“Tuổi thật đã ngoài 50, nhưng tuổi cơ thể mới ngoài 30.”
Cụm từ này thường được dùng để nói về những người nổi tiếng vốn nổi tiếng nghiêm túc trong việc chăm sóc sức khỏe.
Gần đây, ca sĩ kiêm diễn viên Uhm Jung-hwa (56) cũng chia sẻ trên sóng truyền hình: “Mỗi lần làm xét nghiệm máu và khám sức khỏe, tuổi cơ thể của tôi lại trẻ dần, giảm xuống tới đầu tuổi 30”, đồng thời tiết lộ bí quyết chăm sóc sức khỏe của riêng mình.
Với mong muốn níu giữ tuổi trẻ và làn sóng “đảo ngược lão hóa”, không chỉ giới nghệ sĩ mà cả người dân nói chung cũng ngày càng quan tâm tới việc đo tuổi cơ thể.
“Tuổi cơ thể” theo cách hiểu phổ biến có phương pháp đo và cách tính khác nhau tùy loại xét nghiệm. Tại Hàn Quốc, các chỉ số khám sức khỏe, vóc dáng, chuyển hóa, chức năng tim phổi và tình trạng mạch máu… được tổng hợp, rồi so sánh với mức trung bình thống kê của nhóm tuổi tương ứng hoặc mức độ rủi ro bệnh tật; sau đó quy đổi tình trạng cơ thể ra “tuổi”. Chỉ số này lâu nay được gọi bằng các tên như “tuổi cơ thể”, “tuổi sức khỏe”, “tuổi sinh học”.
Gần đây, các xét nghiệm còn tiến thêm một bước: phân tích thông tin sinh học như DNA để ước tính mức độ lão hóa.
Tại Mỹ, xét nghiệm “tuổi sinh học” lan rộng… “cùng một người cũng có thể cho kết quả khác nhau”
Báo The Washington Post (WP) của Mỹ hồi tháng 4 đưa tin trong một bài viết: “Hàng chục công ty đang bán dịch vụ cho biết tuổi sinh học với mức giá từ khoảng 30 USD đến hơn 1.000 USD”. Nỗ lực đo lường lão hóa đã vượt khỏi phạm vi nghiên cứu và lan sang thị trường hướng tới người tiêu dùng phổ thông.
Nhưng liệu có thể tin con số thu được như vậy là “tuổi thật của cơ thể” hay không.
Giáo sư Eidan Shalev (Đại học Bang Pennsylvania), người nghiên cứu về lão hóa, và nhà nghiên cứu Avner Apsley (Đại học Illinois) viết trên WP rằng: “Việc sử dụng kết quả xét nghiệm tuổi biểu sinh đang bán trên thị trường để đánh giá sức khỏe cá nhân hiện vẫn còn nhiều giới hạn khoa học”.
Một trong những phương pháp đo tuổi sinh học đang được chú ý gần đây là “đồng hồ biểu sinh (epigenetic clock)” dựa trên methyl hóa DNA.
Dù trình tự base của DNA không thay đổi, khi con người lớn tuổi và tiếp xúc với nhiều môi trường khác nhau, tại một số vị trí nhất định trên DNA sẽ xuất hiện thay đổi: các phân tử hóa học nhỏ gọi là “nhóm methyl” có thể gắn vào hoặc tách ra. Hiện tượng này được gọi là methyl hóa DNA. Những thay đổi như vậy có thể ảnh hưởng đến cách gen hoạt động, và ở một số vị trí, chúng cho thấy một mô thức nhất định theo tuổi tác.
Các nhà nghiên cứu đã phát triển nhiều loại đồng hồ biểu sinh khác nhau để ước tính mức độ lão hóa bằng cách phân tích mối liên hệ giữa mô thức methyl hóa DNA và tuổi tác… Bởi ngay cả khi tuổi thật giống nhau, các đặc điểm sinh học liên quan đến lão hóa vẫn có thể khác nhau tùy lối sống, căng thẳng, mức độ phơi nhiễm môi trường và nhiều yếu tố khác.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng dù đồng hồ biểu sinh có thể là công cụ hữu ích cho nghiên cứu lão hóa, nhưng vẫn chưa đủ để dùng như một xét nghiệm y khoa nhằm đo tình trạng sức khỏe cá nhân.
Trước hết, không tồn tại một “đồng hồ” chuẩn hóa duy nhất để đo “tuổi sinh học”. Đồng hồ biểu sinh có nhiều loại, tùy theo phân tích vùng DNA nào, dùng dữ liệu của nhóm đối tượng nào để xây dựng thuật toán, và được thiết kế để dự đoán điều gì. Có loại tập trung vào ước tính tuổi thực, nhưng cũng có loại được phát triển để dự đoán tốc độ lão hóa hoặc nguy cơ tử vong… Vì vậy, nếu áp dụng các đồng hồ biểu sinh khác nhau cho cùng một người, kết quả có thể không trùng khớp.
Thời điểm xét nghiệm cũng có thể tác động. Do những biến động ngắn hạn theo chế độ ăn, bệnh tật, phơi nhiễm môi trường, hay thời điểm lấy mẫu trong ngày, ước tính có thể thay đổi. Chuyên gia cũng nói rằng kết quả có thể khác đáng kể tùy dùng loại mẫu nào như máu hay nước bọt, và tùy công nghệ đo methyl hóa DNA.
Đặc biệt, “lão hóa” là một quá trình của đời sống khó có thể biểu đạt bằng một con số duy nhất. Các nhà nghiên cứu lão hóa nhấn mạnh rằng đồng hồ biểu sinh có thể phản ánh không chỉ môi trường sống mà còn cả những trải nghiệm khó kiểm soát của mỗi người như nghịch cảnh thời thơ ấu, sang chấn, hay điều kiện kinh tế - xã hội.
Tại Hàn Quốc, xét nghiệm DNA và telomere cũng đã thương mại hóa… cần phân biệt với “tuổi cơ thể”
Tại Hàn Quốc, xét nghiệm ước tính tuổi sinh học bằng cách phân tích methyl hóa DNA đã được thương mại hóa. Một doanh nghiệp phân tích hệ gen sử dụng DNA trong máu để phân tích methyl hóa các dấu ấn biểu sinh và ước tính tuổi sinh học.
Ngoài ra còn có xét nghiệm ước tính tuổi cơ thể bằng cách đo độ dài telomere ở phần đầu mút của nhiễm sắc thể trong tế bào. Tại một số bệnh viện và trung tâm khám sức khỏe ở Hàn Quốc, xét nghiệm telomere bằng máu… được triển khai như một xét nghiệm tự chọn riêng.
Các xét nghiệm tuổi sinh học biểu đạt theo tuổi bằng cách tổng hợp tuổi béo phì - vóc dáng và tuổi của các cơ quan như tim, gan, tụy, thận… hoặc phân tích nguy cơ phát sinh ung thư dựa trên các chỉ số sức khỏe có mức giá khoảng 3~10 vạn won; còn xét nghiệm biểu sinh hoặc xét nghiệm telomere, tùy phương pháp và cơ sở thực hiện, có thể tốn tới vài trăm nghìn won.
Thay vì bỏ chi phí cao để đo tuổi cơ thể, việc quản lý thói quen ăn uống hằng ngày cũng có thể là một cách tốt để duy trì sự trẻ trung.
Chuyên gia khuyến nghị, thay vì phụ thuộc vào một loại thực phẩm bổ sung cụ thể hay liệu pháp chống lão hóa, nên ăn đủ thực phẩm có nguồn gốc thực vật như rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu; đồng thời giảm thực phẩm chế biến sẵn, đường và uống rượu quá mức. Bên cạnh đó, cần duy trì tập aerobic và tập sức mạnh đều đặn, ngủ đủ giấc, không hút thuốc, giữ cân nặng phù hợp và quản lý căng thẳng.
