Y học chưa tên gọi: "Hồ sơ bệnh án thứ 27" do chính chúng ta viết nên

Cách đây không lâu, tôi đã xem liền mạch một bộ phim truyền hình y khoa – nhân văn của Nhật Bản. Tựa phim là “Hồ sơ bệnh án thứ 19”.

Karte là gì?

Tìm kiếm thì thấy đây là từ bắt nguồn từ tiếng Đức “Karte”, và ở Nhật Bản nó dùng để chỉ hồ sơ bệnh án do bác sĩ lập cho bệnh nhân. Nhưng tại sao lại là “thứ 19”?

Hệ thống bác sĩ chuyên khoa của Nhật Bản có 18 lĩnh vực chuyên khoa như nội khoa, ngoại khoa, sản phụ khoa, nhi khoa… Sau đó, khi triển khai chế độ chuyên khoa mới vào năm 2018, họ công nhận “khoa khám chữa bệnh tổng quát” là chuyên khoa thứ 19. Khoa khám chữa bệnh tổng quát là chuyên ngành thực hiện chăm sóc tích hợp, không giới hạn ở một cơ quan hay một bệnh cụ thể, mà còn cân nhắc tình trạng toàn thân và cả bối cảnh tâm lý – xã hội của người bệnh. Nếu so với Hàn Quốc, có thể nói đây là khái niệm bao trùm chức năng của y học nội trú và y học gia đình.

Bộ phim này từng rất được yêu thích tại Nhật năm ngoái, với tỷ suất người xem quanh mức 10%. Tổng cộng 8 tập, và tôi đã xem một mạch đến hết.

Bởi câu chuyện về nhân vật chính bắt đầu một cách khám chữa bệnh mới giữa những hoài nghi và bất mãn của các bác sĩ xung quanh không hề xa lạ. Với vai trò là bác sĩ chuyên trách điều trị nội trú chăm sóc bệnh nhân tại khoa phòng bất kể chuyên ngành, tôi đã gật gù mạnh ở nhiều đoạn.

Tập đầu tiên của phim đặc biệt ấn tượng. Bác sĩ Tokushige, nhân vật chính thuộc khoa khám chữa bệnh tổng quát, chỉ nhìn vết sẹo bỏng còn lại trên tay một bệnh nhân đi ngang qua đã nhận ra người đó là chủ quán rượu kiểu izakaya. Người này là bệnh nhân chỉnh hình than phiền rằng đau vai mãi không khỏi dù điều trị thế nào. Chỉ từ một cử chỉ anh ta toát mồ hôi lạnh và ôm chặt vai trái, bác sĩ Tokushige đã phát hiện nhồi máu cơ tim.

Đó là cảnh cho thấy hình ảnh một bác sĩ không chỉ nhìn một căn bệnh, mà đọc được toàn bộ cuộc đời của bệnh nhân. Nhưng các đồng nghiệp lại tỏ ra mỉa mai. Họ buông lời châm chọc rằng hoặc là “kẻ lừa đảo”, hoặc là “người có siêu năng lực”. Với họ, nếu không thuộc chuyên ngành của mình thì chẳng có quan tâm hay động lực. Thậm chí, họ còn coi những hành động vượt ra ngoài đó là “lấn quyền”.
Nhân vật chính trong phim liên tục nói với bệnh nhân:

“Vấn đề quan trọng nhất đối với bạn lúc này là gì?”

“Hãy kể cho tôi câu chuyện của bạn.”

Và bác sĩ ấy không ngừng trăn trở nên ưu tiên phương pháp điều trị nào cũng như cân nhắc đến cả cuộc sống sau khi điều trị.

Một câu chuyện tiêu biểu là trường hợp Hotta, một phát thanh viên nổi tiếng được chẩn đoán ung thư hạ họng. Bác sĩ phẫu thuật nói “phẫu thuật thì có thể chữa khỏi hoàn toàn”, nhưng Hotta lo ngại di chứng nên từ chối mổ. “Mất giọng nói cũng giống như chết vậy.”

Khi ý kiến của bác sĩ phẫu thuật và bệnh nhân đối đầu gay gắt, Hotta yêu cầu khoa khám chữa bệnh tổng quát cho ý kiến thứ hai. Bác sĩ Tokushige lắng nghe quan điểm của nhiều chuyên khoa như ngoại khoa, ung bướu nội khoa, tai mũi họng… Tuy nhiên, anh không chỉ liệt kê ý kiến của họ cho bệnh nhân. Anh giải thích một cách tổng hợp về nguy cơ và tiên lượng của phẫu thuật, khả năng điều trị thay thế, giới hạn của việc bảo tồn chức năng… Trên hết, anh tôn trọng cuộc sống và nỗi sợ của bệnh nhân.

Bệnh nhân không đơn thuần là một đối tượng “mang căn bệnh cần loại bỏ”. Họ là những con người có cuộc sống và bản sắc riêng. Anh giúp bệnh nhân không bị cuốn quá mức theo cảm xúc, mà tìm ra con đường thực tế nhất giữa “đáp án y khoa” và “hạnh phúc của bệnh nhân”.

Trong khoa phòng, bác sĩ chuyên trách điều trị nội trú cũng đảm nhiệm vai trò tương tự. Tình trạng bệnh nhân nội trú thay đổi mỗi ngày. Thông qua hội chẩn, kế hoạch điều trị của nhiều khoa cũng được triển khai đồng thời. Y học nội trú sắp xếp các điều trị đa dạng này thành một dòng chảy thống nhất, liên tục trao đổi với bệnh nhân và điều phối hướng điều trị tổng thể.

Trong những tình huống mà mục tiêu điều trị không chỉ là sống còn mà còn là bảo tồn chức năng và bản sắc như trường hợp phát thanh viên, sự phán đoán tích hợp như vậy càng trở nên quan trọng. Đây không phải là công việc quản lý đơn thuần. Đó là một lĩnh vực lâm sàng trình độ cao, kết hợp kiến thức chuyên môn, suy tư đạo đức và năng lực giao tiếp.

Bộ phim còn có cảnh về một bệnh nhân ung thư phổi giai đoạn cuối nhận điều trị tại nhà vì muốn "chết một cách thanh thản". Tập phim này cho thấy hình ảnh người bác sĩ trăn trở không phải “còn có thể làm thêm gì”, mà là “sẽ đồng hành cùng nhau như thế nào”. Nó nhắc chúng ta rằng, không chỉ kéo dài sự sống, mà đồng hành trong những ngày cuối đời cũng là một vai trò quan trọng của bác sĩ.

Ở điểm này, ý nghĩa của y học nội trú trở nên rõ nét. Y học nội trú là trục trung tâm sắp xếp hướng điều trị trong không gian khoa phòng. Nó tổng hợp ý kiến của các chuyên khoa, đội chăm sóc giảm nhẹ và đội điều dưỡng, rồi thiết lập lại mục tiêu theo biến động tình trạng bệnh nhân. Nó cũng đảm nhiệm vai trò hệ thống hóa quá trình ra quyết định thông qua giao tiếp với gia đình.

Cũng như việc bổ sung điều trị, việc phán đoán thời điểm dừng điều trị cũng đòi hỏi năng lực chuyên môn.
Một trong những thông điệp cốt lõi mà bộ phim muốn truyền tải là “quá trình quan trọng hơn kết quả”.

Dù là bác sĩ cũng không thể cứu được mọi sinh mạng. Nhưng có thể chịu trách nhiệm cho toàn bộ quá trình. Y tế thường được đánh giá bằng các chỉ số như tỷ lệ sống, số ngày nằm viện, tỷ lệ biến chứng… Tuy nhiên, trong chăm sóc bệnh nhân giai đoạn cuối, giá trị của y tế không thể quy về những con số.

Giải thích đã đủ hay chưa, bệnh nhân có được tôn trọng trong quá trình ra quyết định hay không, giới hạn của điều trị có được chia sẻ một cách trung thực hay không, bệnh nhân có được bảo đảm thời gian để sắp xếp cuộc đời hay không….

Những yếu tố này quyết định chất lượng trải nghiệm y tế. Và lĩnh vực xử lý toàn bộ quá trình ấy chính là y học nội trú. Hệ thống y tế Hàn Quốc có 26 chuyên khoa. Chỉ nhìn con số thì nhiều hơn 19 chuyên khoa của Nhật. Điều đó có nghĩa là được phân nhỏ hơn. Những chuyên ngành như y học dự phòng, y học nghề nghiệp – môi trường, hay lao… cũng là các lĩnh vực mà Nhật không có. Thế nhưng, dù đã 10 năm kể từ khi được đưa vào, chế độ bác sĩ chuyên trách điều trị nội trú vẫn chưa được công nhận là một chuyên khoa độc lập.

Dẫu vậy, vai trò mà chúng tôi đang thực hiện tại hiện trường khoa phòng là rất rõ ràng. Nếu bộ phim Nhật “Hồ sơ bệnh án thứ 19” đã cho thấy bản sắc của một lĩnh vực chuyên môn mới thông qua bác sĩ khám chữa bệnh tổng quát, thì có lẽ chúng ta đang ở giai đoạn thực hành một lĩnh vực mà vẫn chưa thể đặt tên thành một chuyên khoa chính thức. Sau khi xem phim, tôi mở hồ sơ bệnh án như thường lệ. Trong lòng trào dâng một niềm tin tĩnh lặng. Rằng ngay cả khi công việc chúng tôi làm chưa được định hình về mặt chế độ, thì đó vẫn là vị trí tuyệt đối cần thiết đối với bệnh nhân. Rồi sẽ có ngày, tại Hàn Quốc, y học nội trú cũng sẽ trở thành một chuyên khoa chính thức. Và những ghi chép mà chúng tôi để lại sẽ vượt khỏi khuôn khổ một bảng bệnh án đơn thuần, trở thành dấu vết của nỗ lực nhằm thấu hiểu trọn vẹn cuộc đời của một con người, chứ không chỉ một căn bệnh.

Đó chính là lý do chúng ta kỳ vọng vào “Hồ sơ bệnh án thứ 27” của mình. Trong hồ sơ bệnh án ấy không chỉ ghi các chỉ số xét nghiệm và kết quả đọc phim chẩn đoán hình ảnh. Nó còn chứa cả môi trường sống sau xuất viện, sự thấu hiểu của gia đình, và cả lựa chọn của bệnh nhân. Đó là bản ghi kết nối các phán đoán của nhiều chuyên khoa thành một câu chuyện, đặt cuộc đời bệnh nhân ở trung tâm. Và đó chính là bản ghi sống động của một nền y học mới mà chúng ta phải viết tiếp ngay lúc này trong khoa phòng.

Lee Jong-chan, Phó chủ tịch Hiệp hội Y học Nội trú Hàn Quốc

〈Ghi chú của biên tập viên〉Bác sĩ chuyên trách điều trị nội trú (hospitalist) là bác sĩ thường trực tại khoa phòng, chăm sóc bệnh nhân nội trú ở khoảng cách gần nhất. Chế độ bác sĩ chuyên trách điều trị nội trú bắt đầu bằng dự án thí điểm năm 2016, chuyển sang triển khai chính thức năm 2021 và năm nay tròn 10 năm. “Nhật ký Hospitalist” là bản ghi những khoảnh khắc nhỏ mà họ tích lũy từng ngày khi gặp gỡ, điều trị và cho bệnh nhân xuất viện tại khoa phòng. Từ bệnh nhân và người nhà, các nhân viên y tế khác, cho đến cả những lời tự bạch của chính bác sĩ chuyên trách điều trị nội trú, chúng tôi muốn thông qua loạt bài này (mỗi tuần 1 lần) chia sẻ với độc giả những “câu chuyện đời thường của con người” diễn ra trong bệnh viện. Có sự hỗ trợ của Hiệp hội Y học Nội trú Hàn Quốc.