Nước ngọt hay nước mặn: những điều cần biết về rửa mũi và áp suất thẩm thấu

Những ngày gần đây, phấn hoa, bụi vàng và bụi mịn cùng bay trong không khí khiến người bị viêm mũi dị ứng hoặc viêm xoang (viêm túi xoang) thấy vô cùng phiền toái. Ngay cả người không có triệu chứng cũng có thể gặp tình trạng nghẹt mũi hoặc khó chịu.

Hầu hết đều biết đến rửa khoang mũi (rửa mũi), nhưng không nhiều người thực sự thực hiện đúng cách. Dưới đây là những kiến thức "tuy lạ mà quen" xoay quanh rửa mũi, được tổng hợp theo dạng hỏi–đáp. Hãy nhớ lưu lại những mẫu thông tin thú vị và hữu ích này nhé.

Nước ngọt: Dạo này đúng mùa mũi hay khó chịu mà. Cậu có rửa mũi không?

Nước mặn: Có chứ. Vì thấy thông thoáng nên tớ tạo thói quen rửa sáng tối.

Nước ngọt: Chuyên gia khuyên nên dùng nước muối sinh lý vì lý do vệ sinh các kiểu, nhưng nước máy ở Hàn Quốc sạch mà? Tớ rửa bằng nước máy.

Nước mặn: Rửa bằng nước máy thì mũi không bị xót à?

Nước ngọt: Không đến mức nghiêm trọng.

Nước mặn: Dùng nước muối sinh lý thì hoàn toàn không xót.

Nước ngọt: Thế à?

Trong hai nhân vật, “Nước ngọt” là tác giả, còn “Nước mặn” là người quen của tác giả. Trong lời của “Nước mặn”, tôi đã bổ sung thêm kiến thức y tế–sức khỏe chuyên môn một cách phù hợp.

Nguyên lý khoa học của việc rửa mũi bằng nước muối sinh lý

Nước mặn: Cậu không biết hiện tượng áp suất thẩm thấu à?

Nước ngọt: Biết chứ. Khi có chênh lệch nồng độ, chất lỏng sẽ di chuyển về phía có nồng độ đậm đặc hơn. Ví dụ, ăn mặn làm nồng độ muối trong máu tăng, máu sẽ hút nước. Vì thế mới khát.

Nước mặn: Dung dịch rửa mũi cũng vậy. Nước máy là nước nhạt mà. Nếu đổ nước nhạt vào mũi, niêm mạc sẽ phản ứng thế nào? Do áp suất thẩm thấu, nước sẽ đi vào trong niêm mạc. Vì vậy mới thấy xót.

Nước ngọt: Miễn là trong mũi thấy sạch thoáng thì nước máy cũng được mà.

Nước mặn: Cậu hay nghi ngờ thật. Nước muối sinh lý có nồng độ gần giống dịch cơ thể nên rửa trôi dị vật tốt hơn nước máy.

Những lợi ích có thể đạt được nhờ rửa khoang mũi gồm: loại bỏ tác nhân gây dị ứng như phấn hoa, giúp tống xuất dịch mũi hoặc đờm, và giữ ẩm niêm mạc.

“Cánh cửa bí mật” giúp đồ uống điện giải được hấp thu nhanh hơn nước lọc

Nước ngọt: Nói thêm về áp suất thẩm thấu nhé. Cậu bảo nước máy là nước nhạt sẽ đi qua niêm mạc nhờ hiện tượng thẩm thấu. Vậy thì ở ruột non, nước nhạt phải được hấp thu nhanh hơn đồ uống điện giải chứ?

Đồ uống điện giải còn được gọi là đồ uống ion, đồ uống đẳng trương… Điện giải là các khoáng chất vô cơ như natri, khi ở trong dung dịch sẽ phân ly thành ion. “Đẳng trương” nghĩa là nồng độ gần như tương đương với dịch cơ thể. Nước muối sinh lý có nồng độ natri clorua 0,9%. Tức là khoảng một thìa cà phê muối trong 1 lít nước.

Nước mặn: Khá đấy. Nếu chỉ nghĩ về thẩm thấu thì nước nhạt phải được hấp thu nhanh hơn đồ uống ion có nồng độ gần giống dịch cơ thể. Cơ quan hấp thu nhiều nước nhất là ruột non. Trên thành ruột non có một “cánh cửa” chuyên dụng đưa natri và glucose vào cùng lúc. (Đây là cách nói ví von; thực tế đó là một protein màng.) Tên của “cánh cửa” này là SGLT1 (sodium-glucose cotransporter 1). “Sodium” là tên khác của natri.

Chỉ có natri thì khó đi qua “cánh cửa” này. Chỉ có glucose cũng không dễ. Khi cả hai cùng có mặt, “cánh cửa” mới mở toang.

Nước ngọt: Đang nói chuyện hấp thu nước mà sao lại chuyển sang natri với glucose?

Nước mặn: Nóng vội thế. Khi natri và glucose đi qua protein màng thì sẽ thế nào?

Nước ngọt: Nồng độ bên trong sẽ tăng lên.

Nước mặn: Vì vậy nước trong đồ uống điện giải mới được “hút” vào tốt hơn.

Cánh cửa bí mật thứ hai, chăm chỉ thu hồi glucose hơn

Nước ngọt: Hiểu rồi. Nếu có SGLT1 thì chắc cũng có SGLT2 nhỉ?

Nước mặn: SGLT1 nhiều ở ruột non, còn SGLT2 nhiều ở thận. Loại sau sẽ tái hấp thu glucose vốn bị thải ra theo nước tiểu tại thận. Khả năng hấp thu glucose của SGLT2 vượt trội hơn SGLT1 rất nhiều. Nó tích cực “thu gom” đường—một nguồn năng lượng thiết yếu.

Nước ngọt: Vậy cũng có người sẽ tốt hơn nếu thận không thu hồi glucose nhỉ?

Nước mặn: Chuẩn! Với bệnh nhân đái tháo đường, như vậy đường huyết sẽ giảm. Một số thuốc điều trị đái tháo đường như dapagliflozin tận dụng nguyên lý này. Những thuốc này cố tình ức chế SGLT2.

Nước ngọt: Đúng là chuyên gia có khác. Công nhận. Tớ cũng sẽ rửa mũi bằng nước muối sinh lý. Cảm ơn nhé.

Rửa khoang mũi chỉ cần cho nước muối sinh lý chảy vào một bên lỗ mũi. Khi nước muối sinh lý chảy ra ở lỗ mũi bên kia, dị vật sẽ được rửa trôi theo. Có thể mua nước muối sinh lý tại nhà thuốc. Giá hơi cao hơn nước uống đóng chai một chút. Cũng có loại dùng một lần. Sản phẩm dạng xịt thì tiện sử dụng.

Dù chỉ là bất tiện nhỏ, nhưng nếu lặp lại hằng năm thì không chỉ sinh hoạt thường ngày mà cả công việc cũng bị ảnh hưởng. Rửa mũi bằng “nước mặn” thay vì “nước ngọt” sẽ giúp tận hưởng những ngày xuân dễ chịu hơn. Đặc biệt, người bị viêm mũi mạn tính hoặc viêm xoang mạn tính, nếu rửa mũi mỗi ngày thì hiệu quả tốt và có thể dùng ít thuốc hơn, theo lời các chuyên gia.