Mắt là một trong những cơ quan tiếp xúc nhiều nhất với môi trường bên ngoài, vì vậy rất dễ bị tác động bởi chất lượng không khí.
Đặc biệt, tại các đô thị lớn nơi ô nhiễm không khí nghiêm trọng do bụi mịn hoặc black carbon (vật chất chứa carbon phát sinh từ quá trình đốt nhiên liệu hóa thạch và khí thải), việc phơi nhiễm kéo dài với các chất ô nhiễm có thể gây tổn hại đáng kể cho sức khỏe mắt.
Một nghiên cứu cho thấy khi phơi nhiễm lâu dài với vật chất tương tự các hạt carbon trong không khí, không chỉ sức khỏe mắt mà cả phản ứng miễn dịch toàn thân cũng có thể thay đổi.
Bụi mịn gây phản ứng viêm, làm tổn thương bề mặt mắt
Giới y khoa đã ghi nhận các hạt bụi mịn hoặc black carbon có thể làm giảm tiết nước mắt và gây tổn thương giác mạc. Tuy nhiên, phần lớn nghiên cứu trước đây tập trung vào phơi nhiễm ngắn hạn. Vì vậy, nhóm nghiên cứu Nhãn khoa của Bệnh viện Guro thuộc Đại học Korea đã đánh giá phản ứng của nhiều mô và tế bào khi bị phơi nhiễm lặp lại, kéo dài với các chất gây ô nhiễm không khí.
Nhóm nghiên cứu cho chuột trắng thí nghiệm phơi nhiễm với các hạt vật chất chứa carbon tương tự black carbon tồn tại trong không khí. Tùy theo thời gian phơi nhiễm, chuột được chia thành các nhóm phơi nhiễm 1 ngày, 5 ngày và 4 tuần.
Sau đó, nhóm nghiên cứu so sánh và phân tích theo từng nhóm: △mức độ tổn thương bề mặt mắt △lượng tiết nước mắt △các chỉ dấu viêm và tổn thương tế bào trong nước mắt △phản ứng viêm ở từng vị trí △biến đổi nồng độ sirtuin (protein di truyền sửa chữa tổn thương tế bào) △mức độ lão hóa tế bào tuyến lệ △phản ứng miễn dịch trong máu.
Kết quả cho thấy thời gian phơi nhiễm với các hạt vật chất chứa carbon càng dài thì tổn thương bề mặt mắt càng rõ rệt. So với nhóm phơi nhiễm 1 ngày, ở nhóm phơi nhiễm 5 ngày, chỉ dấu viêm trong nước mắt (matrix metalloproteinase) tăng trước. Ở nhóm phơi nhiễm 4 tuần, nhóm nghiên cứu quan sát thấy tổn thương giác mạc và kết mạc, giảm tiết nước mắt, kèm theo tổn thương tế bào. Các chỉ dấu liên quan đến viêm cũng tăng nhìn chung.
Từ các kết quả này, nhóm nghiên cứu cho rằng phơi nhiễm lặp lại với các hạt vật chất chứa carbon trong không khí có thể kích hoạt phản ứng viêm sớm ở mắt, sau đó dần dẫn đến tổn thương bề mặt mắt và suy giảm chức năng tiết nước mắt.
Hệ miễn dịch toàn thân cũng phản ứng quá mức…cần tuân thủ quy tắc ứng phó
Các chất gây ô nhiễm không khí không chỉ tác động lên mắt. Nhóm nghiên cứu cho biết phản ứng miễn dịch toàn thân cũng có thể thay đổi.
Ở nhóm phơi nhiễm 5 ngày, nồng độ immunoglobulin G (IgG) tăng tạm thời so với nhóm phơi nhiễm 1 ngày. IgG là kháng thể chủ chốt, chiếm khoảng 80% kháng thể trong máu. Nó có vai trò vô hiệu hóa các tác nhân có hại như vi khuẩn và virus.
Việc chỉ số này tăng lên cho thấy hệ miễn dịch của cơ thể đang tích cực chống lại kích thích từ bên ngoài. Đây thường là căn cứ để đánh giá nhiễm trùng hoặc viêm mạn tính và bệnh tự miễn.
Ngược lại, ở nhóm phơi nhiễm 4 tuần, nhóm nghiên cứu ghi nhận nồng độ immunoglobulin E (IgE) tăng. Kháng thể này chủ yếu liên quan đến phản ứng miễn dịch dị ứng. IgE tăng cho thấy cơ thể đang phản ứng quá mẫn với các chất gây dị ứng.
Khi phơi nhiễm liên tục với các hạt vật chất chứa carbon, không chỉ sức khỏe mắt suy giảm mà hệ miễn dịch toàn thân cũng phản ứng quá mức.
Giáo sư Song Jong-seok, Khoa Nhãn khoa Bệnh viện Guro thuộc Đại học Korea, người thực hiện nghiên cứu, nói: “Chúng tôi xác nhận rằng các hạt ô nhiễm không khí không chỉ dừng lại ở bề mặt mắt và tuyến lệ mà còn ảnh hưởng đến toàn thân”, đồng thời nhấn mạnh: “Nếu sống trong môi trường thường xuyên phơi nhiễm bụi mịn…, cần có biện pháp riêng để bảo vệ sức khỏe”.
Vào những ngày bụi mịn nghiêm trọng, tốt nhất nên hạn chế hoạt động ngoài trời. Để bảo vệ mắt, nên ưu tiên đeo kính gọng hoặc kính râm thay vì kính áp tròng. Lý do là kính áp tròng có thể hút bám bụi mịn và gây trầy xước mắt. Ngoài ra, không dụi mắt, dùng nước mắt nhân tạo… cũng được xem là các quy tắc ứng phó với bụi mịn.
