Nhiều người bắt đầu ngày mới bằng một tách cà phê. Tình yêu cà phê của người dân Hàn Quốc đặc biệt nổi bật. Hàn Quốc là một trong những quốc gia tiêu thụ cà phê hàng đầu thế giới; tính đến năm 2023, lượng cà phê tiêu thụ trung bình hằng năm trên mỗi người trưởng thành được cho là khoảng 405 tách. Con số này gần gấp ba mức trung bình toàn cầu (khoảng 150 tách).
Tuy nhiên, trong vài năm gần đây, khi số ca đái tháo đường tăng nhanh, ngày càng nhiều người tò mò cà phê ảnh hưởng thế nào đến đái tháo đường. Lý do là có những nghiên cứu cho thấy caffeine trong cà phê có thể làm tăng đường huyết tạm thời.
Hàn Quốc đã bước vào thời kỳ “bùng nổ đái tháo đường”: cứ 6 người trưởng thành từ 30 tuổi trở lên thì có 1 người (khoảng 6 triệu người) đang mắc bệnh. Số bệnh nhân tăng vọt nhanh hơn dự báo cách đây 10 năm cho giai đoạn 30 năm; nếu tính cả nhóm nguy cơ là tiền đái tháo đường, thì hơn khoảng 20 triệu người đang phơi nhiễm nguy cơ đái tháo đường.
Các chuyên gia cho biết: “Vì vậy, xung quanh ta có thể thấy nhiều người ngần ngại uống cà phê”; đồng thời nhấn mạnh: “Nói kết luận trước thì, nếu lo đái tháo đường cũng không nhất thiết phải bỏ cà phê bằng mọi giá; quan trọng hơn nhiều là bạn uống như thế nào”.
Theo nhiều nghiên cứu, cà phê đen không đường và không kem thậm chí có xu hướng làm giảm nguy cơ đái tháo đường típ 2. Các thành phần chống oxy hóa trong cà phê được ghi nhận có tác động tích cực lên hoạt động của insulin.
Thời kỳ “bùng nổ đái tháo đường”, có nên uống cà phê không?
Vậy còn những người đã mắc đái tháo đường thì sao. Như đã đề cập ở trên, bản thân caffeine có thể làm tăng đường huyết tạm thời, nên có thể ảnh hưởng đến những người vốn đã có đường huyết cao.
Các chuyên gia nói: “Đặc biệt, cà phê hòa tan pha sẵn hoặc các loại latte ngọt có thể khiến đường huyết tăng vọt”; và khuyến nghị: “Cà phê đen không thêm phụ gia, hoặc loại dùng chất tạo ngọt tự nhiên, nên uống không quá 3 tách/ngày và uống sau bữa ăn thay vì lúc đói sẽ ổn định hơn”.
Họ cũng khuyên: “Với người mắc đái tháo đường, còn nhiều yếu tố khác cần cân nhắc, vì vậy tốt nhất nên trao đổi với bác sĩ về lượng dùng phù hợp”.
Ngoài caffeine, cà phê còn chứa nhiều hợp chất hóa học khác; theo các nghiên cứu đến nay, một số cho thấy lợi ích, trong khi một số khác có vẻ kém tích cực hơn. Hãy cùng xem kỹ hơn các nghiên cứu về tác động của cà phê đối với đái tháo đường và nguy cơ đái tháo đường.
Cà phê có tốt cho sức khỏe không?
Cà phê chứa nhiều hợp chất hóa học có thể tác động đa dạng lên cơ thể, như caffeine và polyphenol. Polyphenol là các phân tử có đặc tính chống oxy hóa, có thể giúp phòng ngừa nhiều bệnh như đái tháo đường típ 2, bệnh tim mạch và ung thư.
Chất chống oxy hóa giúp bảo vệ sức khỏe tim mạch. Người mắc đái tháo đường có nguy cơ cao hơn bị bệnh tim và đột quỵ; việc tiêu thụ đầy đủ thực phẩm giàu chất chống oxy hóa có thể giúp giảm nguy cơ.
Cà phê cũng chứa các khoáng chất như magiê và crôm. Tăng lượng magiê có thể giúp cải thiện tăng đường huyết, tăng cholesterol máu và tăng huyết áp ở người mắc đái tháo đường típ 2.
Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý: “So với các thực phẩm khác, cà phê chứa rất ít các dưỡng chất này”. Nói cách khác, cà phê còn xa mới là nguồn cung đáng tin cậy nhất của các khoáng chất đó.
Mối liên hệ giữa cà phê và nguy cơ đái tháo đường típ 2 là gì?
Nhiều kết quả nghiên cứu nhấn mạnh mối liên quan tiềm năng giữa thói quen uống cà phê và việc giảm nguy cơ đái tháo đường típ 2. Các nghiên cứu trước đây cho thấy uống 3–5 tách cà phê mỗi ngày có thể làm giảm nguy cơ mắc đái tháo đường típ 2 và các biến chứng như bệnh tim mạch.
Một nghiên cứu quy mô lớn năm 2023 cho thấy cà phê có thể giúp giảm nguy cơ đái tháo đường nhờ đặc tính chống viêm. Nhóm nghiên cứu giải thích rằng cà phê làm giảm các biomarker (chỉ dấu sinh học) gây viêm, đồng thời làm tăng các biomarker chống viêm.
Điều này có thể giúp giảm nguy cơ đái tháo đường vì viêm làm tăng đề kháng insulin và ảnh hưởng đến các tế bào sản xuất insulin của tuyến tụy, qua đó đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của đái tháo đường típ 2.
Cà phê ảnh hưởng thế nào đến đường huyết và insulin?
Cà phê không thêm đường hoặc sản phẩm sữa dường như không làm tăng trực tiếp đường huyết hay mức đường trong máu. Đây là tin tốt đối với những người mắc đái tháo đường thích uống cà phê đen.
Tuy vậy, một số nghiên cứu cho thấy caffeine trong cà phê có thể làm giảm độ nhạy insulin, nên không lý tưởng đối với người mắc đái tháo đường. Dẫu vậy, các hợp chất khác trong cà phê—đặc biệt là magiê, crôm và polyphenol—có thể góp phần cải thiện độ nhạy insulin, qua đó có thể bù trừ tác động của caffeine.
Vì thế, một số chuyên gia đề xuất: “Người mắc đái tháo đường nên uống cà phê khử caffeine để vừa không ảnh hưởng đến độ nhạy insulin, vừa nhận được lợi ích từ các thành phần như chất chống oxy hóa hay khoáng chất”.
Caffeine có hại không?
Caffeine là chất kích thích chính trong cà phê. Nó tồn tại tự nhiên trong hạt cà phê và trà xanh. Caffeine có thể nhanh chóng hoạt hóa hệ thần kinh trung ương, tăng sự tỉnh táo, giảm mệt mỏi và cải thiện khả năng tập trung.
Theo Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), với dân số nói chung, 400 mg caffeine mỗi ngày—tương đương 4–5 tách cà phê—thường không gây tác dụng phụ. Tuy nhiên, vì các nghiên cứu ở người mắc đái tháo đường cho kết quả không đồng nhất, tốt nhất nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế về mức uống an toàn.
Một số người nhạy cảm hơn với tác động của caffeine, dù có hay không có đái tháo đường. Một số chuyên gia cho rằng cà phê khử caffeine là lựa chọn an toàn nhất cho người mắc đái tháo đường, vì nó mang lại lợi ích từ các thành phần khác của cà phê mà không có rủi ro tiềm tàng từ caffeine.
Ngoài ra, cũng cần lưu ý rằng thêm đường hoặc kem vào cà phê sẽ làm tăng đường huyết. Người mắc đái tháo đường nên chọn đồ uống không có đường bổ sung. Một số người dùng chất tạo ngọt nhân tạo, nhưng nghiên cứu cho thấy một số sản phẩm—đặc biệt như sucralose—có thể gây ảnh hưởng bất lợi đến mức đường huyết.
Kết luận?
Các chuyên gia cho biết: “Tóm lại, cà phê chứa nhiều hợp chất hóa học có thể tác động đa dạng lên cơ thể”; “một số có lợi cho người mắc đái tháo đường, nhưng một số khác có thể kém tốt cho sức khỏe”.
Đối với người đang sống chung với đái tháo đường, lời khuyên của giới khoa học vẫn còn khác nhau. Một số nghiên cứu cho rằng caffeine có thể làm giảm độ nhạy insulin, nhưng các hợp chất có lợi khác trong cà phê có thể làm dịu tác động này. Vì vậy, một số bác sĩ cho rằng chuyển sang cà phê khử caffeine sẽ an toàn hơn.
Các chuyên gia nhấn mạnh: “Quan trọng nhất là cần ghi nhớ cà phê có đường hoặc có kem pha sẵn có thể làm tăng đường huyết”; “do đó, cách uống cà phê lành mạnh nhất cho người mắc đái tháo đường mà vẫn muốn thưởng thức cà phê là chọn cà phê đen hoặc cà phê dùng chất tạo ngọt tự nhiên”.
