Mùa nắng gay gắt đã quay trở lại. Những ngày trời quang, nắng rực rỡ kéo dài có thể giúp cơ thể và tinh thần sảng khoái, nhưng nắng càng nhiều thì nỗi lo về tác hại của tia cực tím (UV) càng khó tránh. Ánh nắng giúp cơ thể tổng hợp vitamin D, nhưng nếu tiếp xúc quá mức có thể kéo theo nhiều vấn đề về da.
Đáng chú ý, năm nay được dự báo sẽ xuất hiện “siêu El Niño” mạnh nhất trong 76 năm kể từ năm 1950, làm dấy lên lo ngại các vấn đề sức khỏe làn da do tia UV mạnh sẽ lan rộng. CNN gần đây đưa tin như vậy, dẫn báo cáo của Trung tâm Dự báo Khí hậu thuộc Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA). Theo đó, El Niño hình thành ở Thái Bình Dương nhiệt đới từ đầu tháng 6 có xác suất 63% phát triển thành siêu El Niño. “Siêu El Niño” được hiểu là trạng thái nhiệt độ bề mặt biển ở khu vực đông Thái Bình Dương gần xích đạo cao hơn mức trung bình 2°C trở lên và kéo dài ít nhất 3 tháng. Trung tâm này dự báo xác suất El Niño kéo dài đến mùa thu năm nay là 100%, và khả năng tiếp tục sang mùa đông cũng rất lớn.
Khi El Niño mạnh lên và kéo dài, nguy cơ lũ lụt tăng ở Mỹ và Trung Quốc, trong khi Đông Nam Á, Australia và châu Phi có xác suất hạn hán cao hơn. Đồng thời, nhiệt độ toàn cầu tăng khiến nắng nóng trở nên dữ dội và kéo dài; khi hoàn lưu khí quyển thay đổi, các bệnh da liễu do tia UV có thể gia tăng.
Hạn hán hoặc hiện tượng nhiệt độ cao do El Niño làm giảm lượng mây vốn phản xạ hoặc hấp thụ tia UV, khiến lượng tia UV tới bề mặt Trái đất buộc phải tăng lên. Khi dòng chảy khí quyển bị xáo trộn do El Niño…, tầng ozone ở tầng bình lưu vốn chặn tia UV có hại có thể tạm thời mỏng đi hoặc bị phá hủy, làm tăng lượng bức xạ tia UV tới bề mặt Trái đất.
Điều quan trọng là thời tiết nhiều mây, ở trong nhà, hoặc thậm chí trong ô tô cũng không an toàn tuyệt đối trước tác hại của tia UV. Tia UV được chia thành “tia cực tím A (UVA)” và “tia cực tím B (UVB)” tùy theo điều kiện quang học, và tác động lên da cũng như cách ứng phó là khác nhau. Trong đó, UVA có thể xem là tia UV thường gặp trong sinh hoạt hằng ngày vì có thể xuyên qua mây và kính, nên cần thận trọng ngay cả khi ở trong nhà sau cửa kính hoặc trong xe. Vì xuyên qua mây nên trời âm u cũng không thể chủ quan. UVA chủ yếu gây lão hóa da và giảm độ đàn hồi, nếp nhăn, nám, tăng sắc tố… do có bước sóng tương đối dài 320~400nm, có thể xuyên sâu tới lớp trung bì.
UVB có thể xem là tia UV ngoài trời, với bước sóng tương đối ngắn 280~320nm, tác động chủ yếu lên lớp biểu bì. Thông thường gây đỏ da và cháy nắng hoặc phồng rộp. Trong một số trường hợp, UVB có thể là nguyên nhân gây ung thư da nên cần đặc biệt lưu ý. Khi tầng ozone mỏng đi hoặc bị phá hủy, đặc biệt UVB sẽ tới bề mặt Trái đất nhiều hơn.
Tia UV dù cường độ khác nhau nhưng thực tế tấn công làn da chúng ta quanh năm. Dĩ nhiên, cần cảnh giác nhất vào mùa hè khi nắng gắt. Mayo Clinic, một bệnh viện nổi tiếng của Mỹ, khuyến cáo để ngăn chặn hiệu quả tác hại của tia UV, điều quan trọng là tránh ánh nắng trực tiếp, đặc biệt trong khung giờ nắng mạnh nhất từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều.
Nếu buộc phải ra ngoài, điều quan trọng là phải tìm mọi cách che chắn ánh nắng bằng biện pháp vật lý. Để giảm thiểu tối đa tác hại của tia UV, khi ra ngoài hãy đội mũ có thể che nắng, mặc áo dài tay và dùng ô chống nắng. Cũng nên kiểm tra UPF (Ultraviolet Protection Factor), chỉ số thể hiện mức độ vải vóc/quần áo chặn tia UV. Nếu UPF 50+ trở lên, có thể chặn hơn 98% tia UV để bảo vệ da. Theo Cleveland Clinic, một bệnh viện nổi tiếng khác của Mỹ, mặc quần áo có UPF 50+ trở lên là một trong những cách dễ nhất để phòng các vấn đề da do tia UV.
Trước khi ra ngoài, thoa kỹ kem chống nắng lên vùng da hở và tránh nắng tối đa là nguyên tắc cơ bản. Trên kem chống nắng thường có hai chỉ số là PA và SPF. PA càng nhiều dấu cộng thì khả năng bảo vệ càng cao. SPF càng lớn thì thời gian bảo vệ càng dài. Khi mua kem chống nắng, cần kiểm tra kỹ xem có ghi đầy đủ cả PA và SPF hay không. Khuyến nghị thoa kỹ kem chống nắng phổ rộng có SPF 30 trở lên và PA++ trở lên trước khi ra ngoài 20~30 phút. Nếu da nhạy cảm, nên dùng kem chống nắng khoáng (mineral) có chứa kẽm oxit hoặc titanium dioxide, vì ít gây kích ứng hơn.
Nếu phát ban da kéo dài từ vài ngày trở lên hoặc có rỉ dịch, hãy đến khoa da liễu hoặc khoa y học gia đình để được chẩn đoán và kê đơn chính xác. Nếu được kê thuốc kháng histamine hoặc thuốc mỡ steroid, cần uống và bôi theo đúng chỉ định của bác sĩ để giảm triệu chứng. Để bảo vệ sức khỏe làn da một cách đúng đắn, nên nhận hỗ trợ từ y tế.
