Số người mắc đồng thời đái tháo đường và tăng huyết áp đang ngày càng tăng. Chỉ cần mắc một bệnh đã nguy hiểm; khi có cả hai, đó là tín hiệu cho thấy cơ thể đang bị tổn hại. Đặc biệt, mạch máu bị hẹp lại (tăng huyết áp) và máu trở nên đặc, dính hơn (đái tháo đường) có thể tiến triển nặng thành bệnh tim (nhồi máu cơ tim), đột quỵ (nhồi máu não–xuất huyết não) và bệnh thận. Điểm khởi phát của những bệnh nguy hiểm này thường bắt nguồn từ đái tháo đường và tăng huyết áp. Trong đó, chế độ ăn uống là yếu tố quan trọng nhất; tiếp theo là vận động. Ngay cả ở tuổi trung niên cũng chưa muộn. Cần chủ động kiểm soát ăn uống một cách tích cực.
Mỗi năm có 1,69 triệu bệnh nhân bệnh thận... vì sao lại nhiều đến vậy?
Theo dữ liệu của Cơ quan Đánh giá & Thẩm định Bảo hiểm Y tế, số người đến bệnh viện vì bệnh thận mạn tính (năm 2024) khoảng 1,69 triệu người. Trong 5 năm gần đây, con số này tăng khoảng 23%. Nguyên nhân là do các bệnh nền như đái tháo đường và tăng huyết áp đang gia tăng nhanh chóng, liên quan đến thay đổi thói quen ăn uống và các yếu tố khác. Bệnh thận mạn tính có các triệu chứng chính như protein niệu (nước tiểu có bọt) do tổn thương cầu thận, tiểu máu và phù do rối loạn điều hòa nước. Tất cả đều là dấu hiệu bất thường chức năng thận. Tiểu đêm do suy giảm khả năng cô đặc nước tiểu cũng có thể bắt nguồn từ vấn đề ở thận, ngoài nguyên nhân phì đại tuyến tiền liệt.
Người vừa tăng huyết áp vừa đái tháo đường... “nhiều đến vậy sao?”
Số người mắc đồng thời tăng huyết áp và đái tháo đường đã tiến sát khoảng 900.000 người. Tức là họ có đủ các “bệnh nền” từng được nhắc đến rất nhiều trong giai đoạn dịch COVID-19. Nếu ở độ tuổi trung niên—giai đoạn cơ thể biến đổi mạnh—mà phải vật lộn với đái tháo đường và tăng huyết áp, thì sức khỏe tuổi già sẽ bật tín hiệu cảnh báo. Nguy cơ tiến triển thành bệnh thận, bệnh tim (nhồi máu cơ tim) và đột quỵ (nhồi máu não–xuất huyết não) sẽ tăng lên. Phòng ngừa tăng huyết áp và đái tháo đường là quan trọng nhất; nếu đã mắc thì cần quản lý nghiêm ngặt để ngăn các bệnh lý mạch máu nguy hiểm.
Nguyên nhân khiến mạch máu hẹp và tắc… không thể ngăn bệnh tim, đột quỵ, bệnh thận sao?
Tăng huyết áp và đái tháo đường hầu như không có triệu chứng nên rất dễ chủ quan. Điều nguy hiểm là đây là nguyên nhân làm tổn thương mạch vành tim, mạch máu não và các vi mạch ở thận. Huyết áp, đúng như tên gọi, là áp lực mà máu tác động lên thành mạch khi lưu thông. Khi áp lực này cao, tuần hoàn máu sẽ gặp vấn đề. Nếu tăng đường huyết kéo dài, máu có thể trở nên đặc và khó lưu thông trơn tru. Khi kiểm soát huyết áp và đường huyết thất bại, mạch máu có thể bị tắc và dẫn đến bệnh tim, đột quỵ, bệnh thận.
Quản lý huyết áp–đường huyết là chuyện thực hành… “biết hết rồi mà sao vẫn không làm?”
Các thói quen ăn uống tốt cho phòng ngừa–quản lý tăng huyết áp và đái tháo đường đã được biết đến rộng rãi. Vấn đề nằm ở việc thực hiện. Nên giảm đồ ăn mặn (liên quan tăng huyết áp), hạn chế bột mì trắng và cơm trắng vì làm tăng đường huyết nhanh (liên quan đái tháo đường), đồng thời ưu tiên cơm ngũ cốc và bánh mì nguyên cám. Ví dụ, nếu ăn mì gói với toàn bộ gói súp mặn, lại còn chan nước mì và ăn kèm cơm, huyết áp và đường huyết có thể tăng vọt. Nhiều loại rau củ chứa kali giúp đào thải lượng muối dư trong cơ thể, như rau xanh, hành tây, cà chua, rau bina. Ngũ cốc, rau củ và rong biển giàu chất xơ giúp đường huyết tăng chậm hơn. Để phòng ngừa–quản lý tăng huyết áp và tăng đường huyết, cần bắt đầu từ việc điều chỉnh chế độ ăn.
