Năm nay tròn 76 năm Chiến tranh Triều Tiên 25-6 bùng nổ, khi Triều Tiên, với sự hậu thuẫn của Liên Xô và Trung Quốc, đã xâm lược Đại Hàn Dân Quốc. Khi đó, 16 quốc gia cử lực lượng chiến đấu sang Hàn Quốc, cùng quân đội Hàn Quốc đổ máu trên chiến trường; đồng thời, 6 đoàn hỗ trợ y tế quốc tế gồm Thụy Điển, Ấn Độ, Đan Mạch, Na Uy, Ý và Tây Đức (đến ngay sau khi ký hiệp định đình chiến) cũng hoạt động tại đây. Nhân dịp kỷ niệm 76 năm ngày 25-6, bài viết điểm lại những dấu tích của các đoàn hỗ trợ y tế còn lưu lại ở thủ đô Seoul và Busan, nơi từng là thủ đô tạm thời trong thời chiến.
Các đoàn hỗ trợ y tế không chỉ chăm sóc thương binh trong thời chiến mà còn tiếp tục điều trị cho cả quân nhân bị thương lẫn dân thường cho đến sau khi chiến tranh kết thúc. Họ truyền dạy kỹ thuật y khoa cho đội ngũ y tế Hàn Quốc và còn thành lập cả Bệnh viện Y tế Quốc gia, một cơ sở đào tạo bác sĩ. Đặc biệt, các đoàn hỗ trợ y tế của 3 nước Scandinavia (Bắc Âu) gồm Thụy Điển, Đan Mạch và Na Uy đã để lại dấu ấn sâu đậm tại Hàn Quốc nhờ những đóng góp tận tụy. Ba nước này, thông qua hợp tác ba bên với Ủy ban Liên Hiệp Quốc về Tái thiết Hàn Quốc (UNKRA) và Chính phủ Hàn Quốc, đã thành lập “Bệnh viện đào tạo Scandinavia” để đảm trách việc đào tạo bác sĩ tại Hàn Quốc. Bệnh viện khai trương ngày 01-10-1958 tại địa điểm của Bệnh viện Công dân Seoul (thuộc thành phố Seoul) ở Euljiro 6-ga, và bắt đầu khám chữa bệnh ngày 28-11 cùng năm. Đó chính là tiền thân của Trung tâm Y tế Quốc gia Hàn Quốc ngày nay.
Như vậy, các đoàn hỗ trợ y tế không chỉ cung cấp dịch vụ y tế cho Hàn Quốc mà còn góp phần khôi phục hệ thống y tế bị chiến tranh tàn phá và xây dựng cả một cơ chế đào tạo nhân lực y tế. Có thể ví như không chỉ chia cá để “no bụng” trước mắt, mà còn trao lưới, cần câu và dạy cả cách đánh bắt trên sông biển.
Sau một đợt sửa chữa cách đây không lâu, Trung tâm Y tế Quốc gia hiện vẫn tiếp nhận bệnh nhân tại đúng vị trí cũ, như một biểu tượng nhân đạo về sự hỗ trợ của 3 nước Scandinavia gồm Thụy Điển, Đan Mạch và Na Uy dành cho người dân Hàn Quốc trong Chiến tranh Triều Tiên 25-6. Các thành viên của 3 nước này được cho là đã tạo ra hiệu quả hiệp đồng tốt nhờ sự tương thông về ngôn ngữ (dù có khác đôi chút nhưng có thể trò chuyện với nhau mà không cần phiên dịch), văn hóa và lịch sử.
Họ từng vận hành một nhà hàng mang tên Viking Club gần khu vực Trung tâm Y tế Quốc gia; nơi này được gọi là “nhà hàng buffet đầu tiên của Hàn Quốc”. Không chỉ hỗ trợ y tế, họ còn giới thiệu tinh thần nhân đạo và văn hóa ẩm thực Scandinavia tới bán đảo Triều Tiên. Trong Thế chiến II, Đan Mạch và Na Uy (trừ Thụy Điển) từng bị Đức chiếm đóng và cùng chia sẻ trải nghiệm gian khổ đó.
Thụy Điển vận hành Bệnh viện Dã chiến Hội Chữ thập đỏ Thụy Điển (SRCFH) tại Busan từ tháng 09-1950, giai đoạn đầu của Chiến tranh Triều Tiên 25-6, cho đến tháng 04-1957, tức gần 4 năm sau khi ký hiệp định đình chiến. Sau đình chiến tháng 07-1953, bệnh viện đổi tên thành Bệnh viện Thụy Điển Busan và tập trung vào phục hồi chức năng cho thương binh cùng khám chữa bệnh cho dân thường. Bệnh viện Thụy Điển chủ yếu đặt tại khu đất của Trường Thương mại Busan ở Seomyeon để điều trị bệnh nhân. Từ sau tháng 05-1955, bệnh viện chuyển đến khu đất của Đại học Thủy sản Quốc gia Busan tại Daeyeon-dong, quận Nam (nay là Đại học Pukyong), rồi rút đi vào năm 1957.
Trường Thương mại Busan là một trường trung học thương mại danh tiếng ở Busan, nơi Tổng thống Roh Moo-hyun từng theo học. Hiện trường đã chuyển về Dangam-dong, quận Busanjin và hoạt động như một trường trung học phổ thông mang tên Trường Trung học Gaeseong. Khu đất cũ của Trường Thương mại Busan được bán cho Tập đoàn Lotte, hiện đã xây dựng cửa hàng bách hóa và khách sạn. Ngay ở góc khu vực đó có dựng bia tưởng niệm Thụy Điển.
Thụy Điển cử 170 nhân viên y tế mỗi đợt; qua nhiều lần luân phiên, tổng cộng 1.124 lượt người đã làm việc. Giai đoạn đầu vận hành 200 giường bệnh rồi tăng lên 400 giường; thời điểm cao nhất đã vận hành 600 giường. Ngoài thương binh được chuyển về, bệnh viện còn khám chữa bệnh cho rất nhiều dân thường, gồm cư dân Busan và người tị nạn. Bệnh viện cũng truyền dạy kỹ thuật y khoa cho đội ngũ y tế Hàn Quốc.
Người Busan gọi Bệnh viện Thụy Điển theo tên Hán tự của Thụy Điển là “Bệnh viện Seojeon (瑞典)”. Vua Gustaf VI Adolf, trị vì giai đoạn 1950-73, khi còn là Thái tử đã đến thăm Triều Tiên năm 1926 và tham quan cuộc khai quật mộ cổ ở Gyeongju; đúng lúc đó, một vương miện vàng có trang trí phượng hoàng được phát hiện. Để kỷ niệm sự kiện này, ngôi mộ được đặt tên là Seobong (瑞鳳)chong, lấy mỗi chữ Hán từ Seojeon (瑞典) và phượng hoàng (鳳凰). Thái tử Gustaf VI Adolf, sau khi lên ngôi năm 1950, đã cử đoàn hỗ trợ y tế đến Hàn Quốc ngay khi chiến tranh bùng nổ, sớm hơn bất kỳ ai. Xét việc Thụy Điển khi đó là quốc gia trung lập và duy trì trạng thái này cho đến khi gia nhập NATO (Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương) vào năm 2024, quyết định cử đoàn hỗ trợ y tế thời điểm ấy là một bước đi lớn.
Đoàn hỗ trợ y tế Đan Mạch không vận hành bệnh viện trên đất liền. Nước này đã cử tàu bệnh viện Jutlandia, loại 8.500 tấn, được cải hoán từ du thuyền hoàng gia, để vận hành bệnh viện trên tàu. Đoàn hoạt động từ tháng 03-1951 đến tháng 08-1953; ban đầu neo tại cảng Busan rồi chuyển sang cảng Incheon vào tháng 11-1952. Mỗi đợt có 100 người được cử sang làm việc; qua nhiều lần luân phiên, tổng cộng 630 lượt người đã được phái đến Hàn Quốc. Trong thời chiến, tàu đã thực hiện 2 chuyến hải trình khứ hồi về Đan Mạch. Các chuyến về nước nhằm thay đổi nhân sự y tế và bổ sung trang thiết bị, vật tư. Trong quá trình ghé nhiều cảng trung gian, tàu đã đưa thương binh của các nước tham chiến gồm Ethiopia, Thổ Nhĩ Kỳ, Pháp, Bỉ và Hà Lan hồi hương.
Na Uy vận hành Bệnh viện Ngoại khoa Dã chiến Cơ động của Lục quân Na Uy (NORMASH) tại các khu vực như Uijeongbu và Dongducheon từ tháng 06-1951 đến tháng 11-1954. Mỗi đợt có 109 người làm việc; nhân sự thay đổi mỗi 6 tháng, tổng cộng 623 lượt người được cử sang. Có 3 người tử nạn khi làm nhiệm vụ. Bệnh viện phụ trách điều trị cho lực lượng Quân đoàn 1 của Mỹ đóng quân ở phía bắc Seoul. Dưới quyền Quân đoàn 1 của Mỹ có biên chế Sư đoàn 1 của quân đội Hàn Quốc, Sư đoàn Bộ binh 24 của Mỹ và Sư đoàn Kỵ binh 1 của Mỹ. Bệnh viện cũng khám chữa bệnh cho dân thường Hàn Quốc. Na Uy đã nỗ lực lớn nhằm khôi phục hệ thống y tế bị chiến tranh tàn phá.
Một dấu tích khác của các đoàn hỗ trợ y tế trong Chiến tranh Triều Tiên 25-6 có thể thấy ở Seoul là Đại sứ quán Pháp tại Hàn Quốc, tọa lạc tại 43-12 Seosomun-ro, quận Seodaemun, Seoul (Hapdong, lô 30). Tòa nhà đại sứ quán do kiến trúc sư Kim Jung-up (1922∼1988), thuộc thế hệ kiến trúc sư đầu tiên của Hàn Quốc và là học trò người Hàn duy nhất của bậc thầy kiến trúc Pháp gốc Thụy Sĩ Le Corbusier, thiết kế. Đường cong thanh thoát trên mái tòa nhà hoàn thành năm 1963 mô phỏng đường cong mái hiên của nhà truyền thống Hàn Quốc. Công trình được đánh giá là một kiệt tác kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại. Tuy nhiên, sau nhiều lần mở rộng và cải tạo, hình dáng nguyên bản bị biến đổi; gần đây, sau 5 năm phục dựng nguyên trạng, tòa nhà đã mở cửa trở lại vào tháng 04-2023.
Tòa “Montclar” mới xây và tòa “Jean-Louis” ở lối vào, vốn là khối nhà trưng bày, được dành để tri ân các cựu binh Pháp tham chiến trong Chiến tranh Triều Tiên 25-6. Tòa Montclar là tòa nhà 10 tầng nơi nhân viên đại sứ quán làm việc, với văn phòng của đại sứ ở tầng trên cùng. Tòa Jean-Louis là công trình đóng vai trò lối vào đại sứ quán.
Tòa Montclar được đặt theo tên Tướng Ralph Monclar (1892∼1964), người đã hạ cấp bậc từ trung tướng xuống trung tá để tham chiến, nhằm chỉ huy Tiểu đoàn Pháp được điều sang với tư cách một bộ phận của lực lượng Liên Hiệp Quốc trong Chiến tranh Triều Tiên 25-6. Tên thật của ông là Raoul Magrin-Vernerey, nhưng ông được biết đến rộng rãi với tên Montclar, vốn là bí danh ông sử dụng khi chống phát xít Đức trong Thế chiến II, lúc phục vụ trong lực lượng Pháp Tự do dưới quyền Tướng Charles de Gaulle.
Tòa “Jean-Louis” được đặt theo tên Thiếu tá bác sĩ quân y Pháp Jules Jean-Louis (1917∼1951), người đã hy sinh khi đang tham chiến trong Chiến tranh Triều Tiên 25-6, trong lúc cứu một binh sĩ Hàn Quốc bị thương mắc kẹt giữa bãi mìn.
Thiếu tá Jean-Louis sinh năm 1916 tại Antibes, vùng đông nam nước Pháp. Ông tốt nghiệp trường quân y tại Bệnh viện Val-de-Grâce ở Paris và được phong hàm bác sĩ quân y. Trong Thế chiến II, năm 1940, ông bị quân Đức bắt làm tù binh, nhưng đã được trao Huân chương Chữ thập của quân đội Pháp nhờ công lao tận tụy chăm sóc thương binh trong trại giam. Sau chiến tranh, ông công tác tại bán đảo Đông Dương. Khi Chiến tranh Triều Tiên 25-6 bùng nổ, ông nhập cảnh Hàn Quốc cùng Tiểu đoàn Pháp vào ngày 26-11 cùng năm.
Ông tham chiến với vai trò chỉ huy đơn vị quân y của bệnh viện cơ động trong Trận Jipyeong-ri ở Yangpyeong vào tháng 02-1951, nơi quân Trung Quốc bị đánh bại trong bối cảnh lực lượng Mỹ và Pháp bị bao vây. Trận Jipyeong-ri là trận đánh mà liên quân lần đầu tiên đánh bại quân Trung Quốc đang tiến xuống phía nam, chặn đà tiến công và làm thay đổi cục diện Chiến tranh Triều Tiên 25-6.
Ngày 08-05 cùng năm, Thiếu tá Jean-Louis đang ở bệnh viện cơ động của quân đội Pháp tại Hongcheon, tỉnh Gangwon thì nghe tin có hai binh sĩ Hàn Quốc giẫm phải mìn. Ông lập tức chạy ra cứu họ, nhưng đúng lúc quay trở lại thì một quả mìn khác phát nổ khiến ông tử trận.
Chính phủ Pháp đã truy tặng Thiếu tá Jean-Louis huân chương cao quý nhất là Legion d'honneur. Tại Hàn Quốc, một bức tượng được dựng vào năm 1986 bên vệ đường Quốc lộ 44, tại số 55, Jangnam-ri, Duchon-myeon, huyện Hongcheon, tỉnh Gangwon, không xa nơi ông hy sinh, nhân dịp kỷ niệm 100 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Hàn - Pháp và 35 năm ngày ông tử trận. Tượng Thiếu tá Jean-Louis hướng ánh nhìn về ngôi làng ở Hongcheon nơi ông đã ngã xuống. Đây là bức tượng duy nhất của một người Pháp được dựng tại Hàn Quốc và, cùng với tượng Tướng Douglas MacArthur ở Công viên Jayu (Incheon), là một trong hai bức tượng duy nhất tại Hàn Quốc về quân nhân nước ngoài tham chiến trong Chiến tranh Triều Tiên 25-6.
Năm nay, tròn 40 năm kể từ khi dựng tượng Thiếu tá Jean-Louis, Hàn Quốc và Pháp kỷ niệm 140 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Đã 140 năm kể từ khi hai nước ký Hiệp ước Hữu nghị và Thương mại Pháp - Triều năm 1886, vào cuối thời Joseon, và thiết lập quan hệ ngoại giao. Nhân dịp này, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã thăm Hàn Quốc vào tháng 04 vừa qua; đến tháng 06, Tổng thống Lee Jae-myung được mời tham dự Hội nghị thượng đỉnh G7 tổ chức tại Evian, Pháp. Với vị thế kinh tế, năng lực quốc phòng mạnh mẽ và ảnh hưởng quốc tế được củng cố nhờ nỗ lực không ngừng sau chiến tranh, Hàn Quốc được kỳ vọng trong tương lai không xa sẽ được mời trở thành thành viên chính thức của G7, qua đó biến tổ chức này thành G8.
Như vậy, Hàn Quốc hiện đang hưởng thụ vị thế quốc tế cao cùng với sự thịnh vượng kinh tế. Khi Hàn Quốc lâm vào tình thế nguy nan, sự tận hiến và hy sinh của không chỉ người dân đã đứng lên chống lại kẻ thù, mà còn của các quốc gia bạn bè đã cử lực lượng chiến đấu và các đoàn hỗ trợ y tế, hẳn là một trong những nền tảng tạo nên Đại Hàn Dân Quốc ngày nay. Tháng 6, tháng tưởng niệm bảo vệ Tổ quốc, là tháng để ghi nhớ sự hy sinh của họ.
