Kết quả nghiên cứu vừa công bố mở ra kỳ vọng rằng trong tương lai gần, chỉ với một viên thuốc có thể điều trị an toàn viêm gan nhiễm mỡ và xơ gan.
Nhiều người vẫn cho rằng “gan nhiễm mỡ” là bệnh do uống nhiều rượu bia.
Nhưng thời gian gần đây, ngay cả ở những người hoàn toàn không uống rượu bia, số bệnh nhân mắc “viêm gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASH)” - tình trạng mỡ tích tụ trong gan kèm viêm do các bệnh chuyển hóa như béo phì hoặc đái tháo đường - đang tăng nhanh trên toàn thế giới.
Điều đáng lo ngại là bệnh có thể tiến triển thành “xơ hóa gan (xơ gan)” khiến gan chai cứng, hoặc “ung thư gan”.
Đến nay, giới y học vẫn chưa có lời giải rõ ràng vì sao tình trạng này xảy ra và cần điều trị theo hướng nào.
Trong bối cảnh đó, nhóm nghiên cứu của Bệnh viện Đại học Quốc gia Kyungpook (Giáo sư Park Keun-gyu và Choi Yeon-kyung, Tiến sĩ Kim Ye-jin) đã làm rõ toàn bộ cơ chế của tình trạng “gan trục trặc” này và đề xuất một hướng điều trị mới.
Thủ phạm làm tan chảy tế bào gan: "Cholesterol" và "Sắt gỉ"?
Khi cholesterol tích tụ quá mức trong cơ thể, một phản ứng hóa học đặc biệt nguy hiểm sẽ xảy ra bên trong tế bào gan.
Do “sắt” trong tế bào, màng tế bào bị oxy hóa như bị gỉ sét, khiến tế bào tự hủy. Trong y học, hiện tượng này được gọi là “Ferroptosis”.
Nhóm nghiên cứu khảo sát những con chuột được cho ăn chế độ giàu cholesterol và phát hiện gene (PPARδ) - vốn đóng vai trò như một tấm khiên bảo vệ tế bào gan - suy giảm mạnh. Khi tấm khiên biến mất, các tế bào gan bị phá hủy một cách bất lực giống như "sắt gỉ".
"Zombie virus" do các tế bào bị hỏng phát tán (Bí mật của Exosome)
Vấn đề không dừng lại ở đó.
Các tế bào gan bị phá hủy do cholesterol, ngay trước khi chết, sẽ phát tín hiệu nguy hiểm ra xung quanh. Chúng nhồi các mảnh vụn DNA trong tế bào vào những túi nhỏ (exosome) rồi phóng thích ra ngoài.
Khi những túi này được chuyển tới các tế bào khác xung quanh (tế bào hình sao ở gan), các tế bào lân cận bị kích thích như thể “virus zombie” lan truyền và bắt đầu ồ ạt tiết ra các chất làm gan trở nên cứng. Đây chính là thủ phạm thực sự gây “xơ hóa gan” khiến gan bị chai cứng.
“Hãy làm tấm khiên lớn trở lại!” Phát triển ứng viên thuốc mới “DN203316”
Nhóm nghiên cứu của Bệnh viện Đại học Quốc gia Kyungpook, cùng với Khu phức hợp y tế tiên tiến Daegu-Gyeongbuk và Cureverse, đã phát triển một chất điều trị nhằm cắt đứt vòng xích này. Đó là ứng viên thuốc mới mang tên “DN203316”.
Khi dùng thuốc này, “tấm khiên” (PPARδ) của tế bào gan vốn đã biến mất trở nên vững chắc trở lại.
Khi tấm khiên được phục hồi, hiện tượng tế bào gan bị gỉ sét rồi phá hủy lập tức dừng lại, đồng thời cũng không còn phát tán “virus zombie” (mảnh vụn exosome) ra xung quanh.
Kết quả cho thấy lá gan vốn đang trở nên cứng lại đã phục hồi trở lại mềm mại - một hiệu quả đáng kinh ngạc.
Giới y học cho biết, lâu nay vẫn chưa xác định được chính xác “mắt xích” khiến viêm gan nhiễm mỡ dẫn tới xơ gan. Nghiên cứu lần này không chỉ lần đầu làm rõ chính xác con đường nguyên nhân đó, mà còn mở ra khả năng về một loại thuốc mới có thể điều trị trực tiếp.
Nghiên cứu được thực hiện với sự hỗ trợ của Bộ Giáo dục và Bộ Khoa học, Công nghệ thông tin và Truyền thông, và đã được đăng trên tạp chí quốc tế uy tín “Experimental & Molecular Medicine” số ra ngày 05-06.
