Hình ảnh CT đi thay bệnh nhân: Đọc kết quả từ xa tại Việt Nam có thể là giải pháp cho y tế địa phương?

Dù chụp CT hoặc MRI tại địa phương, nhiều nơi vẫn thiếu bác sĩ chuyên khoa để đọc kết quả. Kết quả là bệnh nhân lại phải tìm đến các bệnh viện lớn ở khu vực thủ đô.

Đây không chỉ là câu chuyện của Hàn Quốc. Việt Nam cũng đối mặt tình trạng bệnh nhân tập trung về một số bệnh viện lớn và chênh lệch dịch vụ y tế giữa các vùng miền, với nhiều điểm tương đồng đáng chú ý so với Hàn Quốc.

Bệnh viện Đại học Y Hà Nội (HMUH), cơ sở y tế quy mô lớn nhất Việt Nam, đang tìm cách gỡ nút thắt này bằng một hệ thống y tế từ xa quy mô lớn. Bệnh viện xây dựng mạng lưới hợp tác với nhiều đơn vị, giúp cơ sở y tế địa phương tiếp cận chuyên môn tuyến trên, đồng thời giảm những chuyến đi xa không cần thiết của bệnh nhân.

Vào ngày 23/06 vừa qua , ông Lê Tuấn Linh, Giám đốc Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh của Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đã chia sẻ kinh nghiệm vận hành hệ thống đọc kết quả từ xa tại hội thảo trực tuyến của Hiệp hội Y học từ xa châu Á.

Bệnh viện “đến” với bệnh nhân

Các bệnh viện tuyến địa phương khó duy trì thường trực đội ngũ bác sĩ chẩn đoán hình ảnh giàu kinh nghiệm. Đặc biệt, bác sĩ chuyên sâu ở các lĩnh vực đòi hỏi trình độ cao như ung thư, bệnh tim mạch hay bệnh lý não còn khan hiếm hơn. Vấn đề này xuất hiện ở cả Hàn Quốc và Việt Nam.

Vì vậy, một hệ thống hợp tác y tế quy mô lớn đã hình thành, lấy Bệnh viện Đại học Y Hà Nội làm “đầu mối trung tâm”. Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh của bệnh viện hiện có hơn 230 nhân sự, gồm 79 bác sĩ chẩn đoán hình ảnh và 59 kỹ thuật viên X-quang.

Khi bệnh nhân làm xét nghiệm tại bệnh viện gần nhà, hình ảnh chẩn đoán sẽ được chuyển đến Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cách đó hàng trăm km. Sau khi bác sĩ tại Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh đọc kết quả, kết quả được gửi ngược lại để đội ngũ y tế địa phương tiếp tục điều trị dựa trên đó.

Với bệnh nhân, điều này chẳng khác nào bệnh viện tuyến trên “đến” tận trước cửa nhà.

Trong mô hình này, bệnh viện địa phương có thể tận dụng hạ tầng và chuyên môn của bệnh viện tuyến trên; bệnh nhân vừa có thêm cơ sở tin tưởng vào chẩn đoán, vừa có thể nhanh chóng bắt đầu điều trị gần nơi cư trú. Về phía bệnh viện đại học, việc tích lũy dữ liệu từ nhiều bệnh nhân ở nhiều cơ sở y tế cũng được kỳ vọng góp phần nâng chất lượng điều trị về dài hạn.

Ông Linh cho biết: “Hiện chúng tôi đang hợp tác với 136 cơ sở y tế và thực hiện hơn 2.500 ca đọc kết quả từ xa mỗi tháng”.

Cần xây dựng nền tảng kỹ thuật: Khoảng trống pháp lý về trách nhiệm pháp lý vẫn là bài toán cần giải

Để hệ thống vận hành trơn tru, hạ tầng kỹ thuật đóng vai trò then chốt.

Ông Linh nói: “Để đọc kết quả từ xa có độ tin cậy tương đương đọc tại chỗ, cần có môi trường cho phép trao đổi nhanh các dữ liệu hình ảnh dung lượng lớn”.

Để tái hiện đầy đủ kết quả kiểm tra, cần có hệ thống máy tính cung cấp công cụ trực quan hóa 3D và các công cụ dựng hình (rendering), đồng thời phải có chức năng phóng to, di chuyển và xoay hình ảnh. Bởi đọc kết quả từ xa không chỉ dừng ở việc lập báo cáo kết quả, mà còn là quá trình các chuyên gia từ nhiều cơ sở thảo luận, phản hồi và đi đến quyết định chung.

Bên cạnh đó là bài toán dữ liệu cá nhân. Phần lớn hệ thống hồ sơ bệnh án của các bệnh viện duy trì cấu trúc khép kín để bảo vệ thông tin bệnh nhân. Để khắc phục và trao đổi kết quả chẩn đoán hình ảnh, các cơ sở y tế cần có hệ thống hồ sơ bệnh án tương thích với nhau, đồng thời vẫn phải duy trì mức độ bảo mật nghiêm ngặt nhằm bảo vệ dữ liệu.

Ông Linh nhấn mạnh: “Hiện nay, trách nhiệm pháp lý trong quá trình đọc kết quả từ xa vẫn chưa được xác định rõ. Hệ thống thanh toán cũng chưa được thiết lập đúng mức, khiến việc chi trả thù lao thỏa đáng chưa được thực hiện. Với cấu trúc như vậy, thực tế rất khó vận hành lâu dài”.

Hàn Quốc đang đối mặt với những giới hạn như thiếu nhân lực kéo dài và mức thù lao thấp

Hàn Quốc cũng gặp những giới hạn tương tự. Trung tâm Y tế Quốc gia Hàn Quốc được Bộ Y tế và Phúc lợi ủy thác vận hành “Dự án hỗ trợ đọc kết quả cấp cứu cho khu vực y tế khó khăn”. Tính đến năm 2024, có 37 cơ sở y tế tham gia và số ca đọc kết quả hằng năm đã vượt 13.000 ca.

Dự án này được đánh giá là hỗ trợ đáng kể cho công tác khám chữa bệnh tại các khu vực khó tiếp cận dịch vụ y tế, đồng thời rút ngắn đáng kể thời gian từ khi tiếp nhận bệnh nhân cấp cứu đến khi điều trị cuối cùng.

Tuy nhiên, việc tăng cường nhân lực hoặc mở rộng số doanh nghiệp đọc kết quả vẫn gặp khó. Các vấn đề được nêu ra gồm: bác sĩ chuyên khoa trực đọc kết quả phải thực hiện gần 40 ca trong 12 giờ vào ban đêm và ngày nghỉ; dù vậy, mức phụ cấp vẫn được ấn định như nhau. Nhiều ý kiến cho rằng mức bồi hoàn không tương xứng với cường độ làm việc quá tải.

Ông Linh nhấn mạnh: “Cần xây dựng quy định chính thức, rà soát biểu phí và cơ chế bồi hoàn để làm rõ mô hình chi trả phù hợp cũng như phương án quản lý. Chỉ khi đó mới có thể thiết lập một mô hình tuần hoàn bền vững”.

Hiệp hội Y học từ xa châu Á đang hỗ trợ giao lưu học thuật giữa các chuyên gia ở các nước châu Á thông qua các hội thảo chuyên đề và hội thảo trực tuyến. Giáo sư Kang Dae-hee, Trường Y Đại học Quốc gia Seoul, giữ vai trò chủ tịch đầu tiên và đang dẫn dắt hoạt động của hiệp hội cũng như việc xây dựng mạng lưới hợp tác.

Một đại diện của hiệp hội cho biết: “Chênh lệch về nhân lực y tế chuyên môn giữa các vùng là vấn đề chung ở nhiều quốc gia châu Á”, đồng thời nói thêm: “Thông qua các hoạt động giao lưu học thuật, chúng tôi muốn các chuyên gia các nước cùng tìm hướng đi cho đổi mới y tế tuyến cơ sở và định hướng hợp tác quốc tế”.