Намар гүнзгийрэхэд чихэрлэг, шаржигнуур лийр боловсордог. Шүүслэг, амтлаг тул хоолны дараах амттан эсвэл хөнгөн зууш болгон идэхэд тохиромжтой. Лийр ус ихтэйгээс гадна эслэг, кали, полифенол зэрэг эрүүл мэндэд тустай бодис агуулдаг. Намрын лийрийн шим тэжээлийн онцлог, эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөө болон амттайгаар хэрэглэх аргуудыг авч үзье.
Эслэг·сорбитол нь гэдэсний эрүүл мэндэд тустай…хальсанд нь антиоксидант бодис ч бий
Лийрийн зөөлөн эдийн 85 орчим хувь нь ус тул цангаа тайлж, шингэнээ нөхөхөд тохиромжтой. Өөх тосны агууламж нь бага бөгөөд биеэс натри гадагшлах, цусны даралтыг хэвийн хэмжээнд барихад оролцдог кали ч агуулдаг.
Лийрт гэдэсний эрүүл мэндэд тустай эслэг мөн бий. Эслэг нь өтгөний хэмжээг нэмэгдүүлж, гэдэсний хөдөлгөөнийг дэмжсэнээр өтгөн гадагшлахад тусалдаг. Ялангуяа лийрт агуулагдах сорбитол гэдсэнд ус татах шинжтэй тул өтгөнийг зөөлрүүлэхэд тустай байж болно.
АНУ-ын Миннесотагийн их сургуулийн Холли Райланд тэргүүтэй судлаачдын «Лийр ба эрүүл мэндийн талаарх судалгаануудын системчилсэн тойм»-д дурдсанаар лийрт агуулагдах эслэг, фруктоз, сорбитол нь гэдэсний эрүүл мэнд болон өтгөн гадагшлах үйл ажиллагаанд эерэг нөлөө үзүүлэх боломжтой. Лийрийн эслэг нь гэдэсний эрүүл мэндэд төдийгүй хоолны шим тэжээлийн тэнцвэрт байдалд ч ач холбогдолтой гэсэн үг юм.
Лийрт полифенол зэрэг антиоксидант бодис ч агуулагддаг. Полифенол нь бие дэх чөлөөт радикалаас үүдэх эсийн гэмтлийг бууруулахад тусалж болох бодис юм. Ялангуяа лийрийн хальс полифенол, эслэг агуулдаг тул хальстай нь идвэл зөвхөн зөөлөн эдийг нь идсэнээс илүү олон төрлийн шим тэжээл авч болно.
Гэхдээ хальстай нь идэх бол урсгал усаар сайтар угааж, гадаргуу дээрх бохирдлыг арилгах хэрэгтэй. Хальсны бүтэц таалагдахгүй байвал нимгэн хэрчиж салатанд хийх эсвэл жижиглэн хэрчиж хоолонд хэрэглэж болно.
Улирал солигдох үеэр лийрийг бүлээнээр чанаж ууна…махны амтлагчид ч хэрэглэнэ
Лийрийг шинээр нь идэж болохоос гадна олон төрлийн хоолонд хэрэглэж болно. Ялангуяа өдөр, шөнийн температурын зөрүү ихсэж, агаар хуурайшдаг улирал солигдох үеэр бүлээн чанасан лийрийн ундаа болгон хэрэглэхэд тохиромжтой. Лийр чанаж хийсэн энэ ундаа хоолой хуурайших, арзайх үед шингэнээ нөхөхөд ч тустай.
Лийрийн ундаа хийх арга энгийн. Лийрийн үртэй хэсгийг авч, идэхэд тохиромжтой хэмжээгээр хэрчээд устай хамт чанана. Хүсвэл бага зэрэг цагаан гаа эсвэл улаан чавга хийж үнэр амтыг нь нэмэж болно. Лийр өөрөө чихэрлэг тул элсэн чихэр, зөгийн балыг аль болох бага хийх нь зүйтэй.
Лийрийг махан хоолонд хэрэглэхэд тохиромжтой. Нухсан лийрийг булгуги эсвэл хавирганы махны амтлагчид хийвэл байгалийн чихэрлэг амт нэмнэ. Лийрийн шүүс махны амтлагчийг илүү амттай болгож, махыг зөөлрүүлдэг. Салатанд ч хэрэглэж болно. Лийрийг нимгэн хэрчиж салатны навч, залуу навчит ногоо, самартай хольбол шаржигнуур бүтэц нь тодорно.
Амтат лийр, цусан дахь сахараа хянадаг бол идэх хэмжээгээ тохируулах хэрэгтэй
Лийр ус ихтэй жимс боловч фруктоз, глюкоз зэрэг сахар агуулдаг. Ялангуяа том лийрийг бүтнээр нь идвэл авах нүүрс ус, сахарын хэмжээ нэмэгдэнэ.
Тиймээс чихрийн шижинтэй эсвэл цусан дахь сахараа хянадаг бол нэг лийрийг бүтнээр нь идэхийн оронд тохирох хэмжээгээр таслан идэх нь зүйтэй. Хоолноосоо хангалттай нүүрс ус авсан бол амттан болгож идэх лийрийнхээ хэмжээг ч багасгах хэрэгтэй.
Лийрийг шахсан шүүс эсвэл жүүс болгож уухаас илүү шинээр нь зажилж идэх нь дээр. Шүүсийг нь шахах явцад эслэгийн хэмжээ багасаж болохоос гадна жүүс болгон уувал нэг дор их хэмжээгээр хэрэглэхэд амархан байдаг.
Мөн лийрт агуулагдах фруктоз, сорбитол нь зарим хүний гэдсийг дүүргэж, хий үүсгэж болзошгүй. Цочромтгой гэдэсний хам шинжтэй эсвэл фруктозын шимэгдэлтэд мэдрэг хүн лийрийг ихээр идэхэд хэвлийгээр эвгүйрхэж болзошгүй тул хэрэглэх хэмжээгээ тохируулах хэрэгтэй.
