Một phụ nữ ngoài 50 tuổi sống tại Busan, bà Choi (52 tuổi). Gần đây, bà đi siêu thị cùng mẹ ngoài 70 tuổi để mua sắm, nhưng bà liên tục phải tựa người vào tay đẩy xe. Bà nói là do đau lưng. Bà chia sẻ: “Vùng mông như sắp rời ra, đùi và bắp chân cũng nặng trĩu”.
Đi được một đoạn lại nghỉ, rồi đi tiếp lại dừng. Bà tưởng mình bị thoát vị đĩa đệm thắt lưng. Nhưng khi đến bệnh viện, bác sĩ lại cho biết đó là một bệnh hoàn toàn khác: trượt đốt sống vùng thắt lưng (spondylolisthesis).
Tại sao dễ nhầm lẫn bệnh xương cột sống trượt về phía trước với thoát vị đĩa đệm
Đúng như tên gọi, đây là tình trạng đốt sống thắt lưng bị trượt (dịch chuyển) về phía trước, làm lệch trục sắp xếp của cột sống. Thường gặp nhất là đốt sống phía trên trượt ra trước so với đốt sống phía dưới. Tuy nhiên, vấn đề thực sự không nằm ở việc xương bị trượt, mà là hậu quả của nó khi lối đi của dây thần kinh bị hẹp lại gây ra sự chèn ép thần kinh.
Bệnh có thể xảy ra ở bất kỳ đoạn nào của cột sống. Tuy vậy, bệnh gặp nhiều hơn ở vùng thắt lưng (thể thoái hóa chủ yếu ở L4-5, thể gãy mỏi chủ yếu ở L5-S1). Bệnh cũng có thể xảy ra ở cột sống cổ nhưng ít gặp hơn so với thắt lưng, còn ở cột sống ngực thì hiếm.
Vì thường xảy ra ở thắt lưng nên bệnh hay bị nhầm với thoát vị đĩa đệm thắt lưng. Trước hết, triệu chứng khá giống nhau: đau lưng, tê chân, đứng lâu hoặc đi lâu thì khó chịu hơn. Ngược lại, khi ngồi hoặc cúi người về phía trước thì thường dễ chịu hơn. Việc người mẹ cứ tựa vào xe đẩy cũng có thể vì lý do này.
Có nhiều nguyên nhân khác nhau. Tuy nhiên, các nguyên nhân thường gặp gồm khuyết eo đốt sống (spondylolysis) và thay đổi thoái hóa. Giám đốc Choi Seung-hyun của Bệnh viện Busan Keun cho biết: “Có trường hợp từ nhỏ đã có khiếm khuyết ở vùng eo đốt sống, cũng có trường hợp theo tuổi tác, đĩa đệm, khớp và dây chằng yếu đi khiến các đốt thắt lưng mất vững kéo dài, rồi cuối cùng hình thành bệnh”.
Vì vậy, khó có thể xem bệnh này đơn giản ở mức “bị trẹo lưng”. Đây gần như là kết quả của quá trình tích lũy theo thời gian khiến cấu trúc nâng đỡ của thắt lưng bị suy yếu và mất ổn định.
Khi nào cần phẫu thuật trượt đốt sống
Chẩn đoán như vậy không có nghĩa là bắt buộc phải phẫu thuật. Có những bệnh nhân có thể theo dõi bằng điều trị thuốc, tiêm, phục hồi chức năng và điều chỉnh lối sống.
Tuy nhiên, nếu quãng đường đi bộ giảm rõ rệt, tê và cảm giác kéo căng ở chân nặng hơn, hoặc xuất hiện bất thường thần kinh, thì câu chuyện sẽ khác. Đặc biệt, theo hướng dẫn lâm sàng của Hiệp hội Cột sống Bắc Mỹ (NASS), với trượt đốt sống thắt lưng thể “thoái hóa”, cần đánh giá đồng thời triệu chứng và mức suy giảm chức năng để quyết định chiến lược điều trị.
Giám đốc Choi Seung-hyun cũng nhấn mạnh: “Khi phân định có phẫu thuật hay không, điều quan trọng hơn là bệnh đang ở giai đoạn nào”. Ông nói: “Cần xem cùng lúc mức độ đau, khả năng đi được bao xa, có yếu chân hay không, đã thử điều trị bảo tồn chưa, và trên chẩn đoán hình ảnh mức độ hẹp ống sống và mất vững thể hiện ra sao”.
Dựa vào đâu để phân chia nội soi và hàn xương?
Khi nhắc đến phẫu thuật, nhiều bệnh nhân do dự. Nỗi sợ nằm ở việc liệu có thể làm bằng nội soi hay phải đến mức hàn xương để “cố định” thắt lưng.
Tuy nhiên, quan điểm mà bác sĩ chú trọng hơn là phải giải phóng thần kinh đến mức nào và làm ổn định đốt sống bị lung lay ra sao. Vì vậy, với một số bệnh nhân, trọng tâm là phẫu thuật giải ép (giảm áp) để giải phóng thần kinh; còn với một số khác, cần kết hợp giải ép và hàn xương (fusion). Nếu chỉ chia trượt đốt sống theo kiểu “có” hay “không” thì điều trị có vẻ đơn giản, nhưng trong thực tế lâm sàng, cần đánh giá đa chiều hơn nhiều.
Phẫu thuật nội soi cột sống hai cổng (UBE) trở thành một lựa chọn quan trọng ở điểm này. Giám đốc Choi cho biết: “Phần lớn các ca phẫu thuật trượt đốt sống có thể cân nhắc đồng thời giải ép thần kinh và hàn xương bằng nội soi cột sống hai cổng”.
Tuy vậy, không phải mọi bệnh nhân đều áp dụng cùng một phương pháp. Cần cân nhắc đồng thời mức độ nặng của trượt đốt sống và tình trạng hẹp, mức độ mất vững của đốt sống, cũng như tình trạng sức khỏe toàn thân. Nói cách khác, trong thực hành lâm sàng, phạm vi phẫu thuật sẽ thay đổi tùy theo mức độ hẹp và mức độ mất vững của cột sống.
FAQ Các câu hỏi mà bệnh nhân thường hay hỏi trong thực tế lâm sàng được tổng hợp lại dưới đây.
Vì sao trượt đốt sống xảy ra nhiều hơn ở thắt lưng?
Dù có thể xảy ra ở bất cứ đâu trên cột sống, nhưng bệnh phổ biến nhất ở cột sống thắt lưng, tức là xương lưng, nơi chịu tải trọng cơ thể và cử động nhiều nhất. Ở người trưởng thành, trượt đốt sống liên quan đến thoái hóa đặc biệt phổ biến.
Trượt đốt sống khác gì so với thoát vị đĩa đệm thắt lưng và hẹp ống sống?
Thoát vị đĩa đệm thắt lưng chủ yếu là vấn đề đĩa đệm lồi/thoát vị chèn ép thần kinh; còn trượt đốt sống chủ yếu là vấn đề đốt sống thắt lưng trượt ra trước làm lệch trục, từ đó gây chèn ép thần kinh. Trong khi đó, hẹp ống sống là tình trạng đường đi của thần kinh bị thu hẹp. Không ít trường hợp trượt đốt sống tiến triển làm hẹp đường đi thần kinh và đồng thời tạo ra triệu chứng hẹp ống sống.
Vì sao đi lâu hoặc đứng lâu lại thấy khó chịu hơn?
Nếu đường đi của thần kinh ở vùng thắt lưng bị hẹp, triệu chứng có thể nặng hơn khi đứng hoặc đi. Ngược lại, khi ngồi hoặc cúi người về phía trước, đường đi có thể rộng hơn một chút nên thường đỡ khó chịu. Nếu kiểu triệu chứng này lặp đi lặp lại, cũng cần xem xét khả năng khập khiễng do nguyên nhân thần kinh.
Trượt đốt sống có bắt buộc phải phẫu thuật không?
Không. Quyết định được đưa ra dựa trên việc xem xét tổng hòa các cơn đau, khoảng cách đi bộ, tê chân, bất thường về thần kinh, phản ứng với điều trị bảo tồn và kết quả kiểm tra hình ảnh. Tuy nhiên, nếu hẹp nặng, điều trị không phẫu thuật không hiệu quả, và tình trạng yếu chân hoặc giảm cảm giác kéo dài, cần cân nhắc phẫu thuật.
Trước khi phẫu thuật trượt đốt sống, cần hỏi bác sĩ những gì?
Tốt nhất bạn nên hỏi, nguyên nhân chính gây đau của tôi là đĩa đệm hay trượt đốt sống? Mức độ trượt và sự mất ổn định ở mức nào? Có thể theo dõi thêm bằng phương pháp không phẫu thuật không? Có thể chỉ cần giải ép hay cần cả hàn xương? Và nội soi hai cổng có phù hợp với trường hợp của tôi không? Đây cũng là tiêu chí quan trọng khi lựa chọn bác sĩ.
Lời khuyên: Giám đốc Choi Seung-hyun, Bệnh viện Busan Keun (Chấn thương chỉnh hình). Ông tốt nghiệp Trường Y Đại học Quốc gia Chungnam, từng là giảng viên lâm sàng tại Trung tâm Cột sống Bệnh viện Sanggye Paik Seoul, sau đó tích lũy nhiều kinh nghiệm lâm sàng đa dạng tại các trung tâm cột sống của nhiều bệnh viện trong khu vực Busan. Ông cũng tích cực tham gia các buổi thuyết trình được mời và thị phạm phẫu thuật UBE (nội soi cột sống hai cổng) tại nhiều quốc gia châu Á.
