Есдүгээр сараас бадамлянхуаны үндэслэг ишийг хурааж эхэлдэг. Бадамлянхуа цэцгийн газар доорх иш болох энэ ногоог намраас өвөл хүртэл идэхэд тохиромжтой. Ялангуяа шар буурцгийн сүмстэй жигнэсэн бадамлянхуаны иш айл өрхийн хоолны ширээнд түгээмэл тавигддаг. Болгосны дараа ч өвөрмөц шаржигнуур бүтэц нь хадгалагддаг тул зажлахад таатай төдийгүй эслэг, кали, С аминдэм зэрэг олон төрлийн шим тэжээл агуулдаг. Намрын хоолны цэсэнд тохиромжтой энэ ногооны шим тэжээл, хэрэглэх аргуудыг танилцуулъя.
Түгээмэл хачир атлаа шим тэжээлээр баялаг…Эслэг·кали агуулна
Нэрнээс нь болоод бадамлянхуа цэцгийн үндэс гэж ойлгох нь бий. Гэвч үнэн хэрэгтээ энэ нь ургамлын газар доорх иш юм. Хөндлөн хэрчихэд жигд байрласан олон нүх бүхий өвөрмөц дүрс харагддаг бөгөөд болгосны дараа ч шаржигнуур бүтэц нь хадгалагддагаараа онцлог.
Энэ ногооны шим тэжээлээс эслэгийг онцолж болно. БНСУ-ын Хөдөө аж ахуй, хүнс, хөдөөгийн хөгжлийн яамны ажиллуулдаг Агро-хүнсний мэдээллийн Нүри порталын мэдээллээр, 100 г түүхий бадамлянхуаны үндэслэг ишинд 2.4 г эслэг агуулагддаг. Эслэг нь гэдэсний гүрвэлзэх хөдөлгөөнийг дэмжиж, өтгөн гадагшлахад тусалдаг. Ийм ногооноос эслэгээ тогтмол авч, хангалттай ус уух нь гэдэсний эрүүл мэндэд тустай.
Цусны даралтыг зохицуулахад шаардлагатай кали авах боломжтой нь бас нэг давуу тал юм. Бадамлянхуаны үндэслэг ишний 100 г тутамд 377 мг кали агуулагдана. Энэ нь 100 г түүхий амтат төмсөнд агуулагдах 429 мг калитай харьцуулахад төдийлөн бага биш үзүүлэлт юм. Кали нь биеэс натрийг гадагшлуулахад тусалж, цусны даралтыг хэвийн түвшинд барихад шаардлагатай шим тэжээл болдог.
Жимсэнд элбэг байдаг С аминдэм мөн энэ ногоонд агуулагддаг. Бадамлянхуаны үндэслэг ишний 100 г тутамд 57 мг С аминдэм агуулагддаг нь уншюү мандарин дахь хэмжээнээс (29 мг) ойролцоогоор 2 дахин их юм. С аминдэм нь эсийг хортой хүчилтөрөгчийн нэгдлээс хамгаалахад шаардлагатай бөгөөд холбогч эд үүсэх, хэвийн үйл ажиллагааг нь хадгалахад оролцдог. Мөн төмрийн шимэгдэлтэд хэрэгтэй шим тэжээл юм.
Будаатай тун зохицох ‘шар буурцгийн сүмстэй жигнэсэн бадамлянхуаны иш’ шар буурцгийн сүмс·элсэн чихрийг ихээр хийх?…Шиитаке мөөг·комбу замгаар умами амтыг нэмэх
Бадамлянхуаны үндэслэг иш гэхээр хамгийн түрүүнд шар буурцгийн сүмстэй жигнэсэн хачир санаанд ордог. Нимгэн хэрчсэн ишийг шар буурцгийн сүмстэй амтлагчид жигнэхэд давслаг, чихэрлэг амт хосолж, будаатай тун сайхан зохицно. Болгосны дараа ч өвөрмөц шаржигнуур бүтэц нь хадгалагддаг тул зажлахад таатай.
Гэхдээ энэ хачрыг бэлтгэхдээ амтлагчийг хэтрүүлэхгүй байх хэрэгтэй. Ихэвчлэн шар буурцгийн сүмс, элсэн чихэр, цардуулын сироп эсвэл олигосахарид нэмж амталдаг. Шар буурцгийн сүмсний хэмжээ нэмэгдэх тусам натрийн агууламж ихэснэ. Харин элсэн чихэр, цардуулын сиропыг ахиу хийвэл авах чихрийн хэмжээ мөн нэмэгддэг.
Давслаг хоол байнга идэж, натри ихээр авдаг бол хүнснээс хангалттай кали авах нь зүйтэй. Бадамлянхуаны үндэслэг иш кали агуулдаг ч хэт давсалж идвэл энэ давуу тал нь буурна. Тиймээс цусны даралтаа хянаж байгаа хүн бэлтгэх аргад нь анхаарах хэрэгтэй. Шар буурцгийн сүмсийг ихээр хийхийн оронд комбу замаг, шиитаке мөөгөөр умами амт нэмбэл давсыг нэмэлгүйгээр хоолны амт, үнэрийг баяжуулж болно.
Шаржигнуур бүтцийг хадгалахын тулд…шарвин·салат·будаанд ашиглах
Бадамлянхуаны үндэслэг ишийг шар буурцгийн сүмстэй жигнэсэн хачраас гадна олон янзаар хэрэглэж болно. Өвөрмөц шаржигнуур бүтэцтэй тул шарах, хуурах, бага зэрэг чанах зэрэг бэлтгэх аргаасаа хамааран өөр өөр амт, бүтэцтэй болдог.
Түгээмэл хувилбарын нэг нь бадамлянхуаны ишээр хийсэн шарвин. Ишийг нимгэн, дугуй хэрчиж, зуурмагт дүрэн шарвал гадна тал нь шаргалтаж, доторх шаржигнуур бүтэц нь хадгалагдана. Татсан мах, дүпү зэргийг хоёр зүсэм ишний хооронд хавчуулах эсвэл нүхэнд нь дүүргэж шарвин хийвэл илүү цатгалан хоол болно.
Сэрүүн, шинэлэг амтаар идэхийг хүсвэл бадамлянхуаны үндэслэг ишний салат өвөрмөц сонголт болно. Нимгэн хэрчсэн ишийг бага зэрэг чанаад салатны навч эсвэл залуу навчит ногоотой хольж болно. Гүнжид эсвэл перилла үрээр хийсэн сүмс нэмбэл самрын амт орно. Энэ үед майонез эсвэл чихэр ихтэй амтлагч хэрэглэвэл сүмсний хэмжээг тохируулах нь зүйтэй.
Будаа агшаахдаа бадамлянхуаны үндэслэг иш нэмж, шим тэжээлтэй будаа болгон идэж болно. Ишийг идэхэд тохиромжтой хэмжээгээр хэрчиж, будаатай хамт болговол зажлуур нэмэгдэнэ. Тусгай амтлагчгүйгээр цэвэр, зөөлөн амтыг нь мэдэрч болохоос гадна хүсвэл шар буурцгийн сүмстэй амтлагч дагалдуулж болно. Мөн нимгэн хэрчсэн ишийг хуурах эсвэл цуугаар исгэлэн амталбал өвөрмөц амттай хачир болно.
