Ung thư tụy được xem là một trong những loại ung thư điển hình mà y học đến nay vẫn chưa thể chinh phục đúng nghĩa. Bệnh hầu như không có triệu chứng rõ rệt ở giai đoạn sớm; đến khi phát hiện, nhiều trường hợp đã lan tới mạch máu lân cận hoặc di căn sang các cơ quan khác.
Tỷ lệ sống còn tương đối sau 5 năm của bệnh nhân “di căn xa” — khi tế bào ung thư rời tụy, di chuyển tới cơ quan khác ở xa và tạo khối u mới — chỉ đạt 2,4%. Nếu xét tỷ lệ sống sau 5 năm của toàn bộ bệnh nhân ung thư tụy tại Hàn Quốc là 17%, đây là mức rất thấp.
Gần đây, một loại thuốc mới được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt đã làm dấy lên kỳ vọng rằng bức tranh điều trị có thể thay đổi.
Thuốc điều trị ung thư nhắm trúng đích “Daraxonrasib” của công ty công nghệ sinh học Mỹ Revolution Medicines, được FDA phê duyệt ngày 26 (giờ địa phương), là liệu pháp đầu tiên có thể ức chế “RAS” — tín hiệu tăng trưởng trung tâm của ung thư tụy.
Đột biến xuất hiện ở 90% bệnh nhân ung thư tụy, nay được khống chế bằng thuốc
RAS là một họ protein điều hòa sự tăng trưởng và phân chia của tế bào; bình thường, chúng chỉ được “bật” khi cần và sẽ “tắt” khi hoàn thành nhiệm vụ. Protein KRAS đóng vai trò như “công tắc” bật/tắt protein trong quá trình này.
Tuy nhiên, vì một lý do nào đó, nếu KRAS phát sinh đột biến thì công tắc này bị hỏng trong trạng thái luôn bật. Hệ quả là mệnh lệnh “tiếp tục lớn lên và phân chia” được truyền liên tục tới tế bào, gây ung thư. Đột biến protein KRAS này được ghi nhận ở hơn 90% bệnh nhân ung thư tụy.
Vấn đề là trên bề mặt protein RAS hầu như không có khoảng trống để thuốc có thể bám vào. Vì vậy, trong hơn vài chục năm, RAS được coi là vùng “không thể chinh phục bằng thuốc”.
Thuốc mới Daraxonrasib giải quyết trở ngại này bằng cách trước hết gắn với một protein khác, sau đó bám vào RAS để chặn tín hiệu thúc đẩy tăng trưởng ung thư không thể truyền sang bước tiếp theo. Nói cách khác, cánh cửa cho khả năng chặn từ gốc quá trình ung thư di căn đã được mở ra. Một đặc điểm nữa là thuốc có thể ức chế rộng nhiều biến thể RAS khác nhau, không chỉ KRAS vốn thường gặp ở ung thư tụy.
Dựa trên cơ chế tác dụng này, Daraxonrasib đã chứng minh hiệu quả trong thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3. Trung vị thời gian sống toàn bộ (OS) của nhóm dùng thuốc là 13,2 tháng, gần gấp đôi so với 6,7 tháng của nhóm đối chứng điều trị bằng hóa trị truyền thống.
Liệu có trở thành “game changer” trong điều trị ung thư tụy?
Để Daraxonrasib có thể dẫn tới khả năng chữa khỏi ung thư tụy, thuốc vẫn phải vượt qua nhiều “cửa ải”. Đối tượng điều trị được cấp phép lần này về cơ bản là bệnh nhân đã di căn dù đã trải qua ít nhất một lần điều trị toàn thân. Điều đó có nghĩa không phải mọi bệnh nhân ung thư tụy đều sẽ dùng thuốc này ngay sau khi được chẩn đoán.
Vì vậy, cũng có ý kiến cho rằng Daraxonrasib khó có thể ngay lập tức tạo ra một cuộc cách mạng mang tính kịch tính trong điều trị ung thư tụy.
Thực tế, tại Hội nghị thường niên của Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Mỹ (ASCO 2026) hồi tháng 5 — nơi dữ liệu giai đoạn 3 của Daraxonrasib lần đầu được công bố — Giáo sư Jennifer Knox, Trường Y Đại học Toronto (Canada), tham gia với vai trò thảo luận viên, nhận định: “Đúng là Daraxonrasib đã mang lại hy vọng chưa từng có, nhưng ở thời điểm hiện tại, giới hạn là rất rõ ràng khi thuốc vẫn chỉ là liệu pháp điều trị tuyến hai”.
Bà giải thích rằng có quá nhiều bệnh nhân ung thư tụy tử vong ngay ở giai đoạn điều trị tuyến một, không thể tiến tới tuyến hai. Giáo sư Knox phân tích: “Chỉ khi chứng minh được hiệu quả ở điều trị tuyến một hoặc điều trị trước/sau phẫu thuật thì mới có thể thay đổi mạnh mẽ tỷ lệ sống còn tổng thể của bệnh nhân ung thư tụy”.
Tiến sĩ Brian Wolpin, người dẫn dắt thử nghiệm Daraxonrasib tại Viện Nghiên cứu Ung thư Dana-Farber, cũng thừa nhận giới hạn khi nói: “Thuốc này không phải là thuốc chữa khỏi ung thư tụy di căn. Khối u rồi sẽ thay đổi cấu trúc của RAS hoặc đi đường vòng qua con đường di căn” và “khi đó, vấn đề là phần lớn bệnh nhân cuối cùng vẫn có thể xuất hiện tình trạng kháng thuốc”.
“Cũng có khả năng mô hình điều trị ung thư tụy sẽ thay đổi hoàn toàn”
Các chuyên gia điều trị ung thư tụy tại Hàn Quốc đánh giá tích cực về kết quả lâm sàng lần này của Daraxonrasib.
Giáo sư Lee Kyu-taek, Khoa Tiêu hóa Nội khoa, Bệnh viện Samsung Seoul — người được biết đến là chuyên gia hàng đầu về bệnh tụy và đường mật — nói trong cuộc phỏng vấn với Comedotcom ngày 28: “Trong số các thuốc điều trị ung thư tụy từng được đưa ra thị trường, chưa có thuốc nào khiến mọi bác sĩ đều quan tâm và vỗ tay như Daraxonrasib. Đây thực sự là thuốc có khả năng thay đổi chính mô hình điều trị”.
Hiện nay, điều trị ung thư tụy sử dụng thuốc hóa trị gây độc tế bào (hóa trị). Quá trình này đau đớn khi bệnh nhân phải tiêm truyền ít nhất một giờ, dài thì kéo tới 3 ngày. Trong khi đó, Daraxonrasib là thuốc uống, tức thuốc đường uống. Giáo sư Lee nói: “Việc kê đơn và dùng thuốc sẽ trở nên dễ dàng vượt trội”, đồng thời cho rằng “chỉ riêng điều đó cũng đã đủ giá trị”.
Hiện có hai thử nghiệm lâm sàng liên quan đến Daraxonrasib đang được tiến hành. Một thử nghiệm là phối hợp Daraxonrasib với hóa trị — phương pháp điều trị tuyến một tiêu chuẩn hiện nay — nhằm chứng minh về lâu dài liệu Daraxonrasib có thể cho thấy hiệu quả đầy đủ ngay ở điều trị tuyến một hay không.
Thử nghiệm thứ hai là cho bệnh nhân đã phẫu thuật cắt bỏ ung thư tụy dùng Daraxonrasib. Cho đến nay, cách duy nhất có thể kỳ vọng chữa khỏi ung thư tụy rốt cuộc vẫn là phẫu thuật cắt bỏ khối u. Những bệnh nhân này sẽ điều trị bổ trợ sau mổ, và thử nghiệm nhằm xem Daraxonrasib có thể thay thế các thuốc hiện có trong giai đoạn này hay không.
Cả hai loại thử nghiệm nêu trên đều có nhóm bệnh nhân người Hàn Quốc tham gia. Dự báo rằng sau khi Daraxonrasib được cấp phép tại Hàn Quốc, nếu các thử nghiệm bổ sung chứng minh hiệu quả thì thuốc có thể được áp dụng cho bệnh nhân Hàn Quốc mà không cần thẩm định riêng.
“Có thể không phải ‘thuốc trong mơ’
Cũng có ý kiến cho rằng cần nhìn nhận thận trọng việc cấp phép và đưa Daraxonrasib ra thị trường.
Giáo sư Jang Dae-young, Khoa Huyết học - Ung bướu, Bệnh viện Hallym University Sacred Heart — được xem là một trong những chuyên gia hàng đầu về điều trị ung thư đường tiêu hóa — nói: “Kết quả lâm sàng của Daraxonrasib là tin rất tích cực trong điều trị ung thư tụy khó chữa”, nhưng cũng nhấn mạnh: “Để đạt được sống còn dài hạn, nhu cầu phát triển các phương pháp điều trị cải tiến hơn nữa vẫn rất cấp thiết”.
Trong cuộc phỏng vấn với Comedotcom cùng ngày, Giáo sư Jang phân tích: “Việc Daraxonrasib chứng minh hiệu quả khi nhắm vào đột biến gen biểu hiện ở đa số trường hợp ung thư tụy có ý nghĩa rất lớn. Tuy nhiên, mức độ phản ánh vào chiến lược điều trị thực tế sẽ được quyết định tùy theo kết quả của các thử nghiệm lâm sàng bổ sung đang diễn ra”.
Ông nói thêm một cách thận trọng: “Thông thường trong ung thư đường tiêu hóa, ngay cả khi có thuốc mới, nhiều trường hợp thuốc không thay thế hoàn toàn hóa trị mà chủ yếu cho thấy tác dụng ở mức giảm tác dụng phụ hoặc cải thiện hiệu quả điều trị”.
Giáo sư Jang cũng chỉ ra giới hạn thực tế: “Giá thuốc Daraxonrasib được biết đến là khoảng 40.000 USD cho 30 ngày (khoảng 55 triệu won). Nếu tính đơn giản, mỗi năm phải chi trả hơn 600 triệu won tiền thuốc; xét ở góc độ phân bổ nguồn lực y tế, gánh nặng chi phí thuốc cũng cần được kiểm soát tốt”.
