Биеийн насыг хэмждэг «эпигенетикийн цаг» стандартгүй хэвээр

«Бодит нас нь 50-иад, биеийн нас нь 30-иад.»

Энэ нь эрүүл мэндийн арчилгаандаа нямбай алдартнуудад үе үе дагалддаг тодотгол юм.

Сүүлийн үед дуучин, жүжигчин Ом Жонхва (56) ч нэвтрүүлэгт оролцохдоо “Цусны шинжилгээ, биеийн үзлэгт орох бүрт биеийн нас улам залуужсаар 30-аад оны эхэн хүртэл буусан” хэмээн өөрийн эрүүл мэндийн нууц аргаа дэлгэсэн. 

Залуу хэвээр байх хүсэл, мөн «эсрэг хөгшрөлт» гэх давалгааны нөлөөгөөр алдартнууд төдийгүй энгийн хүмүүсийн дунд ч биеийн насыг хэмжүүлэх сонирхол өсөж байна. 

Ерөнхийдөө ярьдаг «биеийн нас» нь шинжилгээний төрлөөс хамааран хэмжих, тооцоолох арга нь өөр өөр байдаг. Өмнөд Солонгост эрүүл мэндийн үзлэгийн үзүүлэлт, биеийн хэлбэр, бодисын солилцоо болон зүрх-уушгины үйл ажиллагаа·судасны байдал зэрэг олон хүчин зүйлийг нэгтгэн, ижил насны бүлгийн статистик дундаж эсвэл өвчний эрсдэлийн түвшинтэй харьцуулсны дараа биеийн байдлыг нас болгон хөрвүүлсэн үзүүлэлтийг «биеийн нас», «эрүүл мэндийн нас», «биет нас» зэрэг нэрээр хэрэглэсээр ирсэн.

Сүүлийн үед үүнээс нэг алхам урагшилж, DNA зэрэг биологийн мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийж хөгшрөлтийн түвшинг таамаглах шинжилгээ хүртэл гарч ирлээ.  

АНУ-д «биологийн нас» шинжилгээ тэлж байна… “Нэг хүн дээр ч үр дүн өөр гарч болно”

АНУ-ын Washington Post (WP) сонин өнгөрсөн 4-р сард нийтэлсэн нэгэн нийтлэлдээ “хэдэн арван компани 30 ам.доллароос 1000 ам.доллароос давсан үнээр биологийн насыг хэлж өгдөг үйлчилгээ зарж байна” гэж мэдээлсэн. Хөгшрөлтийг хэмжих оролдлого нь судалгааны хүрээнээс давж, энгийн хэрэглэгчдэд чиглэсэн зах зээл хүртэл тэлж буй хэрэг.

Гэхдээ ингэж гарсан тоог «миний биеийн жинхэнэ нас» гэж итгэж болох уу. 

Хөгшрөлт судалдаг Пенсильванийн улсын их сургуулийн профессор Идан Шалев болон Иллинойсын их сургуулийн судлаач Эйбнер Апсли нар WP-д бичсэн нийтлэлдээ “зах зээл дээрх эпигенетикийн насны шинжилгээний үр дүнг хувь хүний эрүүл мэндийг дүгнэхэд ашиглахад шинжлэх ухааны хязгаарлалт одоогоор их байна” гэж онцолсон. 

Сүүлийн үед анхаарал татаж буй биологийн насыг хэмжих аргуудын нэг нь DNA-ийн метилжилтийг ашигласан «эпигенетикийн цаг(epigenetic clock)» юм.

Хүний DNA-ийн суурийн дараалал өөрчлөгдөөгүй байсан ч нас ахих, олон төрлийн орчинд өртөх явцад DNA-ийн тодорхой хэсэгт «метил бүлэг» гэх жижиг химийн бодис наалдах эсвэл салгах өөрчлөлт гардаг. Үүнийг DNA метилжилт гэж нэрлэнэ. Ийм өөрчлөлт нь генийн ажиллах хэлбэрт нөлөөлж болох бөгөөд зарим хэсэгт нас ахих тусам тогтмол хэв маяг ажиглагддаг.

Судлаачид DNA метилжилтийн хэв маяг ба нас зэрэг хүчин зүйлийн хамаарлыг шинжилж, хөгшрөлтийн түвшинг таамаглах олон төрлийн эпигенетикийн цагийг хөгжүүлсээр ирсэн. Учир нь бодит нас ижил байсан ч амьдралын хэвшил, стресс, орчны өртөлт зэрэг олон хүчин зүйлээс шалтгаалан хөгшрөлттэй холбоотой биологийн шинжүүд ялгаатай илэрч болдог. 

Гэвч мэргэжилтнүүд эпигенетикийн цаг нь хөгшрөлтийн судалгаанд хэрэгтэй хэрэгсэл байж болох ч хувь хүний эрүүл мэндийн байдлыг хэмжих эмнэлзүйн шинжилгээ болгон ашиглахад одоогоор хангалтгүй гэж тайлбарладаг. 

Юуны өмнө «биологийн нас»-ыг хэмжих нэг л стандартчилсан цаг гэж байхгүй. Эпигенетикийн цаг нь DNA-ийн аль хэсгийг шинжилдэг, ямар бүлгийн өгөгдлөөр алгоритм бүтээсэн, юуг урьдчилан таамаглахаар загварчилсан зэрэгээс хамааран олон төрөлтэй. Зарим нь бодит насыг таамаглахад төвлөрсөн байдаг бол, зарим нь хөгшрөлтийн хурд эсвэл нас баралтын эрсдэлийг урьдчилан хэлэх зорилгоор хөгжүүлэгдсэн. Тиймээс нэг хүнд өөр өөр эпигенетикийн цаг хэрэглэвэл үр дүн нь таарахгүй байх боломжтой. 

Шинжилгээ хийлгэсэн цаг хугацаа ч нөлөөлж болно. Хооллолт, өвчин, орчны өртөлт, өдрийн аль цагт шинжилгээ өгсөн зэрэг богино хугацааны өөрчлөлтөөс шалтгаалан таамагласан үзүүлэлт өөр гарах магадлалтай. Мэргэжилтнүүд цус, шүлс зэрэг ямар сорьц ашигласан, мөн DNA метилжилтийг ямар технологиор хэмжсэнээс ч үр дүн нэлээд өөрчлөгдөж болно гэж хэлдэг. 

Ялангуяа «хөгшрөлт» гэх амьдралын үйл явцыг ганц тоогоор илэрхийлэхэд бэрх. Хөгшрөлт судлаачид эпигенетикийн цагт амьдрах орчноос гадна хүүхэд насны бэрхшээл, сэтгэлзүйн гэмтэл, нийгэм-эдийн засгийн нөхцөл зэрэг хувь хүн өөрөө хянахад хүндрэлтэй амьдралын туршлага ч тусах боломжтойг онцолдог. 

Өмнөд Солонгост ч DNA·теломерийн шинжилгээ арилжаанд нэвтэрчээ… «биеийн нас»-аас ялгаж ойлгох хэрэгтэй

Өмнөд Солонгост DNA метилжилтэд дүн шинжилгээ хийж биологийн насыг таамаглах шинжилгээ аль хэдийн арилжаанд нэвтэрсэн. Нэгэн геномын шинжилгээний компани цусны DNA ашиглан эпигенетикийн тэмдэглэгээний метилжилтийг шинжилж, биет насыг таамагладаг. 

Үүнээс гадна эсийн хромосомын төгсгөл хэсэгт байдаг теломерийн уртыг хэмжиж биеийн насыг таамаглах шинжилгээ ч бий. Дотоодын зарим эмнэлэг, эрүүл мэндийн үзлэгийн төвүүд цус зэрэг сорьцоор теломерийн шинжилгээг тусдаа сонголтот шинжилгээ хэлбэрээр ажиллуулж байна.  

Таргалалт·биеийн хэлбэрийн нас болон зүрх·элэг·нойр булчирхай·бөөр зэрэг эрхтний насыг нэгтгэн нас болгон илэрхийлэх, эсвэл эрүүл мэндийн үзүүлэлтэд тулгуурлан хавдар үүсэх эрсдэл зэргийг шинжлэх биет насны шинжилгээ 3~10만 вон орчим байдаг бол, эпигенетикийн шинжилгээ эсвэл теломерийн шинжилгээ нь аргачлал, байгууллагаас шалтгаалан хэдэн арван мянган вон биш, хэдэн зуун мянган вон хүрэх тохиолдол ч бий.

Өндөр зардал гарган биеийн насыг хэмжүүлэхээс илүүтэй өдөр тутмын хооллолтын зуршлаасаа эхлэн зохистойгоор удирдах нь залуу байдлаа хадгалах сайн арга байж болно.

Мэргэжилтнүүд тодорхой нэмэлт бүтээгдэхүүн эсвэл хөгшрөлтийн эсрэг эмчилгээний аргуудад хэт найдахын оронд хүнсний ногоо·жимс·бүхэл үр·буурцагт зэрэг ургамлын гаралтай хүнсийг хангалттай хэрэглэх, боловсруулсан хүнс болон чихэрлэг бүтээгдэхүүн·хэтрүүлсэн архидалтыг багасгах хооллолтыг зөвлөж байна. Үүнтэй зэрэгцэн тогтмол аэробик·булчингийн хүчний дасгал, хангалттай нойр, тамхинаас татгалзах, зохистой жинг хадгалах, стрессээ удирдахыг хамтад нь хэрэгжүүлэх нь чухал.