IGF-1 (Insulin-like Growth Factor-1, yếu tố tăng trưởng giống insulin-1) là một hormone sinh lý của cơ thể người, có tác dụng thúc đẩy sự phát triển của nhiều loại tế bào như xương, cơ, thần kinh…, vì vậy đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng ở trẻ em. Nồng độ hormone này giảm dần theo tuổi tác; để duy trì cơ thể khỏe mạnh, tốt nhất là duy trì IGF-1 ở mức phù hợp 1.
Khi protein đi vào cơ thể, quá trình tạo IGF-1 ở gan được thúc đẩy 3. Nói cách khác, khi “nguyên liệu” để tạo tế bào đã vào, cơ thể phát tín hiệu “hãy bắt đầu công việc tăng trưởng tế bào”.
Ở trẻ em hoặc thanh thiếu niên trong giai đoạn phát triển, tăng trưởng tế bào là điều thiết yếu. Nhưng với người trưởng thành đã phát triển hoàn chỉnh, chỉ cần lượng protein đủ để duy trì và sửa chữa tế bào là đủ, nên không cần quá nhiều protein. Dù vậy, nếu tiêu thụ protein quá mức, gan sẽ sản xuất nhiều IGF-1 hơn; và nồng độ IGF-1 cao không chỉ thúc đẩy tế bào bình thường mà còn có thể thúc đẩy cả sự phát triển của tế bào bất thường. Nếu không may, trong số đó có thể bao gồm cả tế bào ung thư 4.
IGF-1 từng hỗ trợ tăng trưởng, tại sao lại trở thành "đồng minh" của tế bào ung thư?
Vì vậy, IGF-1 là “con dao hai lưỡi”. Nồng độ IGF-1 vừa phải giúp tế bào bình thường phát triển và sửa chữa tế bào bị tổn thương, nhưng nồng độ IGF-1 cao lại hỗ trợ sự tăng sinh của tế bào ung thư 2.
Loại protein rất quan trọng. Protein có thể chia lớn thành protein động vật và protein thực vật. Ở đây, mức IGF-1 không tỷ lệ với tổng lượng protein, mà tỷ lệ với lượng protein động vật tiêu thụ. Nó không liên quan đến protein thực vật 5.
Lý do protein động vật thúc đẩy tiết IGF-1 là vì tỷ lệ cấu thành axit amin của protein động vật tương tự cơ thể người. Chúng ta thường xem protein động vật như một loại protein “chất lượng cao”, nhưng xét từ góc độ nguy cơ ung thư thì trớ trêu thay, chính loại protein chất lượng cao này lại có thể khiến ung thư dễ phát sinh hơn.
Vì sao protein động vật làm tăng IGF-1 nhiều hơn protein thực vật
Kết quả khảo sát nồng độ IGF-1 trong máu theo thói quen ăn uống của 292 phụ nữ trưởng thành cho thấy protein động vật làm tăng IGF-1, trong khi protein thực vật lại làm giảm IGF-1 (bảng dưới) 6. Do đó, người ăn chay có mức IGF-1 thấp hơn người ăn thịt, nhờ vậy nguy cơ phát sinh ung thư được ức chế 7.
Ung thư tuyến tiền liệt có liên quan chặt chẽ với nồng độ IGF-1. Khi cho bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt ăn chay trong 11 ngày, mức IGF-1 giảm 20% và sự phát triển của tế bào ung thư đã dừng lại 8.
Giáo sư Dean Ornish, nổi tiếng là bác sĩ riêng đã chữa khỏi bệnh tim cho cựu Tổng thống Mỹ Clinton bằng chế độ ăn chay, đã chia 93 bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt thành hai nhóm (nhóm ăn chay 44 người, nhóm đối chứng 49 người). Sau 1 năm quan sát chỉ số PSA (prostate specific antigen) và sự tăng sinh tế bào ung thư dưới kính hiển vi, kết quả là chỉ số PSA và tế bào ung thư ở nhóm ăn chay đã giảm đáng kể (Fig. 1 & Fig. 2)9.
Có một thuật ngữ y học là “apoptosis” (chết theo chương trình). Tế bào bình thường khi hết tuổi thọ sẽ tự hủy. Hiện tượng này gọi là apoptosis. Hiện tượng còn được gọi là “tự sát tế bào” hoặc “chết tế bào theo chương trình” (programmed cell death) là cơ chế giúp duy trì cơ thể khỏe mạnh bằng cách để các tế bào lão hóa hoặc tế bào có gen bị tổn thương tự chết đi.
Nhưng nồng độ IGF-1 cao sẽ cản trở quá trình này, khiến những tế bào đáng lẽ phải chết lại không chết mà tiếp tục phát triển 10, 11. Đó chính là khối u và trở thành ung thư.
Ăn chay có thật sự làm thay đổi sự phát triển của tế bào ung thư không
Ngược lại, cũng có báo cáo đáng chú ý rằng khi cho bệnh nhân ung thư vú ăn chay, chỉ sau 2 tuần, hiện tượng chết tế bào ung thư (apoptosis) tăng 20-30% 12. Đây là hiện tượng xảy ra khi nồng độ IGF-1 giảm xuống.
Càng ăn nhiều thịt, nguy cơ phát sinh ung thư càng tăng. Trong một nghiên cứu quy mô lớn của Đại học Nam California (Mỹ), khoảng 6000 người trong độ tuổi 50-65 được chia thành 3 nhóm theo mức tiêu thụ protein (nhóm protein cao: protein chiếm từ 20% trở lên trong tổng năng lượng hằng ngày; nhóm protein trung bình: 10-19%; nhóm protein thấp: dưới 10%) và được theo dõi khoảng 18 năm. Kết quả cho thấy nhóm protein cao có nguy cơ tử vong do ung thư cao gấp 4 lần so với nhóm protein thấp, còn nhóm protein trung bình cao gấp 3 lần so với nhóm protein thấp 13.
Khi bài báo này được công bố, nước Mỹ: nơi tiêu thụ thịt nhiều nhất thế giới: đã bị “sốc” lớn. Các hãng truyền thông như Fox News, CBS News… đã đưa tin nổi bật rằng việc người Mỹ ăn nhiều thực phẩm giàu protein mà họ ưa thích hằng ngày như hamburger, hot dog, bacon, trứng, thịt, gà, sữa, phô mai… làm tăng nguy cơ tử vong do ung thư tương đương với việc hút 1 bao thuốc lá mỗi ngày (bài viết dưới đây) 14, 15.
Nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng nguyên nhân tạo ra khác biệt về tỷ lệ tử vong do ung thư là IGF-1 tăng theo lượng protein tiêu thụ; và nhóm tiêu thụ protein ở mức 9-10% là an toàn về nguy cơ phát sinh ung thư. Điều này tương ứng với lượng protein khuyến nghị hằng ngày (RDA) là 0,8g trên mỗi 1kg cân nặng; người nặng 60kg thì lượng protein mỗi ngày là 48g 16.
Giáo sư Valter Longo, Trung tâm Trường thọ của Đại học Nam California, cho biết: “Hãy tránh tiêu thụ protein vượt quá 0,8g/kg cân nặng mỗi ngày; và nếu có thể, lựa chọn protein từ thực vật là tốt nhất để phòng ngừa ung thư” 17.
Để tham khảo, nửa con gà quay nguyên con mà chúng ta thường ăn có khoảng 40g protein; một miếng ức gà (100g) có khoảng 23g protein, nên rất dễ rơi vào tình trạng tiêu thụ quá nhiều protein động vật 18, 19. Ngược lại, gạo lứt có 9g protein trên 100g, đậu có 38g protein trên 100g, và nửa bìa đậu phụ (150g) có 14g protein, nên ngay cả ăn chay cũng có thể bổ sung đủ protein 20.
Tại sao bệnh nhân ung thư đại tràng, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư vú không ngừng tăng lên?
Các loại ung thư có liên quan chặt chẽ với việc tăng IGF-1 do tiêu thụ quá nhiều protein động vật là ung thư đại trực tràng, ung thư tuyến tiền liệt và ung thư vú 21, 22, 23.
Đặc biệt, tại Hàn Quốc, không chỉ ung thư đại trực tràng mà cả ung thư tuyến tiền liệt và ung thư vú cũng đang tăng nhanh trong thời gian gần đây. Những loại ung thư này được biết đến là có nguyên nhân chính từ thói quen ăn uống theo kiểu phương Tây (tin tức dưới đây) 24, 25. Thói quen thích ăn thịt làm tăng nguy cơ phát sinh nhiều loại ung thư.
Bác sĩ Song Mu-ho, chuyên khoa Chấn thương chỉnh hình - Y học lối sống
Tài liệu tham khảo
1. D Le Roith. Insulin-like growth factors. New England Journal of Medicine 1997;336(9):633-640.
2. AH Nwabo Kamdje, PF Seke Etet, MJ Kipanyula, et al. Insulin-like growth factor-1 signaling in the tumor microenvironment: Carcinogenesis, cancer drug resistance, and therapeutic potential. Front Endocrinol (Lausanne) 2022;13:927390.
3. JM Ketelslegers, D Maiter, M Maes, et al. Nutritional regulation of insulin-like growth factor-I. Metabolism 1995;44:50-57.
4. DL Kleinberg, TL Wood, PA Furth, AV Lee. Growth hormone and insulin-like growth factor-I in the transition from normal mammary development to preneoplastic mammary lesions. Endocrine reviews 2009;30(1):51-74.
5. NE Allen, PN Appleby, GK Davey, et al. The associations of diet with serum insulin-like growth factor I and its main binding proteins in 292 women meat-eaters, vegetarians, and vegans. Cancer Epidemiology Biomarkers & Prevention 2002;11(11):1441-1448.
6. NE Allen, PN Appleby, GK Davey, et al. The associations of diet with serum insulin-like growth factor I and its main binding proteins in 292 women meat-eaters, vegetarians, and vegans. Cancer Epidemiology Biomarkers & Prevention 2002;11(11):1441-1448.
7. NE Allen, PN Appleby, GK Davey, TJ Key. Hormones and diet: low insulin-like growth factor-I but normal bioavailable androgens in vegan men. British Journal of Cancer 2000; 83(1):95-97.
8. TH Ngo, RJ Barnard, CN Tymchuk, et al. Effect of diet and exercise on serum insulin, IGF-I, and IGFBP-1 levels and growth of LNCaP cells in vitro (United States). Cancer Causes & Control 2002;13:929-935.
9. D Ornish, G Weidner, WR Fair, et al. Intensive lifestyle changes may affect the progression of prostate cancer. The Journal of urology 2005;174(3):1065-1070.
10. M Resnicoff, D Abraham, W Yutanawiboonchai, et al. The insulin-like growth factor I receptor protects tumor cells from apoptosis in vivo. Cancer Res 1995;55:2463–2469.
11. M Párrizas, AR Saltiel, D LeRoith. Insulin-like growth factor 1 inhibits apoptosis using the phosphatidylinositol 3’-kinase and mitogen-activated protein kinase pathways. J Biol Chem 1997;272:154–16.
12. RJ Barnard, JH Gonzalez, ME Liva, TH Ngo. Effects of a low-fat, high-fiber diet and exercise program on breast cancer risk factors in vivo and tumor cell growth and apoptosis in vitro. Nutrition and cancer 2006;55(1):28-34.
13. ME Levine, JA Suarez, S Brandhorst, et al. Low protein intake is associated with a major reduction in IGF-1, cancer, and overall mortality in the the 65 and younger but not older population. Cell metabolism 2014;19(3):407-417.
14. Fox news https://www.foxnews.com/health/eating-large-amounts-of-meat-cheese-may-be-as-deadly-as-smoking-study-shows
15. CBS News https://www.cbsnews.com/news/meat-dairy-may-be-as-detrimental-to-your-health-as-smoking-cigarettes/
16. Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Energy, Carbohydrate, Fiber, Fat, Fatty Acids, Cholesterol, Protein, and Amino Acids; National Academies Press: Washington, DC, USA, 2005.
17. The Guardian https://www.theguardian.com/science/2014/mar/04/animal-protein-diets-smoking-meat-eggs-dairy
18. Fatsecret https://www.fatsecret.kr/%EC%B9%BC%EB%A1%9C%EB%A6%AC-%EC%98%81%EC%96%91%EC%86%8C/%EC%9D%BC%EB%B0%98%EB%AA%85/%EC%A7%81%ED%99%94%EA%B5%AC%EC%9D%B4-%EB%98%90%EB%8A%94-%EC%9D%BC%EB%B0%98%EA%B5%AC%EC%9D%B4-%EB%8B%AD%EA%B3%A0%EA%B8%B0
19. Fatsecret https://www.fatsecret.kr/%EC%B9%BC%EB%A1%9C%EB%A6%AC-%EC%98%81%EC%96%91%EC%86%8C/search?q=%EB%8B%AD%EA%B0%80%EC%8A%B4%EC%82%B4
20. Bảng thành phần thực phẩm tiêu chuẩn quốc gia https://koreanfood.rda.go.kr/kfi/fct/fctFoodSrch/list?menuId=PS03563#
21. N Murphy, R Carreras-Torres, M Song, et al. Circulating levels of insulin-like growth factor 1 and insulin-like growth factor binding protein 3 associate with risk of colorectal cancer based on serologic and mendelian randomization analyses. Gastroenterology 2020;158(5):1300-1312.
22. P Anastassios , A Athanasios , K Michael. Evidence for the Possible Biological Significance of the igf-1 Gene Alternative Splicing in Prostate Cancer. Frontiers in Endocrinology 2013;4:DOI=10.3389/fendo.2013.00031.
23. R Kaaks, T Johnson, K Tikk, et al. Insulin‐like growth factor I and risk of breast cancer by age and hormone receptor status‐A prospective study within the EPIC cohort. Int J Cancer 2014;134:2683–2690.
24. Medical Observer http://www.monews.co.kr/news/articleView.html?idxno=315469
25. Health Chosun https://m.health.chosun.com/svc/news_view.html?contid=2023052501734
