Phần lớn bệnh tật đều “báo hiệu” sự hiện diện của mình bằng triệu chứng. Có triệu chứng rõ rệt, cũng có triệu chứng âm thầm.
Nhưng phình động mạch não lại khác. Trước khi vỡ, bệnh gần như không phát ra bất kỳ tín hiệu nào.
Thực tế, tháng 9 năm ngoái, YouTuber game “Daedosugwan” (tên thật Na Dong-hyun) kết thúc buổi phát sóng rồi đi ngủ và không thể tỉnh lại. Anh cho biết bình thường không bị đau đầu, và trong lần khám sức khỏe cách đây 2 năm cũng không phát hiện bất thường đáng kể. Anh ở độ tuổi cuối 40, vẫn còn trẻ.
Kết quả khám nghiệm tử thi xác định nguyên nhân tử vong là xuất huyết não, cụ thể là xuất huyết dưới nhện (SAH) do vỡ phình động mạch não.
Trước đó hoàn toàn không có dấu hiệu cảnh báo. Chính điều này khiến căn bệnh trở nên đáng sợ hơn.
Vì sao cơ thể không gửi bất kỳ tín hiệu nào?
Phình động mạch não (Cerebral aneurysm) là tình trạng một phần thành mạch bị yếu đi và phồng lên như một túi. Giống như quả bóng bay cứ bơm hơi mãi sẽ xuất hiện chỗ mỏng đi, mạch máu chịu áp lực lâu ngày cũng sẽ mỏng đi ở một vị trí nào đó.
Bản thân túi phình thường không gây đau hay khó chịu. Trừ khi đoạn mạch phồng lên chèn ép dây thần kinh, cơ thể hầu như không phát ra tín hiệu.
Nguy hiểm nằm ở thời điểm túi phình vỡ. Khi vỡ, cơn đau xuất hiện đột ngột như bị búa giáng vào đầu; khoảng 30% trường hợp tử vong ngay tại chỗ. Ngay cả khi sống sót, khoảng một nửa được cho là sẽ chịu tổn thương thần kinh vĩnh viễn.
Sau khi phát hiện thì điều trị thế nào?
Vì vậy, nhiều trường hợp chụp hình não vì một vấn đề khác rồi tình cờ phát hiện túi phình.
Khi phát hiện phình động mạch, điều trị chủ yếu theo hai cách. Một là mở hộp sọ và kẹp chặt phần cổ túi phình bằng clip để bít lại, gọi là phẫu thuật kẹp clip (Clipping).
Đây là một dạng phẫu thuật mở sọ.
Cách còn lại là đưa một ống thông nhỏ từ mạch máu vùng bẹn lên đến não và nhồi coil bạch kim, gọi là thủ thuật can thiệp nút mạch (thả coil, Coiling). Đây là một trong những can thiệp (intervention) được áp dụng ngày càng nhiều trong những năm gần đây.
Hai phương pháp khác nhau đáng kể về thời gian hồi phục, sẹo, số ngày nằm viện và mức độ rủi ro phẫu thuật ở bệnh nhân cao tuổi. Hồ sơ phẫu thuật trong 36 năm của Bệnh viện Dongrae Bongseng phản ánh rõ sự thay đổi này.
Trọng tâm điều trị đã dịch chuyển ra sao?
Bệnh viện Dongrae Bongseng bắt đầu phẫu thuật mạch máu não từ năm 1990 và đến cuối tháng 7 năm nay ghi nhận tổng cộng 9.566 ca. Bệnh viện đang tiến sát cột mốc 10.000 ca. Đã có nhiều năm số ca phẫu thuật vượt 500 ca/năm.
Trong giai đoạn đó, clipping đạt đỉnh 155 ca vào năm 2007 rồi liên tục giảm, xuống còn 15 ca vào năm 2025. Ngược lại, coiling khởi đầu muộn hơn, từ 56 ca năm 2011 và tăng dần qua từng năm. Năm 2024 và 2025 ghi nhận lần lượt 120 ca mỗi năm. Coiling áp đảo clipping. Diễn biến này cho thấy bệnh viện đã chuyển trọng tâm điều trị theo hướng giảm gánh nặng hồi phục cho người bệnh.
Cùng thời kỳ, chụp mạch (DSA) để quan sát bên trong lòng mạch cũng tăng. Từ 99 ca năm 2011, DSA tăng lên 765 ca năm 2017, sau đó duy trì quanh mức khoảng 600 ca.
Can thiệp đặt stent để nong đoạn mạch bị hẹp cũng tăng đều, từ 17 ca năm 2011 lên 30 ca năm 2024. Nói cách khác, nền tảng giúp coiling tăng liên tục chính là sự phát triển song hành của hạ tầng chẩn đoán và hạ tầng can thiệp.
Nhồi coil vào thì máu không lưu thông nữa sao?
Ở đây có một điểm nhiều người hay hiểu nhầm. Nghe nói “nhồi coil để chặn dòng máu”, nhiều người lo rằng như vậy có phải máu lên não sẽ lưu thông kém đi hay không.
Không phải vậy. Vị trí coil bít lại không phải là mạch máu bình thường đưa máu lên não, mà là bên trong túi phình động mạch đã phồng lên như bóng. Dòng máu vẫn chảy theo “đường chính” của mạch như vốn có; coil chỉ được nhồi vào “túi nhánh bên” bị phồng do rò rỉ sang bên cạnh, nhằm thúc đẩy máu đông lại bên trong (huyết khối hóa).
Có thể hiểu là dùng một khối coil để bịt cửa vào của túi phình. Giống như vẫn giữ nguyên tuyến đường lưu thông bình thường, chỉ đóng lại một lối rẽ nguy hiểm.
Có trường hợp nào coiling cũng không làm được không?
Tất nhiên không phải mọi túi phình đều điều trị được bằng coiling. Tùy vị trí và kích thước túi phình, cũng như hình dạng phần cổ, vẫn có trường hợp phẫu thuật mở sọ an toàn hơn. Cách tiếp cận sẽ thay đổi theo tình trạng người bệnh.
Ông Noh Seung-jin, Trưởng bộ phận điều trị (Ngoại thần kinh) của Bệnh viện Dongrae Bongseng, cho biết: “Ngay cả khi là tình huống cấp cứu do vỡ mạch, chúng tôi vẫn phải nhanh chóng đánh giá cả tình trạng toàn thân của bệnh nhân để quyết định phương pháp điều trị”, đồng thời nhấn mạnh: “Chỉ khi có thể thực hiện cả phẫu thuật mở sọ lẫn can thiệp nội mạch, mới tránh được việc dồn bệnh nhân vào một thủ thuật nhất định và có thể chọn phương án tối ưu cho từng trường hợp”.
Thời đại có thể điều trị phình động mạch não mà không cần mở hộp sọ đã đến, nhưng còn một điểm quan trọng hơn. Đó là phát hiện sớm khi chưa có triệu chứng vẫn tốt hơn bất kỳ phương pháp điều trị nào.
Ông Noh cũng nhấn mạnh: “Nếu trong gia đình có tiền sử phình động mạch não hoặc xuất huyết dưới nhện, hoặc bản thân bị tăng huyết áp hay có tiền sử hút thuốc lâu năm, thì cần kiểm tra sớm bằng chụp MRA não”.
Bởi phình động mạch não là một trong những bệnh lý thể hiện rõ nhất giá trị của phát hiện sớm.
FAQ: Những câu hỏi bệnh nhân phình động mạch não thường hỏi
Vì sao khó biết trước phình động mạch não?
Vì bản thân việc mạch máu phồng lên không gây đau. Trừ khi nó lớn đến mức chèn ép dây thần kinh, hầu như không có triệu chứng, nên đa số được phát hiện tình cờ khi làm xét nghiệm hình ảnh não vì bệnh khác.
Ai nên tầm soát phình động mạch não và nên tầm soát khi nào?
Nếu trong gia đình có tiền sử phình động mạch não hoặc xuất huyết dưới nhện, hoặc bản thân có tăng huyết áp hay tiền sử hút thuốc lâu năm, thì ngay cả khi không có triệu chứng cũng được khuyến nghị kiểm tra sớm bằng chụp MRA não.
Phát hiện túi phình thì có bắt buộc phải mổ không?
Không. Nếu kích thước quá nhỏ, hoặc vị trí phát sinh nằm ngoài màng não, hoặc tùy vị trí được đánh giá là nguy cơ vỡ thấp, nhiều trường hợp sẽ theo dõi định kỳ. Việc có điều trị hay không và thời điểm điều trị sẽ do bác sĩ chuyên khoa Ngoại thần kinh đánh giá riêng theo kích thước, vị trí và hình dạng túi phình.
Coiling và clipping, phương pháp nào tốt hơn?
Không phải vấn đề hơn kém mà là phù hợp. Tùy vị trí, hình dạng túi phình và tình trạng toàn thân của bệnh nhân, bác sĩ sẽ chọn phương án an toàn hơn cho người bệnh trong hai cách.
Thông tin tư vấn: Bệnh viện Dongrae Bongseng, Trưởng bộ phận điều trị Noh Seung-jin (Ngoại thần kinh) Ông tốt nghiệp Trường Y Đại học Dong-A và nhận bằng thạc sĩ, tiến sĩ tại chính trường này. Ông từng hoạt động với vai trò bác sĩ fellow Ngoại thần kinh tại Bệnh viện Đại học Dong-A và Bệnh viện Severance thuộc Đại học Yonsei. Sau đó, ông làm giảng viên toàn thời gian và phó giáo sư tại Bệnh viện Busan Paik thuộc Đại học Inje trước khi gia nhập Bệnh viện Bongseng. Ông chuyên phẫu thuật u não, cũng như phẫu thuật các bệnh mạch máu não như đột quỵ và phình động mạch não.
