Kinh nguyệt thất thường nhưng siêu âm chưa đạt ngưỡng… xét nghiệm máu tìm “buồng trứng đa nang bị bỏ sót”

Nếu kinh nguyệt mất vài tháng hoặc chu kỳ lúc dài lúc ngắn, kèm theo mụn trứng cá hay lông mọc rậm hơn, bác sĩ sản phụ khoa có thể nghĩ đến “hội chứng buồng trứng đa nang”.

Tên bệnh dễ khiến nhiều người liên tưởng đến việc có nhiều “nang nước” trong buồng trứng, nhưng thực tế không phải vậy. Ở hội chứng buồng trứng đa nang, cấu trúc thường gặp không phải “nang nước” như nhiều người vẫn nghĩ, mà là “nang noãn” — những túi nhỏ nơi trứng phát triển. Rối loạn rụng trứng có thể gây kinh nguyệt thất thường hoặc hiếm muộn; đồng thời, tăng hormone nam có thể dẫn đến mụn trứng cá, rậm lông…

Tuy nhiên, có những phụ nữ dù có các triệu chứng này nhưng siêu âm vẫn không đạt tiêu chuẩn chẩn đoán. Gần đây, một nhóm nghiên cứu tại Hàn Quốc cho thấy xét nghiệm máu có thể giúp bù đắp “điểm mù chẩn đoán” này.

Nhóm nghiên cứu do Giáo sư Kim Jin-joo (Khoa Sản phụ khoa, Trung tâm Gangnam, Bệnh viện Đại học Quốc gia Seoul) dẫn dắt cho biết ngày 13 rằng họ đã phân tích 118 phụ nữ không được xếp vào nhóm có hình thái buồng trứng đa nang theo tiêu chuẩn siêu âm mới. Trong số này, 89 người (75,4%) đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán hội chứng buồng trứng đa nang khi áp dụng ngưỡng AMH.

AMH là hormone được tiết ra từ các nang noãn nhỏ trong buồng trứng; số lượng nang càng nhiều thì nồng độ trong máu có xu hướng càng cao. Gần đây, AMH được sử dụng như một chỉ dấu để đánh giá hình thái buồng trứng đa nang, nhằm bổ sung cho cách xác định số lượng nang bằng siêu âm ở phụ nữ trưởng thành. Tuy vậy, không thể khẳng định hội chứng buồng trứng đa nang chỉ dựa vào chỉ số AMH; cần xem xét đồng thời tình trạng kinh nguyệt và việc có dư thừa hormone nam hay không.

Siêu âm tốt hơn nhưng vì sao “ngưỡng” chẩn đoán lại cao hơn?

Khi chẩn đoán hội chứng buồng trứng đa nang, bác sĩ chủ yếu đánh giá: có bất thường về kinh nguyệt/rụng trứng hay không, có dư thừa hormone nam hay không, và có nhiều nang noãn nhỏ trong buồng trứng hay không. Ở người trưởng thành, chẩn đoán dựa trên việc có đáp ứng hai trong số các tiêu chí này.

Tuy nhiên, gần đây tiêu chuẩn siêu âm để xác định “bao nhiêu nang noãn thì được coi là nhiều” đã thay đổi. Khoảng trống chẩn đoán không xuất phát từ việc siêu âm kém chất lượng. Ngược lại, khi thiết bị tốt hơn và nhìn rõ cả những nang nhỏ, tiêu chuẩn để kết luận “nang nhiều” cũng trở nên nghiêm ngặt hơn.

Trước đây, chỉ cần có từ 12 nang noãn trở lên ở một bên buồng trứng đã được xem là hình thái buồng trứng đa nang, nhưng hiện nay phải từ 20 nang trở lên. Vì vậy, dù có dấu hiệu như kinh nguyệt thất thường hoặc dư thừa hormone nam, một số phụ nữ vẫn có thể không đáp ứng điều kiện chẩn đoán do số nang noãn chỉ thiếu một chút so với tiêu chuẩn mới.

Nhóm nghiên cứu tập trung vào chính nhóm phụ nữ này. Khi phân tích 118 phụ nữ không đạt tiêu chuẩn siêu âm mới nhưng đạt tiêu chuẩn cũ, nhóm ghi nhận 89 người có nồng độ AMH cao. Tương đương khoảng 3 trong 4 người.

AMH đo bằng máu có lấp được khoảng trống của siêu âm?

Nghiên cứu này cho thấy 75,4% phụ nữ không đạt tiêu chuẩn siêu âm mới có khả năng đáp ứng thêm điều kiện cần thiết cho chẩn đoán nếu áp dụng tiêu chuẩn AMH.

Tuy vậy, AMH cao không đồng nghĩa ngay với hội chứng buồng trứng đa nang. Cần đánh giá đồng thời các điều kiện khác như tình trạng kinh nguyệt và việc có dư thừa hormone nam hay không.

Ý nghĩa của nghiên cứu cũng không nằm ở việc khẳng định bệnh chỉ bằng một xét nghiệm máu. Điểm cốt lõi là đưa ra một manh mối để xem xét thêm những phụ nữ có triệu chứng nhưng có thể bị loại khỏi chẩn đoán vì không đạt tiêu chuẩn siêu âm.

Lý do khó có thể bỏ qua… sức khỏe chuyển hóa cũng không tốt

Nhóm nghiên cứu còn lưu ý một điểm khác.

Những phụ nữ có nồng độ AMH cao có vòng eo và huyết áp cao hơn so với nhóm bình thường; các chỉ số chuyển hóa như đường huyết và cholesterol cũng cho thấy không thuận lợi. Điều này có nghĩa là không thể coi nguy cơ sức khỏe thấp hơn chỉ vì số nang noãn trên siêu âm thiếu một chút so với ngưỡng tiêu chuẩn.

Hội chứng buồng trứng đa nang không chỉ dừng ở vấn đề kinh nguyệt. Nếu không được điều trị và quản lý phù hợp, nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa như đái tháo đường hoặc rối loạn lipid máu cũng có thể tăng lên. Vì vậy, phát hiện sớm và quản lý đồng thời không chỉ tình trạng kinh nguyệt mà cả cân nặng, huyết áp, đường huyết… là rất quan trọng.

Giáo sư Kim Jin-joo nói: “Chúng tôi xác nhận rằng ngay cả trong nhóm phụ nữ không được chẩn đoán chỉ bằng siêu âm, vẫn có không ít bệnh nhân thực sự cần điều trị và theo dõi lâu dài”, đồng thời cho biết “trong trường hợp có triệu chứng nhưng không đáp ứng tiêu chuẩn siêu âm, kỳ vọng việc sử dụng bổ trợ xét nghiệm AMH sẽ giúp phát hiện sớm những bệnh nhân có nguy cơ cao mắc bệnh chuyển hóa và hỗ trợ quản lý phù hợp”.

Bà nói thêm: “Chúng tôi kỳ vọng nghiên cứu này sẽ trở thành bằng chứng lâm sàng quan trọng, góp phần bổ sung chẩn đoán hội chứng buồng trứng đa nang ở phụ nữ châu Á, bao gồm cả Hàn Quốc, và đóng góp cho phòng ngừa bệnh chuyển hóa”.

Nghiên cứu có sự tham gia của các giáo sư Lee Da-yong và Hwang Gyu-ri (Khoa Sản phụ khoa, Bệnh viện Boramae thuộc TP Seoul), Giáo sư Kim Sun-mi (Khoa Sản phụ khoa, Trung tâm Gangnam, Bệnh viện Đại học Quốc gia Seoul) và Giáo sư danh dự Choi Young-min (Trường Y Đại học Quốc gia Seoul). Kết quả nghiên cứu được đăng trên tạp chí quốc tế 《Sinh học y học sinh sản trực tuyến (Reproductive BioMedicine Online)》.