Robot phẫu thuật hình người sắp có “mắt”? AI nhận diện video phẫu thuật gan cao hơn trước 10 điểm phần trăm

| Đăng ngày:

“CurConMix+” của Bệnh viện Samsung Seoul: công khai dữ liệu huấn luyện từ 48 ca phẫu thuật gan cho giới nghiên cứu

Robot phẫu thuật hình người được Bệnh viện Samsung Seoul trình diễn đầu tiên trên thế giới có triển vọng được trang bị mắt. Nhóm nghiên cứu của bệnh viện đã phát triển một mô hình AI có khả năng tự nhận biết bối cảnh của cảnh phẫu thuật và chủ động dự đoán bước tiếp theo. Ảnh: Bệnh viện Samsung Seoul

Một nhóm nghiên cứu Hàn Quốc đã phát triển công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng nhận biết bối cảnh của cảnh phẫu thuật. Tiến bộ hơn các camera AI trước đây vốn chỉ dừng ở việc nhận diện dụng cụ, công nghệ này được kỳ vọng sẽ mang lại thị giác cho robot khi được thương mại hóa.

Ngày 17, Bệnh viện Samsung Seoul cho biết nhóm nghiên cứu thuộc Trung tâm Nghiên cứu robot y tế thông minh và Khoa Ngoại ghép tạng đã phát triển mô hình AI mới mang tên “CurConMix+”. Đặc điểm của mô hình này là kết hợp thông tin không gian với bối cảnh thời gian để hiểu theo từng cấp độ, từ các thao tác phẫu thuật chi tiết đến toàn bộ các giai đoạn của ca mổ.

Trước đây đã có AI nhận diện cảnh phẫu thuật qua camera. Tuy nhiên, các mô hình này tập trung nhận diện dụng cụ phẫu thuật hoặc những động tác cụ thể của nhân viên y tế trong từng cảnh riêng lẻ. Trong khi đó, CurConMix+ tích hợp và phân tích theo thời gian thực các đặc điểm không gian trong video phòng mổ do camera ghi lại cùng diễn tiến phẫu thuật theo thời gian. Theo nhóm nghiên cứu, cách thức này tương tự cách con người nhận biết tình huống phẫu thuật.

AI nhận biết tình huống trong phòng mổ theo thời gian thực

Khả năng robot nhận biết tình huống trong phòng mổ theo thời gian thực được xem là điều kiện tiên quyết để xây dựng hệ thống robot hỗ trợ phẫu thuật. Bởi để vào phòng mổ và thực hiện vai trò được giao, robot cần biết “ca mổ đang ở giai đoạn nào và tình huống gì đang diễn ra”.

Vấn đề là việc “nhận biết theo thời gian thực” vốn dễ dàng với con người lại rất khó đối với AI. Khác với con người xử lý thông tin dựa trên bối cảnh và kiến thức thông thường, AI phải chuyển đổi mọi dữ liệu thành con số để tính toán, nên khó ứng phó với các biến số bất ngờ hoặc tình huống ngoại lệ.

Nhóm nghiên cứu giải quyết vấn đề này bằng cách thiết kế CurConMix+ để hiểu toàn bộ quy trình phẫu thuật, từ động tác đến từng giai đoạn và nhiệm vụ chi tiết. Theo đó, sau khi nắm được bối cảnh tổng thể của quy trình phẫu thuật, AI sẽ chủ động xác định giai đoạn đang diễn ra.

Định hướng thiết kế này được phản ánh trong kết quả đánh giá thực tế. Khi thử nghiệm dựa trên bộ tiêu chuẩn đánh giá video phẫu thuật công khai, nơi các nhà nghiên cứu trên thế giới so tài theo cùng một tiêu chí, CurConMix+ đạt độ chính xác trung bình 42,2%, vượt mức 41,5% của mô hình có hiệu năng cao nhất trước đó.

Độ chính xác trung bình là chỉ số cốt lõi để đánh giá hiệu năng mô hình trong các lĩnh vực lái xe tự động, phân tích camera giám sát và đọc hình ảnh y khoa. Chỉ số này càng cao có nghĩa là khả năng mô hình AI tìm đúng một vật thể cụ thể càng lớn, còn khả năng nhận diện nhầm càng thấp. Đặc biệt, khi chỉ xét video phẫu thuật cắt gan, độ chính xác trung bình của CurConMix+ đạt 58,4%, cao hơn kỷ lục trước đó trên 10 điểm phần trăm.

Mô hình cũng đạt độ chính xác vượt trội khi nhận diện những động tác hiếm xuất hiện trong toàn bộ quy trình phẫu thuật. Độ chính xác trung bình khi nhận diện thao tác ngăn rò rỉ dịch mật trước khi cắt bỏ túi mật đạt 29% trong video phẫu thuật túi mật và 56% trong video phẫu thuật gan. Hai con số này lần lượt cao hơn kết quả trước đó 6 và 13 điểm phần trăm.

Nếu được tích hợp vào robot phẫu thuật hình người?

Jung Kyu-Hwan, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu robot y tế thông minh thuộc Bệnh viện Samsung Seoul, đánh giá thành quả phát triển lần này đã tạo ra công nghệ nền tảng cốt lõi để robot phẫu thuật phối hợp với nhân viên y tế.

Trước đó, vào tháng 9 vừa qua, bệnh viện đã lần đầu tiên trên thế giới trình diễn cảnh robot hỗ trợ phẫu thuật hình người phối hợp với nhân viên y tế thực hiện ca cắt túi mật. Khi đó, robot đã thể hiện khả năng hiểu chính xác chỉ dẫn của phẫu thuật viên chính và chuyển những dụng cụ cần thiết. Nếu được trang bị hệ thần kinh thị giác chính xác, robot này sẽ trở thành robot AI hỗ trợ phẫu thuật có khả năng tự quan sát và đánh giá tình huống.

Bệnh viện Samsung Seoul từng giới thiệu robot phẫu thuật hình người có khả năng hiểu chính xác và thực hiện yêu cầu của phẫu thuật viên chính. Việc phát triển AI lần này đồng nghĩa robot sẽ có thêm đôi mắt. Ảnh: Cơ sở dữ liệu Kormedi.com

Giám đốc Jung cho biết: “Để robot và nhân viên y tế phối hợp tự nhiên, robot cần vượt ra ngoài việc đơn thuần nhận diện dụng cụ phẫu thuật hay cơ quan, để có thể hiểu ca phẫu thuật nào đang diễn ra và nhân viên y tế đang làm gì”. Ông nói thêm: “Ý nghĩa của nghiên cứu này nằm ở việc đề xuất công nghệ AI nhận biết tích hợp từ từng động tác phẫu thuật riêng lẻ đến toàn bộ diễn tiến ca mổ. Chúng tôi kỳ vọng kết quả này sẽ dẫn tới việc phát triển robot phẫu thuật thông minh có khả năng chủ động hỗ trợ nhân viên y tế trong tương lai”.

Nhóm nghiên cứu cũng xây dựng một bộ dữ liệu huấn luyện mới dựa trên video của 48 ca phẫu thuật cắt gan nội soi được thực hiện tại Bệnh viện Samsung Seoul từ tháng 02-2020 đến tháng 03-2022. Tổng thời lượng video khoảng 52 giờ; 2 bác sĩ chuyên khoa ngoại gan mật tụy và 3 nhân sự chuyên môn có trên 10 năm kinh nghiệm đã kiểm chứng từng cảnh, phân loại chi tiết thành 5 giai đoạn phẫu thuật, 18 nhiệm vụ cụ thể và 195 động tác.

Đây là công trình mở rộng nghiên cứu AI phẫu thuật, vốn lâu nay tập trung vào cắt túi mật, sang phẫu thuật gan. Bộ dữ liệu và mã nguồn đã được công khai trên nền tảng mã nguồn mở để các nhà nghiên cứu khác cùng kiểm chứng.

Sau khi học các nội dung được phân loại chi tiết theo từng cảnh như vậy, CurConMix+ đạt độ chính xác trên 93% khi dự đoán giai đoạn trong phẫu thuật cắt túi mật. Giáo sư Oh Namkee thuộc Khoa Ngoại ghép tạng, Bệnh viện Samsung Seoul, nhận định: “Có thể nói AI vốn đọc được toàn bộ diễn tiến ca mổ nay đã học cả những cử động ở đầu ngón tay bác sĩ”. Ông dự báo: “Sau khi được ứng dụng vào tự động ghi chép quy trình phẫu thuật, xem lại ca mổ và đào tạo bác sĩ nội trú, cuối cùng công nghệ này sẽ được sử dụng cả cho robot hình người hỗ trợ phẫu thuật có khả năng nhận biết tình huống trong ca mổ theo thời gian thực”.

Công trình phát triển lần này được thực hiện với kinh phí hỗ trợ từ dự án ARPA-H phiên bản Hàn Quốc do Viện Phát triển công nghiệp y tế Hàn Quốc trực thuộc Bộ Y tế và Phúc lợi hỗ trợ, chương trình tài trợ của Quỹ Nghiên cứu quốc gia Hàn Quốc thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ thông tin và Truyền thông, cùng dự án Y học tương lai 2030 của Bệnh viện Samsung Seoul. Những kết quả nghiên cứu chính gần đây đã được công bố trên tạp chí khoa học quốc tế 《Giao dịch IEEE về hình ảnh y khoa (IEEE Transactions on Medical Imaging)》.

×