Tiểu đường đáng sợ chính vì nguy cơ biến chứng của nó. Người ta thường nhắc đến các triệu chứng như uống nhiều nước, tiểu nhiều lần, ăn nhiều (do tăng cảm giác thèm ăn), nhưng ngay cả khi không có những dấu hiệu này, biến chứng vẫn có thể xuất hiện ở mạch máu của tim - não - thận hoặc ở mắt, bàn chân… Đây là nguyên nhân chính gây tử vong liên quan đến bệnh tiểu đường. Nếu đường huyết cao nhưng trì hoãn điều trị, tình trạng tăng đường huyết kéo dài sẽ làm phát sinh nhiều biến chứng tiểu đường cấp tính - mạn tính. Vì vậy, việc kiểm soát đường huyết chặt chẽ hằng ngày là rất quan trọng. Chỉ khi phối hợp điều chỉnh ăn uống, vận động, dùng thuốc… và duy trì đường huyết ở mức phù hợp mới có thể phòng biến chứng. Đồng thời, duy trì cân nặng hợp lý, huyết áp và chỉ số cholesterol trong máu, cùng việc kiểm tra định kỳ sẽ an toàn hơn.
Vì sao mắc tiểu đường làm tăng nguy cơ ung thư tuyến tụy?
Một vấn đề gần đây được quan tâm là mối liên hệ giữa bệnh tiểu đường và nguy cơ phát sinh ung thư tuyến tụy. Các yếu tố nguy cơ của ung thư tuyến tụy gồm di truyền, hút thuốc, béo phì, viêm tụy mạn, tiểu đường, tuổi tác, uống rượu, chế độ ăn uống, hóa chất… Đặc biệt, nhiều nghiên cứu liên tục công bố kết quả cho thấy nguy cơ ung thư tuyến tụy tăng lên khi bệnh tiểu đường xuất hiện đột ngột hoặc tình trạng tiểu đường sẵn có trở nên nặng hơn. Tuyến tụy liên quan mật thiết đến bệnh tiểu đường vì cơ quan này tiết vào máu các hormone quan trọng cho điều hòa đường huyết là insulin và glucagon. Insulin có vai trò hạ đường huyết, còn glucagon làm tăng đường huyết. Khi tình trạng quá tải ở tuyến tụy kéo dài do tăng đường huyết thường xuyên, nguy cơ nhiều bệnh, trong đó có ung thư, có thể tăng lên.
Đường huyết cao ở bệnh nhân ung thư: Xử lý thế nào? Nguy cơ sarcopenia so với nguy cơ nhiễm trùng tăng lên
Ngay cả người trước đó không bị tiểu đường, khi mắc ung thư vẫn có thể đột ngột xuất hiện tiểu đường hoặc tăng đường huyết. Tài liệu của Hiệp hội Tiểu đường Hàn Quốc cho biết bệnh nhân ung thư kèm tiểu đường thường gặp tình trạng kiểm soát đường huyết kém. Bên cạnh thay đổi chuyển hóa do chính tế bào ung thư, việc dùng thuốc hóa trị và steroid… cũng có thể làm đường huyết tăng vọt. Tuy nhiên, nếu hạn chế ăn uống quá mức để hạ đường huyết, tình trạng suy dinh dưỡng và mất cơ ở bệnh nhân ung thư có thể nặng thêm. Ngược lại, nếu chỉ tập trung bù dinh dưỡng, nguy cơ nhiễm trùng có thể tăng do tăng đường huyết và suy giảm chức năng miễn dịch.
Nỗi đau lớn nhất của bệnh nhân ung thư chính là điều trị chống ung thư. Nói chính xác là hóa trị. Người bệnh phải chịu các tác dụng phụ như buồn nôn, nôn, chán ăn, tiêu chảy, sụt cân. Đặc biệt, các cytokine viêm được tiết ra từ bản thân ung thư và từ phản ứng miễn dịch gây viêm toàn thân, thúc đẩy phân hủy mỡ và protein cơ. Vì vậy, ngay cả khi được cung cấp dinh dưỡng và insulin phù hợp, khối lượng cơ vẫn tiếp tục giảm. Ngoài ra, nếu tăng đường huyết kéo dài, tình trạng này có thể đi kèm viêm mạn tính và rối loạn chuyển hóa, làm giảm tổng hợp protein cơ và thúc đẩy phân hủy. Cơ tiếp tục hao hụt, làm tăng nguy cơ mất cơ. Nếu bệnh nhân từ chối ăn do nôn ói…, có thể dẫn đến suy dinh dưỡng và mất cơ. Trong quá trình này, khối lượng cơ xương giảm và chức năng cơ thể suy giảm, khiến người bệnh có thể rơi vào tình huống nguy hiểm.
Bệnh nhân ung thư cần chú trọng phòng ngừa đường huyết cao: "Phải ăn đầy đủ, kể cả thịt"
Theo tài liệu của Hiệp hội Tiểu đường Hàn Quốc, nếu áp dụng kiểm soát đường huyết nghiêm ngặt cho bệnh nhân có lượng ăn uống thất thường do điều trị hóa trị, có thể dẫn đến suy dinh dưỡng và hạ đường huyết. Vì vậy, tập trung vào phòng tăng đường huyết được xem là thực tế hơn. Theo hướng dẫn dành cho bệnh nhân ung thư của Hiệp hội Dinh dưỡng Lâm sàng và Chuyển hóa châu Âu, mức ăn (năng lượng nạp vào) được khuyến nghị tương tự người trưởng thành khỏe mạnh, khoảng 25-30 kcal mỗi ngày trên 1 kg cân nặng. Bệnh nhân ung thư cần ăn uống đầy đủ. Cần theo dõi thay đổi cân nặng để khi cần thì dùng thực phẩm và đồ uống có mật độ năng lượng cao. Nạp đủ protein giúp phục hồi và là yếu tố thiết yếu để phòng giảm cơ. Sau khi trao đổi với nhân viên y tế và chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng, nếu không có vấn đề về chức năng thận, người bệnh cần bổ sung đủ protein thông qua thịt, cá, trứng…
Ở bệnh nhân ung thư khó kiểm soát đường huyết do đề kháng insulin, khả năng sử dụng glucose của cơ giảm. Tuy nhiên, vẫn có thể sử dụng chất béo, vì vậy để nâng hiệu quả chuyển hóa năng lượng, nên tăng tỷ lệ chất béo so với carbohydrate. Mục tiêu là giúp bệnh nhân chán ăn vẫn nạp đủ năng lượng dù ăn ít, đồng thời giảm tải đường huyết sau ăn. Do đó, bù năng lượng bằng chất béo chất lượng tốt là phù hợp. Tuy nhiên, cần thận trọng với chế độ ăn ketogenic làm tăng mạnh tỷ trọng chất béo và giảm hàm lượng carbohydrate cùng protein trong bữa ăn. Nếu không thiếu vitamin, việc dùng liều cao vitamin hoặc thực phẩm bổ sung khoáng chất không được khuyến nghị.
"Chế độ ăn phòng ngừa ung thư khác với chế độ ăn điều trị"
Để phòng ung thư, người ta khuyến nghịăn nhiều rau - trái cây giàu chất chống oxy hóa. Tuy nhiên, trong bối cảnh đã mắc ung thư, nếu chỉăn rau - trái cây có thể gây suy dinh dưỡng và mất cơở người bệnh. Mất cơ nặng có thể còn nguy hiểm hơn chính ung thư. Bệnh nhân ung thưđang trải qua hóa trị vất vả cần ăn uống đầy đủ dù cảm thấy buồn nôn. Gia đình bệnh nhân ung thư cần trao đổi với nhân viên y tế và chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng để xây dựng chế độăn phù hợp cho người bệnh. Việc tùy tiện ăn các loại thảo dược chưa được kiểm chứng mà người quen giới thiệu là "thực phẩm quý" có thể gây nguy hiểm. Cũng như trong phòng ngừa - quản lý tiểu đường, ăn uống là quan trọng nhất; ngay cả khi đã mắc ung thư, ăn uống tốt mới có thể xuất viện sớm.
