Nhiều người ngày nay cảm thấy áy náy khi đứng trước những món tráng miệng ngọt. Không ít người còn tự trách mỗi lần ăn đồ ngọt vì nghe truyền miệng rằng đường là “thức ăn” của tế bào ung thư và có thể gây ung thư. Vậy để phòng ung thư, có cần tránh tất cả món ngọt hay không? Một bác sĩ chuyên khoa ung thư cho rằng, thay vì kiêng tuyệt đối, điều cốt lõi nằm ở cách tiêu thụ và lựa chọn loại thực phẩm lành mạnh.
Mối liên hệ thực sự giữa đường và ung thư là “béo phì”
Bác sĩ Nathan Handley, chuyên gia ung thư nội khoa và phụ trách Chương trình Phục hồi Ung thư Tích hợp của Jefferson Health, nói với Parade: “Đúng là tế bào ung thư chuyển hóa glucose nhanh hơn tế bào bình thường, nhưng khó có thể xem lượng đường chúng ta tiêu thụ là nguyên nhân trực tiếp khiến ung thư phát triển”. Theo ông, điều đó không có nghĩa đường hoàn toàn không liên quan đến ung thư, mà mối liên hệ này chủ yếu mang tính gián tiếp.
Bác sĩ Handley cho biết vấn đề lớn nhất của thực phẩm và đồ uống chứa nhiều đường bổ sung là khiến cơ thể nạp quá nhiều calo, từ đó làm tăng nguy cơ béo phì. Nhiều nghiên cứu từ lâu đã chỉ ra béo phì là yếu tố nguy cơ chính của nhiều loại ung thư. Ông nói: “Béo phì được biết đến là nguyên nhân của ít nhất 13 loại ung thư”.
Thứ cần tránh nhất là đồ uống chứa “đường lỏng”
Vậy đâu là thứ cần cảnh giác nhất? Bác sĩ Handley khuyến cáo, trong nhóm thực phẩm có đường bổ sung, nên ưu tiên tránh “đồ uống có thêm đường” như nước ngọt có ga, nước ép trái cây, nước tăng lực, cà phê pha đường… Ông lý giải nước ngọt có ga là nguồn cung đường bổ sung đơn lẻ lớn nhất trong chế độ ăn hiện đại, đồng thời là nhóm thực phẩm cho thấy mối liên hệ nhất quán nhất với nguy cơ mắc ung thư trong nhiều nghiên cứu dân số.
Trên thực tế, một lon nước ngọt có ga không có chất xơ giúp tạo cảm giác no hay ngăn đường huyết tăng vọt, cũng không có dưỡng chất có lợi cho cơ thể; đổi lại, nó chứa khoảng 10 thìa cà phê đường (khoảng 40g).
Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) khuyến nghị lượng đường bổ sung mỗi ngày: nữ không quá 25g, nam không quá 36g. Chỉ cần uống một lon nước ngọt có ga là đã vượt mức khuyến nghị. Bác sĩ Handley nhấn mạnh: “Nếu chỉ có thể thay đổi một điều trong thói quen ăn uống, hãy chọn bỏ đồ uống có thêm đường mà không cần do dự”.
“Vị ngọt lành mạnh” được bác sĩ khuyến nghị
Khi thèm đồ ngọt, không phải cứ cố nhịn bằng mọi giá mới là đáp án đúng. Bác sĩ Handley nói: “Loại bỏ mọi vị ngọt khỏi cuộc sống vừa không thực tế, vừa không dễ chịu”, đồng thời nhấn mạnh: “Điều cốt lõi là chuyển nguồn vị ngọt từ đường bổ sung đã qua chế biến sang thực phẩm nguyên dạng (Whole foods) tự nhiên”.
Khác với thực phẩm chứa đường bổ sung nhân tạo, trái cây thậm chí có thể giúp giảm nguy cơ mắc ung thư. Trái cây giàu chất xơ, giúp đường huyết tăng chậm hơn và duy trì niêm mạc đại tràng khỏe mạnh. Ngoài ra, trái cây còn chứa nhiều chất chống oxy hóa mạnh, có thể giảm viêm và làm chậm tiến triển của khối u.
Đặc biệt, bác sĩ Handley tích cực khuyến nghị các loại quả mọng (berry) vì tương đối ít đường nhưng giàu chất xơ và chất chống oxy hóa. Bên cạnh đó, sô-cô-la đen có hàm lượng ca cao từ 70% trở lên cũng có thể là một lựa chọn thay thế rất tốt cho sức khỏe nhờ giàu flavanol, một chất chống oxy hóa mạnh.
Tuy nhiên, trái cây hay sô-cô-la đen tốt cho sức khỏe không có nghĩa là có thể ăn không giới hạn. Sô-cô-la đen có xu hướng giàu calo và chất béo, vì vậy nên giới hạn ở mức 1–2 miếng mỗi ngày (khoảng 20–30g). Trái cây cũng vậy: nếu ăn quá nhiều, fructose có thể ảnh hưởng đến đường huyết hoặc cân nặng, do đó khuyến nghị duy trì lượng phù hợp khoảng 1–2 nắm tay mỗi ngày.
Với trái cây, tốt nhất là nhai ăn nguyên quả thay vì ép lấy nước hoặc xay uống. Khi làm trái cây thành dạng nước ép, chất xơ bị phá vỡ và quá trình tiêu hóa – hấp thu diễn ra nhanh hơn, khiến đường huyết có thể tăng vọt giống như khi uống đồ uống có thêm đường.
Khi ăn trái cây, nếu dùng kèm protein hoặc chất béo lành mạnh như sữa chua Hy Lạp hoặc trứng, có thể giúp làm chậm hơn nữa mức tăng đường huyết và duy trì cảm giác no lâu hơn.
