[Хураангуй]
MRI шинжилгээгээр дискний ивэрхий болон нугасны сувгийн нарийсал хамт илэрсэн ч бодит өвдөлтийн шалтгаан нь тэдгээрийн аль нэг эсвэл хоёулаа байж болно. Иймээс шинж тэмдэг, үзлэгийн үр дүнг хамтад нь үнэлэх шаардлагатай.
Мэдрэлийн хориг тарианы үндсэн зорилго нь өвдөлтийг намдаах юм. Зарим өвчтөнд өвдөлт үүсгэж буй мэдрэлийг тогтооход ч ашигладаг.
Мэс засал хийх эсэхийг зөвхөн MRI шинжилгээний дүрслэлээр бус, өвдөлт, булчингийн хүч сулрал, алхалтын бэрхшээл, эмчилгээний явц зэргийг цогцоор нь үнэлж шийддэг.
Бусан хотын Саха дүүрэгт амьдардаг 73 настай Ким сүүлийн үед ууланд гарахаас эмээдэг болжээ. Хэдхэн алхахад баруун шилбэ нь бадайрч, таталдахын зэрэгцээ өвдөнө. Тиймээс уулын замд явган сууж амрах нь олширчээ. Заримдаа алхаж байхад хөл нь гэнэт суларч, тэнцвэр алдах тохиолдол ч гардаг байв.
Эхэндээ булчингийн өвдөлт гэж бодоод хэдэн сарын турш өвчин намдаах наалт тавьж, орой бүр хөлдөө иллэг хийсэн ч үр дүн нь түр зуурынх байлаа.
Эцэст нь хүү, охиндоо хөтлүүлэн эмнэлэгт очсон Ким санаанд оромгүй үг сонсов. Эмч түүнд "Асуудал хөлөнд бус, нуруунд байна" гэжээ. MRI шинжилгээгээр бүсэлхийн нугасны сувгийн нарийсал болон дискний ивэрхийн эхэн үеийн шинж хамт илэрсэн байна.
Гэвч эмч шууд мэс засал хийхийг санал болгосонгүй.
“Шинж тэмдгийг нь хэсэг ажиглангаа эхлээд тариан эмчилгээ хийе” гэж хэлжээ.
Бүсэлхийнээс салаалсан мэдрэл яагаад хөлөнд зовиур үүсгэдэг вэ?
Бүсэлхийнээс салаалсан мэдрэл дарагдвал нуруу өвдөхгүй атлаа зөвхөн хөл бадайрч, таталдаж болно. Үүний хамгийн түгээмэл шалтгаан нь бүсэлхийн дискний ивэрхий буюу нугалам хоорондын жийргэвчийн ивэрхий, мөн нугасны сувгийн нарийсал юм.
Бүсэлхийн дискний ивэрхий гэдэг нь нугалам хоорондын дискний нэг хэсэг түрэгдэн гарч, мэдрэлийг дарах эмгэг юм. Харин нугасны сувгийн нарийсал нь нас ахихын хэрээр холбоос зузаарах, яс ургах зэрэг сөнөрөлт өөрчлөлтийн улмаас мэдрэл дамжих суваг нарийсах өвчин юм.
Бүсэлхийн дискний ивэрхийн үед суух эсвэл бөхийхөд өвдөлт нэмэгдэж, нуруугаа тэнийлгэн алхахад зовиур багасдаг. Харин нугасны сувгийн нарийсалтай хүн зогсох, алхах үед зовиуртай болж, явган суух эсвэл бөхийхөд дээрддэг.
Гэвч бодит амьдралд энэ хоёр эмгэг хавсран илрэх нь бий. Ялангуяа ахмад настнуудад хоёулаа зэрэг илрэх, эсвэл хэд хэдэн хэсэгт мэдрэл нэгэн зэрэг дарагдах тохиолдол цөөнгүй. Бусан Бон эмнэлгийн ортопедийн тасгийн эрхлэгч Хо Дэ Сок “Эмнэлзүйн практикт энэ хоёр эмгэг онолын тайлбар шиг тодорхой зааглагдахаасаа илүүтэй хамт, нарийн төвөгтэй хэлбэрээр илрэх нь төсөөлснөөс олон байдаг” гэж тайлбарлав.
MRI-д илэрсэн бүх эмгэгийг эмчлэх шаардлагатай юу?
Дүрс оношилгоонд ч ийм зөрүү гардаг. MRI шинжилгээгээр мэдрэл нэлээд хүчтэй дарагдсан харагдавч ямар нэг онцгой шинж тэмдэггүй хүн байхад, дүрслэлийн өөрчлөлттэй харьцуулахад маш хүчтэй өвдөлт мэдэрдэг хүн ч бий.
Тиймээс MRI-д хамгийн хүнд харагдсан эмгэг бус, өвчтөний бодит шинж тэмдэгтэй холбоотой голомтыг тогтоох нь хамгийн чухал. Эмч эхлээд өвдөлт хэзээ, хаана нэмэгддэг болон булчингийн хүч ямар байгааг шалгадаг.
Учир нь бүсэлхийнээс салаалсан мэдрэл бүрийн мэдрэхүй болон хөдөлгөөн хариуцсан хэсэг өөр байдаг. Тухайлбал, хөлийн эрхий хуруугаа дээш өргөх хүч суларсан бол бүсэлхийн 5 дугаар түвшний (L5) мэдрэлийн ёзоорын эмгэгийг сэжиглэж болно. Харин өлмий дээрээ зогсох хүч сулрах эсвэл Ахиллын шөрмөсний рефлекс буурсан бол ууцны 1 дүгээр түвшний (S1) мэдрэлийн ёзоорыг шалгана.
Ийм үзлэгийн үр дүнг MRI дүрслэлтэй тулгана. Баруун хөл өвдөж байвал баруун талын мэдрэлийг дарсан голомт байгаа эсэх, мэдрэхүй болон булчингийн хүчний өөрчлөлт тухайн мэдрэлийн эмгэгтэй тохирч байгаа эсэхийг шалгадаг.
Гэхдээ зөвхөн үүгээр өвдөлт үүсгэж буй мэдрэлийг эцэслэн тогтоох боломжгүй. Хэд хэдэн мэдрэл зэрэг өртөх эсвэл захын мэдрэлийн эмгэг хавсарсан үед ч төстэй шинж тэмдэг илэрч болно.
MRI-д хэд хэдэн голомт харагдсан байхад яагаад зөвхөн нэг хэсэгт тариа хийдэг вэ?
MRI дүрслэл болон үзлэгийн үр дүнг тулган үнэлсэн ч аль мэдрэл нь бодит өвдөлтийн шалтгаан болохыг тодорхойлох боломжгүй үе бий.
Жишээлбэл, MRI-д хэд хэдэн хэсгийн мэдрэл дарагдсан харагдавч өвчтөн зөвхөн баруун хөл маш хүчтэй өвдөж байна гэж хэлж болно. Ийм үед зарим өвчтөнд ‘мэдрэлийн ёзоорын сонгомол хориг’ нь өвдөлтийн эх үүсвэр болсон мэдрэлийг тогтооход тусалдаг.
Энэ аргаар сэжиглэж буй тодорхой мэдрэлийн ёзоорын орчимд хэсгийн мэдээ алдуулагч тарьж, өвчтөний байнга мэдэрдэг өвдөлт хэр хэмжээгээр буурсныг ажиглана. Тариа хийсний дараа тухайн хэсгийн өвдөлт мэдэгдэхүйц буурвал тэр мэдрэл өвдөлт үүсэхэд оролцсон байх магадлалыг үнэлэхэд ашиглаж болно.
Гэхдээ мэдээ алдуулагч ойр орчмын мэдрэл рүү тархах, эсвэл хэд хэдэн мэдрэл хамт өвдөлт үүсгэх боломжтой тул өвдөлт багассан төдийд шалтгаан болсон мэдрэл эцэслэн тогтоогдохгүй.
Мэдрэлийн хоригийг өөр зорилгоор ч хийдэг. Мэдрэлийн хоригийн үндсэн зорилго нь өвдөлтийг намдаах явдал. Мэдрэлийн ёзоорын орчим эсвэл мэдрэл дамжих зайд хэсгийн мэдээ алдуулагч, стероид зэрэг эм тарьж, үрэвсэл болон өвдөлтийг бууруулна.
Энэ тариа түрж гарсан дискийг арилгахгүй, нарийссан нугасны сувгийг ч тэлэхгүй. Харин өвчтөнд алхаж, нөхөн сэргээх эмчилгээ хийх боломж бүрдүүлдэг.
Эмийн эмчилгээгээр өвдөлтийг хянахад хүндрэлтэй ч яаралтай мэс засал шаардлагагүй өвчтөнд энэ аргыг авч үзэж болно. Гэхдээ үр нөлөө нь өвчтөний биеийн байдлаас шалтгаалан өөр бөгөөд өвдөлт намдах хугацаа түр зуурынх байж болно.
MRI-д мэдрэл хүчтэй дарагдсан харагдсан ч яагаад мэс засал хийдэггүй вэ?
Мэс засал хийх эсэхийг зөвхөн MRI шинжилгээний дүрслэлээр шийддэггүй. Хөлийн өвдөлт, бадайрал хэр зэрэг байгаа, хэр хол алхаж чадаж байгаа, булчингийн хүч буурч байгаа эсэх, мэс заслын бус эмчилгээ хийлгэсэн ч өдөр тутмын амьдралд хүндрэлтэй хэвээр байгаа эсэхийг хамтад нь үнэлнэ.
Дүрслэлээр нарийсал хүнд харагдсан ч шинж тэмдэг хөнгөн, булчингийн хүч сулраагүй бол эхлээд мэс заслын бус эмчилгээ хийж, явцыг ажиглаж болно. Харин булчингийн хүч үргэлжлэн суларч, алхах чадвар мэдэгдэхүйц муудаж байвал идэвхтэй эмчилгээ шаардлагатай.
Ийм шийдвэрийг Бусан Бон эмнэлгийн (ерөнхий захирал Ха Сан Хүн) үзлэгийн өрөөнд өдөр бүр гаргадаг. Тус эмнэлгийг Эрүүл мэнд, нийгмийн хамгааллын яам ‘үе мөчний төрөлжсөн эмнэлэг’-ээр дөрвөн удаа дараалан батламжилсан бөгөөд энэ нь 12 дахь жилдээ үргэлжилж байна.
Бусан хотын баруун хэсгийн Со, Саха, Кансо дүүргийн бүсэд ийм эмнэлэг цорын ганц юм. Ортопедийн 9 мэргэжлийн эмч дотрын өвчин, мэдрэл, анестезиологи ба өвдөлт намдаах эмчилгээ, дүрс оношилгооны эмч нартай хамтран үе мөч, нурууны эмгэгийг төрөлжүүлэн эмчилдэг.
“Зүгээр болох биз” гэж явсаар анзааралгүй өнгөрөөдөг дохио⋯Мэс заслыг хэзээ хойшлуулж болохгүй вэ?
Өөр нэг асуудал нь ‘аяндаа эдгэрэх биз’ гэж тэссээр байгаад анзааралгүй өнгөрөөдөг дохио юм. Шагай эсвэл хөлийн хурууны хүч суларч, өлмий газарт чирэгдэх, хөлийн булчингийн хүч аажмаар муудах нь үүний нийтлэг жишээ. Алхах зай улам богиносож, эм болон тариан эмчилгээ хийлгэсэн ч өдөр тутмын амьдралд хүндрэлтэй хэвээр байвал мэс заслыг оролцуулан эмчилгээний чиглэлийг дахин үнэлэх шаардлагатай.
Ялангуяа шээс гарахад хүндрэлтэй болох, гэнэт шээс, өтгөнөө барьж чадахгүй болох, өгзөг болон хярзан орчмын мэдрэхүй буурах үед нэн даруй яаралтай тусламжийн тасагт очих хэрэгтэй.
Энэ нь бүсэлхийн доод хэсгийн олон мэдрэл хүчтэй дарагдсанаас үүсдэг ‘адуун сүүлний хам шинж (Cauda Equina Syndrome)’-ийн дохио байж болно. Тасгийн эрхлэгч Хо “Өвдөлт эм болон тариан эмчилгээнд намдахгүй улам хүчтэй болох, эсвэл саажилт эхлэх шатанд орсон бол мэс заслын эмчилгээг заавал авч үзэх шаардлагатай” гэж онцлов.
Өвчтөн Кимийн MRI шинжилгээгээр ч нугасны сувгийн нарийсал болон дискний ивэрхийн эхэн үеийн шинж хамт илэрсэн. Хөл бадайрсныг зөвхөн булчингийн өвдөлт эсвэл цусны эргэлтийн асуудал гэж үзэн наалт, иллэгээр тэсээд явах ёсгүй байжээ. Гэхдээ MRI-д хэд хэдэн голомт харагдсан гээд шууд мэс засалд орох вий гэж санаа зовох шаардлагагүй байв.
MRI-д юу харагдсантай адил чухал зүйл нь үндсэн шалтгаан чухам юу болох, тэр нь тухайн үед хөлөнд ямар асуудал үүсгэж байгааг зөв ойлгох явдал байлаа.
[Түгээмэл асуулт] Хөл өвддөг өвчтөнүүдийн байнга асуудаг зүйлс
Нуруу өвдөхгүй ч зөвхөн хөл бадайрдаг. Нуруугаа шинжлүүлэх шаардлагатай юу?
Бүсэлхийн мэдрэл дарагдвал нуруу өвдөхгүй атлаа зөвхөн хөл бадайрч болно. Гэхдээ захын мэдрэлийн эмгэг болон цусны эргэлтийн хямрал ч төстэй шинж тэмдэг үүсгэдэг тул үзлэгээр шалтгааныг ялган тогтоох шаардлагатай.
MRI-д дискний ивэрхий болон нугасны сувгийн нарийсал зэрэг илэрвэл хоёуланг нь эмчлэх үү?
Заавал тийм биш. Бодит шинж тэмдэгтэй холбоотой голомт хаана байгааг тогтоох хэрэгтэй. Шинж тэмдэг үүсгээгүй бүх голомтыг эмчлэх шаардлагагүй.
Мэдрэлийн хориг тариулсны дараа өвдөлт багассан. Энэ нь мэс засал хийлгэх шаардлагагүй гэсэн үг үү?
Өвдөлт багасаж, өдөр тутмын амьдралаа хэвийн үргэлжлүүлэх боломжтой бол мэс заслын бус эмчилгээг цааш хийж болно. Гэхдээ өвдөлт дахин давтагдах эсвэл булчингийн хүч сулрах тохиолдолд дахин эмчид үзүүлэх шаардлагатай.
Алхах үед хөл бадайрч, сууж амрахаар зүгээр болдог. Үргэлжлүүлэн алхаж болох уу?
Энэ нь нугасны сувгийн нарийслын нийтлэг шинж болох мэдрэлийн шалтгаант завсарлагатай доголол байж болно. Өвдөлтийг хүчээр тэвчин алхахын оронд шинж тэмдэг сэдрэхгүй хэмжээнд хөдөлгөөн хийж, алхах зай аажмаар богиносож байвал эмчид үзүүлэх нь зүйтэй.
Бүсэлхийн дискний ивэрхий эсвэл нугасны сувгийн нарийсалтай хүн ямар үед яаралтай тусламжийн тасагт очих ёстой вэ?
Гэнэт шээх, өтгөнөө гадагшлуулах үйл ажиллагаа алдагдах эсвэл хярзан орчмын мэдрэхүй буурвал нэн даруй яаралтай тусламжийн тасагт очих хэрэгтэй. Шинээр үүссэн эсвэл хурдан даамжирч буй хөлийн саажилтын үед ч яаралтай эмнэлгийн тусламж авах шаардлагатай.
Зөвлөгөө өгсөн: Бусан Бон эмнэлгийн ортопедийн тасгийн эрхлэгч Хо Дэ Сок. Тэрбээр Кёнхи их сургуулийн Анагаах ухааны сургуулийг төгсөж, Кёнхи их сургуулийн эмнэлэгт мэргэжил эзэмшсэн. Кандун Кёнхи их сургуулийн эмнэлгийн ортопедийн тасагт нуруу нугасны чиглэлийн клиникийн феллоу эмчээр ажиллаж байсан. Нурууны дискний ивэрхий, нугасны сувгийн нарийсал зэрэг нуруу нугасны эмгэгийг голлон эмчилдэг. Ази, Номхон далайн бага инвазив нурууны мэс заслын нийгэмлэгийн (PASMISS) жинхэнэ гишүүн.
