Mỗi tuần vào thứ Tư và thứ Sáu, Bệnh viện Y học Phục hồi chức năng Parkside (viện trưởng Park In-seon), nằm gần Công viên Tưởng niệm Liên Hợp Quốc ở quận Nam, Busan, bắt đầu ngày làm việc sớm hơn một giờ. Thông thường bệnh viện làm việc từ 9h sáng, nhưng riêng hai ngày này, bệnh viện vận hành từ 8h sáng.
Phòng họp kín chỗ. Từ bác sĩ chuyên khoa y học phục hồi chức năng đến điều dưỡng, kỹ thuật viên vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu, ngôn ngữ trị liệu, chuyên gia tâm lý thần kinh, nhân viên công tác xã hội, cùng chuyên gia dinh dưỡng và nhân sự khối hành chính đều có mặt.
Nội dung mỗi lần một khác, nhưng câu hỏi thì luôn giống nhau. Đây không phải cuộc họp chỉ để xác nhận chẩn đoán. Bệnh nhân này có nuốt được không? Có giao tiếp được không? Có dùng được tay không? Có nhà để về không? Người nhà có thể tiếp nhận lại không? Nếu không thể về nhà thì nên chuyển đi đâu?
Mỗi thứ Tư là cuộc họp đánh giá ban đầu (Evaluation conference). Bệnh viện tiến hành đánh giá y khoa, chức năng và xã hội đối với tất cả bệnh nhân đang nằm viện. Từ đó, bệnh viện dự báo tình trạng sau phục hồi chức năng, tức có hay không có khuyết tật và mức độ khuyết tật, vấn đề nơi ở sau điều trị… rồi lập kế hoạch điều trị.
Hai ngày sau, thứ Sáu là cuộc họp đánh giá lại (Re-Evaluation conference). Bệnh viện rà soát tiến trình điều trị sau nhập viện và điều chỉnh, bổ sung kế hoạch. Đồng thời, bệnh viện kiểm tra lại bệnh nhân đã đạt mục tiêu ban đầu hay chưa, và sau xuất viện có thể sinh hoạt an toàn hay không.
Đây là lõi vận hành của phục hồi chức năng giai đoạn hồi phục mà Bệnh viện Y học Phục hồi chức năng Parkside duy trì suốt 20 năm kể từ khi mở cửa năm 2006. Phục hồi chức năng không chỉ là lặp đi lặp lại việc tập đi trong phòng trị liệu. Đó là công việc thiết kế lại cuộc sống còn lại sau điều trị giai đoạn cấp tính. Nếu phẫu thuật và cấp cứu giữ lại sự sống, thì phục hồi chức năng giai đoạn hồi phục là điều trị đưa sự sống ấy trở lại thành một con người trong đời sống thường nhật.
Parkside tham gia ngay từ giai đoạn thí điểm để được Bộ Y tế và Phúc lợi chỉ định là “cơ sở y tế phục hồi chức năng”, và sau đó liên tiếp được chỉ định từ giai đoạn 1 đến giai đoạn 3. Đây là bệnh viện lâu nay vẫn được nhắc đến như một mô hình tiêu biểu về bệnh viện phục hồi chức năng giai đoạn hồi phục không chỉ ở khu vực Busan - Ulsan - Gyeongnam mà còn trong giới y học phục hồi chức năng trên toàn quốc.
Lý do nơi đây được gọi là “danh gia y học phục hồi chức năng” không nằm ở cơ sở vật chất hay thiết bị. Điều làm nên tên tuổi là hệ thống theo sát từng bệnh nhân đến cùng, và sự kiên định không buông hệ thống ấy suốt 20 năm.
Tổn thương não, hội chứng không vận động, gãy khớp háng: Bệnh viện tiếp nhận "bệnh nhân sau giai đoạn cấp tính"
Tại Parkside, bệnh nhân tổn thương não chiếm nhiều nhất, lên tới 50%. Đây cũng là nhóm có di chứng nặng nề nhất. Từ hành vi, lời nói đến việc ăn uống, mọi chức năng cơ bản của đời sống đều trở nên vụng về. Họ cần được chăm sóc thường trực 24/24. Bởi có thể để lại khuyết tật nghiêm trọng.
Tiếp theo là hội chứng không vận động (23%). Sau đó lần lượt là gãy cổ xương đùi (15%), tổn thương tủy sống (10%), và các nguyên nhân khác (2%). Dù đã kết thúc điều trị giai đoạn cấp tính, bệnh nhân vẫn không thể lập tức về nhà. Họ phải học lại từ đầu: đi lại, ăn uống, nuốt, đi vệ sinh, chuyển từ giường sang xe lăn để ngồi.
Để giảm thiểu di chứng như khuyết tật, cần phục hồi chức năng tập trung ngay từ giai đoạn đầu. Đó là lý do người bệnh tìm đến các bệnh viện phục hồi chức năng chuyên sâu có thể điều trị tập trung 1:1 phù hợp với tình trạng từng người.
Đặc biệt, nhóm bệnh nhân hội chứng không vận động (Disuse Syndrome) thể hiện rõ đặc trưng của phục hồi chức năng giai đoạn hồi phục. Họ là những người phải nằm giường lâu ngày vì viêm phổi, ung thư, bệnh nội khoa nặng… Nói đơn giản, đó là những bệnh nhân “các chức năng cơ bản của cơ thể đã sụp đổ”.
Nhóm này đặc biệt quan trọng trong hệ thống phục hồi chức năng chính thức. Tại các “cơ sở y tế phục hồi chức năng” do Bộ Y tế và Phúc lợi chỉ định, bệnh nhân hội chứng không vận động có thể được điều trị phục hồi chức năng giai đoạn hồi phục trong một thời gian nhất định. Mức chi trả bảo hiểm y tế cũng đã được thiết lập nên phần đồng chi trả của bệnh nhân giảm xuống. Một người liên quan của Parkside nói: “Ngay cả bệnh nhân nằm lâu sau điều trị viêm phổi hay ung thư cũng chỉ có thể trở lại đời sống thường nhật sau khi được phục hồi chức năng tập trung, chuyên nghiệp”.
Vì vậy, đây không chỉ là một tấm biển. Nó cũng khác với bệnh viện phục hồi chức năng thông thường hay phòng khám phục hồi chức năng trong khu dân cư. Ở Busan chỉ có 7 nơi, trên toàn quốc cũng chỉ 71 nơi. Đây là câu trả lời mang tính hệ thống về việc ai sẽ đảm nhận và thiết kế quá trình hồi phục cho bệnh nhân trong khoảng trống giữa bệnh viện cấp tính và ngôi nhà của họ. Tùy theo bệnh, bệnh nhân có thể điều trị nội trú tối đa 180 ngày. Tức là thể chế bảo đảm một khoảng thời gian đủ để hồi phục.
Đó cũng là lý do Parkside tham gia ngay từ giai đoạn đầu của chương trình thí điểm cơ sở y tế phục hồi chức năng cách đây hơn 10 năm. Bệnh viện có nhận thức mạnh mẽ rằng phục hồi chức năng giai đoạn hồi phục phải được định vị đúng trong hệ thống chuyển tuyến y tế của Hàn Quốc.
Viện trưởng Park In-seon cho biết: “Khi chế độ cơ sở y tế phục hồi chức năng ra đời, tôi kỳ vọng chế độ này sẽ giúp y học phục hồi chức năng và điều trị giai đoạn hồi phục của Hàn Quốc tốt lên”. Bà nói thêm: “Tôi mời các cán bộ của Bộ Y tế và Phúc lợi cùng Cơ quan Đánh giá & Thẩm định Bảo hiểm Y tế đến bệnh viện, cho họ xem từ hội nghị buổi sáng, rồi giải thích đi giải thích lại về hướng mà phục hồi chức năng giai đoạn hồi phục cần đi”.
Không phải “về nhà”, mà là “đến đúng nơi”
Bệnh viện này vận hành với 131 người. Gồm 5 bác sĩ (trong đó có 4 bác sĩ chuyên khoa y học phục hồi chức năng), 51 nhân sự điều dưỡng, 64 nhân sự khối y tế, 6 nhân sự khối kỹ thuật, 5 nhân sự văn phòng… Với quy mô 95 giường bệnh, đây là mức nhân lực tương đối nhiều.
Nhìn tại hiện trường sẽ hiểu vì sao. Bên cạnh mỗi bệnh nhân có một kỹ thuật viên trị liệu đỡ cơ thể, nắm tay, kiểm tra cách nuốt và hỗ trợ di chuyển xe lăn. Phục hồi chức năng giai đoạn hồi phục không phải là y khoa điều trị mọi bệnh nhân theo cùng một cách. Đó làđiều trị tìm ra những thiếu hụt khác nhau ở từng người và lấp đầy từng phần một.
Vì vậy, lõi phục hồi chức năng của Parkside có phần khác biệt. Viện trưởng Park nói: “Ban đầu, tôi đặt mục tiêu lớn nhất là đưa bệnh nhân trở về nhà”. Bà không thích thực tế bệnh viện giữ bệnh nhân quá lâu sau khi kết thúc điều trị giai đoạn cấp tính.
Bệnh viện cũng tổ chức “buổi họp gia đình” để đưa bệnh nhân về nhà. Trước mặt gia đình hoặc người chăm sóc, bệnh viện trình bày về phục hồi chức năng đã tiến hành đến nay, rồi điều chỉnh kế hoạch điều trị sắp tới cùng với gia đình, phản ánh ý kiến của họ. Đây là bước chuẩn bị để trở lại gia đình và xã hội. Dự án “Về nhà” cũng nằm trong mạch đó: bác sĩ điều trị, điều dưỡng, nhân viên công tác xã hội trực tiếp đến nhà bệnh nhân để xem xét môi trường cư trú và nền tảng hỗ trợ của gia đình.
Nhưng điều đó không phải lúc nào cũng là tốt nhất. Có trường hợp cơ thể đã hồi phục ở mức nhất định nhưng gia đình không thể tiếp nhận. Có bệnh nhân cần can thiệp y khoa thêm, và cũng có bệnh nhân an toàn hơn nếu ở viện dưỡng lão hoặc bệnh viện dưỡng lão. Thậm chí có bệnh nhân không có nhà để về.
Vì vậy, Parkside coi lộ trình xuất viện là giai đoạn cuối của điều trị. Bệnh viện họp bàn, đặt lên bàn cân những con đường khác nhau tùy từng bệnh nhân: về nhà, viện dưỡng lão, bệnh viện dưỡng lão, không gian cư trú tạm thời, phục hồi chức năng ngoại trú, phục hồi chức năng tại nhà. Đúng như lời viện trưởng Park. Điều quan trọng giờ đây không phải “về nhà”, mà là “đến đúng nơi”. Có như vậy phục hồi chức năng mới không thất bại.
Triết lý này được thể hiện cụ thể nhất ở “Gaonjae”. Đây là không gian như chiếc cầu nối giữa nhà và bệnh viện, một dạng nhà trung chuyển (transit house). Nơi này được chuẩn bị để những bệnh nhân khó có thể về nhà ngay nhưng cũng không thể tiếp tục nằm viện có thể sống gần bệnh viện và thích nghi dần.
Ban đầu, đây không phải một dự án hoành tráng. Có một bệnh nhân sống một mình trong căn hộ studio đã mất nhà trong thời gian mắc bệnh. Điều trị đã đạt đến mức nhất định nhưng không có nơi để xuất viện.
Parkside không chuyển bệnh nhân đó sang bệnh viện khác. Bệnh viện tự đi tìm các căn nhà thuê theo hình thức jeonse và thuê theo tháng quanh khu vực bệnh viện. Mục tiêu là để bệnh nhân sống gần bệnh viện, điều trị ngoại trú, và nếu có vấn đề thì bệnh viện có thể tiếp tục theo dõi lại.
Khi những trải nghiệm như vậy tích lũy, nhân viên cũng cùng vào cuộc, rà soát kỹ khu vực quanh bệnh viện. Với căn nhà tìm được, họ chỉnh sửa lối đi để xe lăn có thể di chuyển, và tạo tuyến kết nối với bệnh viện. Đó là điều Parkside gọi là “trở lại cộng đồng”.
Từ ngày sau khi nhập viện đến sau xuất viện, 5 buổi tư vấn để hỏi lại
Thiết kế xuất viện của Parkside gắn với cấu trúc tư vấn định kỳ. Khi bệnh nhân nhập viện, việc đánh giá và tư vấn bắt đầu từ ngày hôm sau. Sau đó, bệnh viện gặp lại bệnh nhân và người chăm sóc vào tuần thứ 4, tuần thứ 12, thời điểm chuẩn bị xuất viện, và cả sau xuất viện.
Ngày sau nhập viện, bệnh viện xem tình trạng hiện tại: đi lại, thăng bằng, nuốt, ngôn ngữ, nhận thức, tâm lý, dinh dưỡng, khả năng gia đình chăm sóc… Tuần thứ 4 điều chỉnh lại hướng điều trị, tuần thứ 12 cụ thể hóa lộ trình sau xuất viện. Trước xuất viện, bệnh viện thảo luận xem nên về nhà, hay phù hợp hơn với viện dưỡng lão/bệnh viện dưỡng lão, hay cần chỗở trung gian như Gaonjae. Sau xuất viện, bệnh viện cũng theo dõi xem các mục tiêu đặt ra có được duy trì trong đời sống thực tế hay không.
Trụ cột giúp quy trình này vận hành là hội nghị đa chuyên ngành lúc 8h sáng. Điều dưỡng hiểu đời sống tại khoa. Trị liệu viên nắm rõ vận động thực tế. Chuyên viên ngôn ngữ trị liệu theo dõi nuốt và nói. Chuyên gia tâm lý thần kinh xem xét nhận thức và cảm xúc. Nhân viên công tác xã hội nhìn vào gia đình, nhà ở, điều kiện kinh tế, nguồn lực địa phương. Chuyên gia dinh dưỡng theo dõi vấn đề ăn uống. Khối hành chính lo thực tế về chế độ và chi phí. Tất cả những người này ngồi cùng một chỗ và đặt câu hỏi về một bệnh nhân.
Viện trưởng Park trả phụ cấp làm thêm giờ cho toàn bộ nhân viên tham gia cuộc họp này. Dù là gánh nặng tài chính cho bệnh viện, bà vẫn không dừng cuộc họp. Trong phục hồi chức năng giai đoạn hồi phục, để theo sát đúng một bệnh nhân cần thời gian và chi phí. Parkside coi khoản chi đó là đầu tư cốt lõi của bệnh viện.
Hai nhà y học phục hồi chức năng dựng nên bệnh viện: Chỉ huy thực địa Park In-seon, lý thuyết gia Ko Hyun-yoon
Lịch sử của Parkside gắn liền với tiểu sử của hai nhà y học phục hồi chức năng đó là Giám đốc Park In-seon và Giám đốc danh dự Ko Hyun-yoon. Viện trưởng Park tốt nghiệp Trường Y Đại học Hanyang năm 1984, đào tạo tại Bệnh viện Đại học Hanyang và nhận bằng tiến sĩ. Sau đó, năm 1988 bà chuyển xuống Busan và thành lập khoa y học phục hồi chức năng tại Bệnh viện Baek ở Busan. Khi ấy, y học phục hồi chức năng vẫn là lĩnh vực xa lạ tại Busan. Trong 14 năm 4 tháng giữ chức trưởng khoa y học phục hồi chức năng, bà trăn trở về phục hồi chức năng cho bệnh nhân tổn thương não.
Năm 2002 bà mở một phòng khám nhỏ, rồi đến tháng 9-2006 chuyển về đây và khai trương Bệnh viện Y học Phục hồi chức năng Parkside. Bà tự giới thiệu mình là “một nữ bác sĩ trung niên phát cuồng vì y học phục hồi chức năng”. Đó là lời tự bạch thẳng thắn của một bác sĩ thực địa đã va đập suốt 40 năm giữa những bệnh nhân thất vọng vì không thể điều khiển cơ thể theo ý muốn, đôi khi bộc lộ cảm xúc dữ dội.
Viện trưởng danh dự Ko Hyun-yoon tốt nghiệp Trường Y Đại học Quốc gia Busan và đào tạo tại Bệnh viện Đại học Hanyang. Khi đó, tại Đại học Hanyang có giáo sư Lee Kang-mok, người mở cánh cửa cho y học phục hồi chức năng Hàn Quốc. Ông từng đào tạo tại Đại học New York (Mỹ), về Hàn Quốc và cũng từng làm việc tại Bệnh viện Maryknoll ở Busan. Ông nổi tiếng là người nguyên tắc nhưng cũng rất khó tính.
Thực tập sinh Ko Hyun-yoon gặp Park In-seon khi bà là đàn em năm thứ nhất. Một đàn em vui vẻ nhưng đầy bản lĩnh. Cùng nhau chịu đựng quá trình đào tạo khắc nghiệt dưới vị giáo sư đáng sợ, họ trở thành vợ chồng.
Sau khi trở thành tiến sĩ y khoa, ông quay lại Busan, đi qua Trường Y Đại học Kosin rồi chuyên tâm lâm sàng và nghiên cứu với vai trò giáo sư khoa y học phục hồi chức năng tại Bệnh viện Đại học Quốc gia Busan. Đặc biệt, ông theo đuổi phục hồi chức năng tổn thương tủy sống suốt đời. Ông nhiều lần tu nghiệp tại các cơ sở y học phục hồi chức năng ở Mỹ và Anh để mở rộng tầm nhìn, từng giữ các vị trí: phó chủ tịch Hiệp hội Quốc tế về Tổn thương Tủy sống, chủ tịch Hội Y học Phục hồi chức năng Người cao tuổi Hàn Quốc, chủ tịch Hội Tổn thương Tủy sống Hàn Quốc. Ông cũng từng làm giám đốc bệnh viện phục hồi chức năng của Bệnh viện Đại học Quốc gia Busan Yangsan.
Ông được chọn là bác sĩ số 1 trong lĩnh vực y học phục hồi chức năng trong loạt bài "Sức khỏe học của bác sĩ giỏi nhất" của DongA Ilbo, và cũng được giới thiệu trên chương trình “Danh y” của EBS-TV. Ngay cả sau khi nghỉ hưu ở đại học, ông vẫn tiếp tục nghiên cứu và gần đây lại xuất bản một cuốn sách chuyên khảo đơn tác giả về phục hồi chức năng tổn thương tủy sống tại nhà xuất bản Springer (Đức). Đây là cuốn sách đơn tác giả thứ năm tập trung vào lĩnh vực tổn thương tủy sống.
Nếu viện trưởng Park là người ở tuyến đầu, chăm lo đến cả nhà cửa, gia đình, chi phí điều trị và nơi ở của bệnh nhân, thì viện trưởng Ko là người đào sâu phục hồi chức năng tủy sống trong học thuật và thể chế. Parkside là một bệnh viện độc đáo nơi hai trụ cột ấy gặp nhau.
Không chỉ dựng lại thân xác: Nghệ thuật trị liệu, bữa tiệc và Nodutdol
Parkside còn có những chương trình đặc biệt khác. Chúng xuất phát từ cách nhìn coi cảm giác mất mát, trầm cảm, bất lực và xung đột gia đình mà bệnh nhân giai đoạn hồi phục trải qua là chất liệu của phục hồi chức năng.
Bệnh nhân giai đoạn hồi phục không chỉ mất cơ thể. Họ mất công việc và vai trò, sụp đổ vì nghĩ mình trở thành gánh nặng cho gia đình, và dễ cảm thấy “giờ tôi chẳng làm được gì nữa”. Vì vậy, tại bệnh viện này, tư vấn tâm lý, âm nhạc, mỹ thuật, hoạt động vườn rau không phải dịch vụ phụ để quảng bá. Chúng giúp bệnh nhân tự tham gia và xác nhận lại vai trò cũng như giá trị tồn tại của chính mình.
Âm nhạc và mỹ thuật giúp bệnh nhân trải nghiệm việc biểu đạt trở lại. Ngay cả bệnh nhân nói không rõ cũng phản ứng với nhịp điệu, và bệnh nhân không dùng tay tốt vẫn có thể chọn màu sắc. Hoạt động vườn rau cho họ thời gian chạm vào đất, tưới nước và chờ đợi sự lớn lên. Đó là một lối thông nhỏ để bệnh nhân kết nối lại với thế giới bên ngoài ngay trong bệnh viện.
Một “đặc sản” khác là các bữa tiệc. Tại phòng hoạt động trị liệu, nhân viên và bệnh nhân cùng làm đồ ăn rồi cùng chia sẻ. Những câu chuyện rôm rả khiến tâm trạng tốt lên. Điều này đóng vai trò đáng kể như động lực cho phục hồi chức năng cơ thể.
Đặc biệt, chương trình “Nodutdol” thể hiện rõ nhất triết lý này. Đó là “hòn đá để bước lên khi lên ngựa”. Chương trình giúp bệnh nhân đảm nhận một vai trò nhỏ trong bệnh viện và trải nghiệm trở thành người cần thiết với ai đó. Nhân viên mỗi tháng góp 5.000 won, và viện trưởng góp thêm cùng số tiền để lập quỹ. Với một bệnh nhân bị mất ngôn ngữ và liệt nửa người bên phải, bệnh viện giao nhiệm vụ mỗi ngày cầu nguyện cho một ai đó trong bệnh viện. Với một bệnh nhân khác, bệnh viện giao nhiệm vụ mỗi ngày mười lần nói với đồng bệnh nhân hút thuốc trong phòng bệnh rằng “đừng hút thuốc”.
Bề ngoài, đó là những vai trò nhỏ. Nhưng với một số bệnh nhân, đó là một nhiệm vụ đã xuất hiện. Cảm giác “mình vẫn còn làm được việc gì đó” quay trở lại. Phục hồi chức năng vừa là phục hồi chức năng vận động, vừa là phục hồi vai trò. Đó là lý do Parkside nắm giữ sự hồi phục tinh thần không kém gì hồi phục cơ thể.
Bệnh viện nơi người từng là bệnh nhân trở thành nhân viên… thời gian cứ thế tích lại
Parkside thường xuyên đón nhiều đoàn đến tham quan học hỏi. Họ có một nhận xét giống nhau: “Công việc hẳn rất vất vả, vậy mà gương mặt nhân viên thật rạng rỡ”.
Việc có nhiều người gắn bó trên 10 năm cũng nằm trong mạch đó. Bốn nhân viên vào làm từ năm 2009 đến nay vẫn làm việc cùng nhau. Trong số đó có một người vốn là bệnh nhân từng điều trị phục hồi chức năng vì tổn thương tủy sống. Sau khi kết thúc điều trị, người này trở thành nhân viên bệnh viện, hiện làm điều phối viên sắp xếp lịch cho bệnh nhân. Một người từng nhận phục hồi chức năng đã trở thành người giúp sắp xếp lịch phục hồi chức năng cho bệnh nhân khác.
Khoảnh khắc ấy chạm đúng kết luận về phục hồi chức năng mà Parkside theo đuổi. Phục hồi chức năng không chỉ là quá trình giúp đi thêm vài bước trong bệnh viện. Đó là việc có lại vai trò. Là việc một người từng nhận giúp đỡ quay trở lại vị trí có thể giúp đỡ người khác.
Suốt 20 năm, bệnh viện đi một con đường duy nhất bằng cách làm bài bản, chính diện. Đó cũng là lý do Komedi.com chú ý đến Bệnh viện Y học Phục hồi chức năng Parkside như một “bệnh viện K-BEST” để giới thiệu ra thế giới.
