Năm nay cũng đã trôi qua một nửa. Xung quanh chúng ta, đặc biệt ở nhóm lớn tuổi, nhiều người thường thốt lên: “Thời gian trôi nhanh thật”. Thậm chí còn có câu ví von “ở tuổi 50, thời gian chạy với tốc độ 50km; ở tuổi 60, chạy với tốc độ 60km”, hàm ý càng nhiều tuổi càng có cảm giác thời gian tăng tốc.
Vì sao có sự khác biệt trong cảm nhận thời gian
Cảm nhận về thời gian không chỉ phụ thuộc tuổi tác mà còn thay đổi theo hoàn cảnh và từng cá nhân. Vì sao có lúc thời gian như trôi vèo qua, nhưng cũng có lúc lại kéo dài lê thê?
Các chuyên gia lý giải: “Cảm nhận thời gian rất linh hoạt và mang tính chủ quan”. Trong đó, mức độ chú ý, trạng thái cảm xúc và mật độ ký ức là những yếu tố khiến mỗi người cảm thấy thời gian khác nhau.
Khi buồn chán, chúng ta dễ dồn sự chú ý vào thời gian nên thấy thời gian dài hơn; còn khi mải mê, ta lại có cảm giác thời gian đã trôi qua rất nhanh. Ngoài ra, lúc lo âu hoặc bồn chồn, nhiều người cũng cảm thấy thời gian trôi chậm.
Xét về ký ức, nếu có nhiều trải nghiệm mới thì khi nhìn lại, giai đoạn đó thường cho cảm giác dài hơn; ngược lại, nếu phần lớn là nhịp sống lặp lại, ta có thể thấy nó ngắn hơn.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh: “Đặc biệt, cảm nhận thời gian liên hệ chặt chẽ với việc xử lý thông tin”. Nói cách khác, tinh thần càng phải xử lý nhiều thông tin thì càng có cảm giác thời gian trôi chậm.
Chẳng hạn, khi tham dự hội nghị học thuật trong một môi trường xa lạ, nếu phải xử lý lượng thông tin khổng lồ tiếp nhận được, ta sẽ thấy thời gian như trôi chậm. Ngược lại, khi ở trong môi trường quen thuộc và lặp lại những trải nghiệm quen thuộc với những người quen, thời gian có xu hướng trôi nhanh.
Vì sao càng lớn tuổi càng thấy thời gian trôi nhanh
Vậy vì sao càng lớn tuổi, con người càng nhận thấy thời gian như trôi nhanh hơn? Các chuyên gia cho rằng mấu chốt nằm ở cơ chế xử lý thông tin như đã đề cập.
Họ giải thích: “Thông qua cơ chế hoạt động của não bộ, tinh thần của chúng ta càng xử lý nhiều thông tin thì thời gian càng chậm lại”, đồng thời nhấn mạnh: “Càng lớn tuổi, trải nghiệm mới giảm đi và nhận thức kém sinh động hơn nên thời gian trở nên nhanh hơn”.
Một nghiên cứu gần đây trên 918 người trưởng thành cho thấy 77% người trả lời đồng ý rằng Giáng sinh đến nhanh hơn qua từng năm. 14% giữ thái độ trung lập, còn ý kiến phản đối chỉ chiếm 9%.
Trong thời thơ ấu, việc cho rằng thời gian trôi chậm là khá phổ biến. Nguyên nhân chủ yếu là khi còn nhỏ, chúng ta có quá nhiều trải nghiệm mới và phải xử lý một lượng thông tin tri giác rất lớn. Đồng thời, trẻ em cảm nhận thế giới một cách mạnh mẽ, không bị “lọc” bớt, nên môi trường xung quanh trở nên sống động hơn.
Nhưng càng lớn tuổi, trải nghiệm mới càng giảm dần. Đồng thời, cách chúng ta nhận thức thế giới ngày càng trở nên tự động hóa.
Chúng ta dần kém nhạy với môi trường xung quanh. Kết quả là theo thời gian, chúng ta hấp thụ ít thông tin hơn, và vì thế thời gian trôi nhanh hơn.
Hãy chống lại sự tăng tốc của thời gian
Dẫu vậy, vẫn có một vài phương pháp giúp chúng ta ngăn chặn tiến trình tăng tốc của thời gian. Nhiều nghiên cứu tâm lý học cho thấy “trải nghiệm mới và mật độ ký ức” đóng vai trò quan trọng.
Cách rõ ràng nhất là liên tục đưa sự mới mẻ vào cuộc sống: đi du lịch đến nơi mới, học sở thích mới, gặp gỡ những người mới. Một cách khác là chú ý hơn đến những trải nghiệm thường nhật về thị giác, thính giác, cảm giác của chúng ta.
Bằng cách sống một cách thận trọng hơn, chẳng hạn như tập trung vào hương vị và mùi thơm khi ăn uống, quan sát cảnh vật xung quanh khi đi dạo, hay ghi lại những khoảnh khắc ấn tượng trong ngày cũng giúp chúng ta có thể làm chậm lại dòng chảy của thời gian. Việc lưu giữ ký ức bằng cách viết nhật ký ngắn, chụp ảnh, ghi chép hành trình du lịch... cũng hữu ích.
Về mặt dài hạn, có thể thực hành thiền để làm lắng “tạp âm” trong tâm trí và nuôi dưỡng nhận thức có chủ đích nhằm sàng lọc thực tại thô ráp của thế giới. Các chuyên gia nói: “Những phương pháp này làm tăng lượng thông tin mà tinh thần chúng ta xử lý, từ đó mở rộng cảm nhận về thời gian”, đồng thời cho biết: “Điều này cho thấy dù trải nghiệm thời gian trôi nhanh theo tuổi tác là phổ biến, nhưng không phải là điều tất yếu”.
