“Mình ơi, xin đừng đi đến nơi đó”: Liệu tôi có thể đón nhận cái chết nhẹ nhàng?

Một số người mắc bệnh nặng thường nói: “Thà chết còn hơn”. Đây không phải lời than vãn vô cớ. Bởi đó là những cơn đau dữ dội mà họ lần đầu trải qua trong đời. Khi ung thư vú di căn vào xương, những cơn đau như bị dao đâm liên hồi có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Người bệnh xơ phổi, khi phổi dần bị xơ cứng, sẽ liên tục cảm thấy khó thở. Vì thành phổi dày lên làm lượng oxy trong máu giảm xuống. Nếu cơn đau không phải thỉnh thoảng mới xuất hiện mà kéo dài liên tục thì sao? Có lẽ câu “tôi muốn chết” sẽ tự bật ra.

Tại sao lại tốn kém chi phí và thời gian đến thế?

Ngày 09 tháng trước, một bệnh nhân xơ phổi nặng ngoài 60 tuổi đã bất thành khi định sang Thụy Sĩ để thực hiện tự sát có trợ giúp. Ông để lại di thư ở nhà. Con cái nhìn thấy đã vội báo cảnh sát. Cảnh sát đến nơi đã yêu cầu ông xuống máy bay trước khi xuất cảnh. Và được cho là đã hết lời thuyết phục. Cuối cùng ông trở về nhà. Nhưng liệu cơn đau hành hạ ông có biến mất không? Được biết, bệnh nhân này đã chuẩn bị chuyến đi Thụy Sĩ: nơi cho phép tự sát có trợ giúp, với chi phí và thời gian rất lớn. Ông khao khát một thế giới khác không còn đau đớn.

Chằng chịt thiết bị y tế và những bữa ăn qua ống xông mũi

Gần đây, mối quan tâm về “cái chết có phẩm giá” tăng cao. Đó là khát vọng được ra đi như một con người, thay vì nằm trên giường bệnh, gắn lủng lẳng đủ loại thiết bị y tế để kéo dài sự sống. Trong đó còn có mong muốn: “Tôi không muốn để đứa cháu vốn luôn theo sát mình nhìn thấy hình ảnh cuối cùng của tôi”. Đặc biệt, quá trình cung cấp dinh dưỡng qua ống mũi thật xót xa. Ngay từ lúc đặt ống đã đau đớn. Vì luôn cảm thấy vướng víu, người bệnh lúc tỉnh lúc mê lại liên tục định rút ống ra. Việc một số bệnh viện dưỡng lão “áp dụng biện pháp” để bệnh nhân không thể rút ống mũi là vô nhân đạo.

Ngay cả những người đã tuyên bố từ chối điều trị duy trì sự sống cũng thường vẫn phải “ăn qua ống mũi”. Theo Luật Quyết định về điều trị duy trì sự sống hiện hành, ngoài việc loại trừ hồi sức tim phổi, lọc máu, dùng thuốc hóa trị và thở máy, thì việc cung cấp nước hoặc dinh dưỡng đơn giản vẫn được cho phép. Dù bệnh nhân giai đoạn cận tử đã bày tỏ ý định từ chối điều trị duy trì sự sống thông qua bản “ý nguyện điều trị duy trì sự sống trước” được lập từ trước, thì việc cung cấp dinh dưỡng như ăn qua ống mũi cũng không thể dừng lại cho đến cuối cùng. Bởi khi ban hành luật, người ta cho rằng có thể dừng các can thiệp y tế chỉ kéo dài sự sống mà không có hiệu quả điều trị, nhưng cắt cả nước và dinh dưỡng đơn giản thì đi ngược lại tinh thần tôn trọng sự sống.

Hơn 3,2 triệu người đăng ký từ chối điều trị duy trì sự sống

Tính đến 9 giờ ngày 10, số người đã đăng ký “ý nguyện điều trị duy trì sự sống trước” là 3.266.401 người. Số người đã thực hiện quyết định như ngừng điều trị duy trì sự sống là 494.945 người (theo dữ liệu của Cơ quan Quản lý Điều trị Duy trì Sự sống Quốc gia). Hệ thống quyết định điều trị duy trì sự sống bắt đầu từ ngày 04-02-2018. Đây là cơ chế cho phép, khi bác sĩ đánh giá rằng việc điều trị duy trì sự sống mà bệnh nhân đang nhận không còn ý nghĩa về mặt y học, có thể tôn trọng nguyện vọng của bệnh nhân để không tiến hành hoặc dừng điều trị duy trì sự sống. Bất kỳ ai từ 19 tuổi trở lên đều có thể, để chuẩn bị cho trường hợp sau này trở thành bệnh nhân trong giai đoạn cận tử, lập văn bản về nguyện vọng liên quan đến điều trị duy trì sự sống và chăm sóc giảm nhẹ (hospice) thông qua cơ quan đăng ký.

Liệu tôi cũng có thể đón nhận “cái chết có phẩm giá” không?

Ngừng điều trị duy trì sự sống và tự sát có trợ giúp là hai việc hoàn toàn khác nhau. Tự sát có trợ giúp: kết thúc cuộc đời với sự hỗ trợ y tế, là hành vi bất hợp pháp tại Hàn Quốc. Một số bệnh nhân đang mơ đến chuyến đi Thụy Sĩ, chấp nhận tốn kém tiền bạc và thời gian. Họ tìm hiểu các tổ chức tự sát có trợ giúp ở Thụy Sĩ và đặt vé máy bay để đi chết. Người khỏe mạnh sẽ khó mà hiểu được. Phần lớn họ là những bệnh nhân bị hành hạ bởi cơn đau dữ dội. Họ khẳng định: “Thà chết còn hơn”. Thuốc giảm đau là loại thuốc tác động lên hệ thần kinh trung ương để khiến người bệnh không cảm nhận được cơn đau ở vùng bị đau. Vì sao với họ, tác dụng giảm đau lại kém? Có phải việc loại bỏ hoàn toàn cơn đau là điều bất khả thi về mặt y học?

Không ít ý kiến ủng hộ tự sát có trợ giúp. Kết quả khảo sát trực tuyến năm ngoái của Viện Nghiên cứu Y tế & Xã hội Hàn Quốc cho thấy 82% đồng ý. Tuy nhiên, rõ ràng vẫn còn quá sớm. Lo ngại về tác dụng phụ là rất lớn, và ngay cả ở những nước đã hợp pháp hóa như Thụy Sĩ, Hà Lan, thủ tục cũng vô cùng nghiêm ngặt. Bài toán của Luật Quyết định về điều trị duy trì sự sống tại Hàn Quốc là mở rộng đối tượng từ giai đoạn cận tử hiện nay sang bệnh nhân giai đoạn cuối. Việc phát triển thuốc giảm đau để làm dịu những cơn đau dữ dội của bệnh nhân cũng là nhiệm vụ cấp bách.

Những người đặt chuyến đi xa xôi ra nước ngoài, dốc tâm sức và tiền bạc chỉ để được chết: chúng ta có thể hiểu được tâm trạng của họ không? Ai rồi cũng sẽ đau ốm một thời gian rồi rời khỏi thế giới này. Cần rút ngắn tối đa thời gian bệnh tật. Người ta thường nói: “Tôi muốn chết một cách bình yên trong lúc ngủ”. Nhưng điều đó còn cần đến sự giúp đỡ của Thượng đế. Liệu tôi cũng có thể đón nhận “cái chết có phẩm giá” không?