ 89 tuổi, người mắc sa sút trí tuệ, vào một cơ sở chăm sóc. Triệu chứng sa sút trí tuệ xấu đi nhanh chóng khiến bà khó có thể sống một mình, đồng thời thường xuyên xảy ra xung đột với hàng xóm.
Nhiều gia đình khi quyết định đưa cha mẹ vào cơ sở chăm sóc thường đồng thời mang cảm giác tội lỗi và bế tắc. Dù rất sốt ruột, họ vẫn khó đặt ra tiêu chí để đánh giá nơi nào phù hợp. Cũng có trường hợp như ông Jeong: vừa hỏi đã được thông báo thời gian chờ rất dài.
Bước đầu tiên là hiểu rõ: viện dưỡng lão và bệnh viện điều dưỡng — dù tên gọi gần giống — vận hành theo hai cơ chế hoàn toàn khác nhau. Cách phân biệt đơn giản nhất: viện dưỡng lão là “nơi vào ở để sinh hoạt”, còn bệnh viện điều dưỡng là “nơi nhập viện để điều trị”. Vì khác nhau như vậy nên loại bảo hiểm áp dụng và thủ tục sử dụng cũng khác.
Viện dưỡng lão: chăm sóc sinh hoạt là chính, không phải điều trị
Cơ sở chăm sóc người cao tuổi thường được gọi là viện dưỡng lão. Theo Luật Phúc lợi Người cao tuổi, đây là cơ sở phúc lợi y tế cho người cao tuổi. Không chỉ bác sĩ mới được phép thành lập loại hình này. Cá nhân hoặc pháp nhân cũng có thể mở cơ sở nếu đáp ứng tiêu chuẩn về cơ sở vật chất và nhân lực, sau đó khai báo với chính quyền thành phố·huyện·quận có thẩm quyền. Tuy nhiên, để người vào ở được hưởng quyền lợi từ Bảo hiểm chăm sóc dài hạn, viện dưỡng lão đó phải được chỉ định riêng là cơ sở chăm sóc dài hạn.
Viện dưỡng lão cung cấp suất ăn, chăm sóc và các tiện ích sinh hoạt cho người cao tuổi cần hỗ trợ trong đời sống hằng ngày do các bệnh tuổi già như sa sút trí tuệ·đột quỵ. Nhân viên chăm sóc (caregiver) hỗ trợ ăn uống·tắm rửa·thay quần áo·di chuyển·đi vệ sinh…, đồng thời cơ sở bố trí nhân viên công tác xã hội và điều dưỡng hoặc trợ lý điều dưỡng. Đây không phải nơi có bác sĩ thường trú, nhưng bác sĩ bên ngoài ký hợp đồng với viện dưỡng lão sẽ định kỳ đến thăm, theo dõi tình trạng sức khỏe và khám cho người vào ở. Do không cung cấp thường xuyên các xét nghiệm và điều trị như bệnh viện, khi cần khám chữa bệnh chuyên sâu thì phải sử dụng bệnh viện bên ngoài; trong tình huống khẩn cấp sẽ chuyển đến bệnh viện.
Vì vậy, khi nhu cầu chủ yếu là chăm sóc sinh hoạt hơn là can thiệp y tế, gia đình nên cân nhắc viện dưỡng lão. Để sử dụng trợ cấp cơ sở của Bảo hiểm chăm sóc dài hạn cho người cao tuổi, cần kiểm tra hạng mức chăm sóc dài hạn và việc có đủ điều kiện sử dụng trợ cấp cơ sở hay không. Quy trình nộp hồ sơ và thẩm định, cũng như chi phí thực tế phải tự chi trả, sẽ được đề cập ở bài 3.
Bệnh viện điều dưỡng: nơi cần điều trị nội trú dài ngày
Theo Luật Y tế, bệnh viện điều dưỡng là cơ sở y tế cấp bệnh viện. Bác sĩ·bác sĩ y học cổ truyền hoặc pháp nhân y tế, pháp nhân phi lợi nhuận, Nhà nước·chính quyền địa phương… là những chủ thể được luật quy định có thể xin phép thống đốc tỉnh/thành phố để mở.
Bệnh viện điều dưỡng có bác sĩ và nhân lực điều dưỡng làm việc. Họ theo dõi tình trạng bệnh nhân và cung cấp dịch vụ y tế như kê thuốc·xét nghiệm·thủ thuật·phục hồi chức năng…
Chủ yếu, bệnh nhân có bệnh tuổi già·bệnh mạn tính, hoặc sau khi đã hoàn tất phẫu thuật/điều trị giai đoạn cấp tính nhưng vẫn cần điều trị dài hạn và được đội ngũ y tế theo dõi, sẽ sử dụng loại hình này. Nếu tình trạng đột ngột xấu đi và cần xét nghiệm cấp cứu, phẫu thuật hoặc điều trị tích cực, bệnh nhân phải được điều trị tại bệnh viện giai đoạn cấp tính.
Ngay cả khi không có hạng mức chăm sóc dài hạn, bệnh nhân vẫn có thể nhập viện điều dưỡng nếu đội ngũ y tế đánh giá cần điều trị nội trú. Chi phí khám chữa bệnh tại bệnh viện điều dưỡng được áp dụng Bảo hiểm Y tế Quốc dân.
Việc mẹ của ông Jeong phù hợp với bên nào không thể kết luận chỉ dựa trên chẩn đoán “sa sút trí tuệ”. Cần xem đồng thời tình trạng thể chất và tính chất hỗ trợ cần thiết mỗi ngày.
Ở bài tiếp theo, chúng tôi sẽ chỉ ra các tiêu chí lựa chọn thực tế thường bị che khuất sau những cụm từ như sa sút trí tuệ hay khó khăn vận động.
