Nỗi lo của các gia đình lắp máy lọc nước làm đá ngày càng lớn. Dù sản phẩm được bảo dưỡng định kỳ, nhiều người tiêu dùng vẫn liên tục phản ánh phát hiện ô nhiễm bên trong trông như nấm mốc.
Gần đây, trên các mạng xã hội (SNS) như X (Twitter trước đây) và Threads xuất hiện nhiều bài đăng công khai bên trong máy lọc nước làm đá, kèm câu nói “mở chiếc hộp Pandora”. Nội dung cho biết khi tháo máy ra thì thấy các vệt đen hoặc dị vật nghi là nấm mốc. Trong số đó, một số người đăng bài nói họ đã nhận dịch vụ quản lý khử khuẩn·vệ sinh từ nhà sản xuất theo chu kỳ 3~6 tháng.
Tuy nhiên, chỉ dựa vào ảnh trên SNS thì khó xác định chất đó có thực sự là nấm mốc hay không, cũng như liệu tình trạng bẩn có lan tới phần tiếp xúc với đá hoặc nước uống hay không. Cũng cần phân biệt giữa ô nhiễm bên trong thiết bị và việc nước uống có bị ô nhiễm hay không.
“Thế tiến thoái lưỡng nan về nấm mốc” bám theo máy lọc nước làm đá
Vì có chức năng làm đá và làm lạnh, máy lọc nước làm đá đòi hỏi kiểm soát ngưng tụ và độ ẩm chặt chẽ hơn so với máy lọc nước thông thường.
Để làm đá, máy làm đá và bộ phận làm lạnh phải được duy trì ở nhiệt độ thấp hơn môi trường xung quanh. Khi đó, nếu linh kiện lạnh gặp không khí ấm và ẩm, có thể xuất hiện hiện tượng “ngưng tụ”, tạo các giọt nước đọng trên bề mặt.
Nếu độ ẩm còn đọng lại lâu, môi trường thuận lợi cho nấm mốc phát triển có thể hình thành. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) cũng coi kiểm soát độ ẩm là trọng tâm của quản lý nấm mốc, đồng thời giải thích ngưng tụ hình thành trên bề mặt lạnh là đối tượng quản lý quan trọng.
Xung quanh bộ phận làm lạnh thường dùng vật liệu cách nhiệt để ngăn nhiệt từ bên ngoài truyền vào. Nếu ngưng tụ lặp lại ở khu vực này và nước không khô đủ, nguy cơ bị ô nhiễm có thể tăng lên.
Cơ quan Người tiêu dùng Hàn Quốc cũng từng tiến hành đợt kiểm tra đặc biệt với các doanh nghiệp sản xuất·bán hàng liên quan đến vấn đề phát sinh nấm mốc… ở vật liệu cách nhiệt bên ngoài của máy lọc nước kiểu cấp nước trực tiếp có chức năng nước lạnh.
Gần đây, cũng có sản phẩm áp dụng thép không gỉ cho các bộ phận tiếp xúc với đá, hoặc tích hợp khử khuẩn bằng tia cực tím (UV), chức năng tự động vệ sinh… Thép không gỉ có bề mặt nhẵn, thuận lợi cho vệ sinh·bảo dưỡng, nhưng chỉ riêng các tính năng này không có nghĩa là có thể loại bỏ hoàn toàn ngưng tụ hay độ ẩm bên trong.
Rốt cuộc, người dùng vẫn cần xem thiết kế quản lý bộ phận làm đá và khoang chứa đá được tính toán ra sao.
Dù có dịch vụ khử khuẩn cũng chưa phải “xong việc”
Tại hai cửa hàng bán đồ gia dụng mà phóng viên ghé thăm trong quá trình tác nghiệp (1 điểm ở Seoul, 1 điểm ở tỉnh Gyeonggi), ghi nhận cho thấy họ không tích cực khuyến nghị khách mua máy lọc nước làm đá.
Một nhân viên cửa hàng nói: “Không có chỉ đạo nào được đưa xuống từ trụ sở hay phía nhà sản xuất. Nhưng vì cửa hàng hoặc nhân viên quá thường xuyên nhận các câu hỏi mang tính khiếu nại, nên hiện nay nếu khách thực sự muốn máy lọc nước làm đá thì chúng tôi hướng dẫn mua qua nhà sản xuất thay vì mua tại cửa hàng”.
Một người trong ngành cũng đưa ra nhận định tương tự. Theo người này, dù nhận dịch vụ quản lý định kỳ, nếu có khu vực không nằm trong phạm vi dịch vụ hoặc môi trường khiến ngưng tụ và độ ẩm lặp lại, thì khó loại trừ khả năng ô nhiễm xuất hiện trở lại.
Người này cho biết: “Dạo này có nhiều người dùng dịch vụ thuê bao hoặc chăm sóc thuê (rental care) để vài tháng lại nhận khử khuẩn định kỳ một lần. Nhưng ngay cả vậy, trong môi trường ngưng tụ nặng vẫn có thể phát sinh ô nhiễm trở lại, nên quản lý bên trong rất quan trọng”. Người này nói thêm, nếu rất nhạy cảm về vệ sinh và không nhất thiết phải dùng chức năng làm đá, thì cân nhắc máy lọc nước kiểu cấp nước trực tiếp không có chức năng làm đá cũng là một cách.
Thực tế, tranh cãi vệ sinh máy lọc nước làm đá không phải mới xuất hiện gần đây. Năm 2021, từng có bài báo nêu trường hợp người tiêu dùng phát hiện dị vật trong khuôn làm đá của một sản phẩm mới được bảo dưỡng định kỳ khoảng hai tháng trước đó. Khi ấy, chuyên gia cũng chỉ ra rằng chênh lệch nhiệt độ giữa bộ phận làm đá và khu vực xung quanh có thể tạo ngưng tụ, khiến bên trong trở nên ẩm.
Tuy nhiên, dựa vào các trường hợp như vậy để khái quát rằng mọi máy lọc nước làm đá đều gặp cùng vấn đề, hoặc dịch vụ khử khuẩn định kỳ không hiệu quả, là điều khó. Khác biệt có thể phát sinh tùy cấu trúc sản phẩm, môi trường lắp đặt, độ ẩm và phạm vi bảo dưỡng.
Đặc biệt, nếu người tiêu dùng tự ý tháo sâu vào bên trong sản phẩm có thể gây hỏng hóc hoặc vấn đề an toàn. Vì vậy, nếu nghi ngờ ô nhiễm vượt quá phạm vi mà nhà sản xuất hướng dẫn, tốt hơn nên yêu cầu kiểm tra chính thức.
Thấy mốc không đồng nghĩa chắc chắn ngộ độc thực phẩm…người nhạy cảm hô hấp cần lưu ý
Máy làm đá và khoang chứa đá là những nơi cần quản lý vệ sinh. Nếu quản lý không đúng cách, có thể bị ô nhiễm vi sinh vật. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) cũng khuyến nghị vệ sinh·khử trùng định kỳ máy làm đá và kho chứa đá, đồng thời tuân thủ hướng dẫn quản lý của nhà sản xuất.
Dù vậy, chỉ vì phát hiện chất trông như nấm mốc bên trong máy lọc nước làm đá mà kết luận nguy cơ viêm dạ dày-ruột hay ngộ độc thực phẩm tăng lên thì không phù hợp. Cần xác định thực tế có vi sinh vật nào, vị trí ô nhiễm có tiếp xúc với đá hoặc nước hay không…
Phơi nhiễm nấm mốc có thể gây phản ứng dị ứng như nghẹt mũi, ho, kích ứng mắt·da ở một số người, và người bị hen suyễn có thể nặng hơn. Người suy giảm miễn dịch hoặc mắc bệnh phổi mạn tính cần thận trọng hơn với phơi nhiễm nấm mốc. Tuy nhiên, hiện chưa xác nhận mối quan hệ nhân quả giữa các trường hợp máy lọc nước làm đá được nêu trên SNS và một bệnh cụ thể nào.
Vì vậy, nếu phát hiện ô nhiễm rõ rệt ở phần tiếp xúc với đá hoặc nước, thay vì tiếp tục sử dụng, an toàn hơn là yêu cầu nhà sản xuất kiểm tra và xác định nguyên nhân.
Nếu hầu như không dùng chức năng làm đá hoặc thấy việc quản lý bộ phận làm đá là gánh nặng, lựa chọn máy lọc nước kiểu cấp nước trực tiếp không có chức năng làm đá cũng có thể là một phương án. Ưu điểm là không có bồn chứa tích trữ lượng nước lớn nên cấu trúc tương đối đơn giản.
Tuy vậy, không phải cứ là kiểu cấp nước trực tiếp thì hoàn toàn hết lo vi khuẩn hay cặn bẩn. Khi Cơ quan Người tiêu dùng Hàn Quốc khảo sát các hộ gia đình sử dụng máy lọc nước, kết quả cũng cho thấy quản lý vệ sinh vòi (cốc) — phần nước chảy ra — là quan trọng. Thực tế, ở một máy lọc nước kiểu cấp nước trực tiếp·tự quản lý, đã phát hiện nhóm coliform tổng số, nhưng sau khi khử khuẩn vòi thì không còn phát hiện nữa.
Cũng cần cân nhắc rằng, tùy tình huống, sản phẩm kiểu cấp nước trực tiếp có thể cho lượng nước mỗi lần ít, và có thể bị ảnh hưởng bởi áp lực nước hoặc tình trạng đường ống tại nơi lắp đặt.
Chọn sản phẩm dễ để người dùng tự quản lý cũng là một cách. Gần đây có sản phẩm được thiết kế để người tiêu dùng có thể tự tháo rời·vệ sinh hoặc thay thế một số bộ phận như vòi (cốc) — cửa ra nước — hoặc một phần ống dẫn bên trong nơi nước đi qua.
Tuy nhiên, ngay cả sản phẩm tự quản lý thì phạm vi bộ phận có thể tự chăm sóc cũng khác nhau tùy mẫu. Với bộ lọc và linh kiện thay thế, cần tuân thủ chu kỳ mà nhà sản xuất hướng dẫn; nếu đã rửa các bộ phận tháo rời thì phải làm khô hoàn toàn rồi mới lắp lại.
Rốt cuộc, khi chọn máy lọc nước làm đá, không nên chỉ nhìn các cụm từ như “khử khuẩn tự động” hay “bảo dưỡng định kỳ tại nhà” rồi quyết định.
Cụ thể trước khi mua hoặc dùng dịch vụ thuê, nên kiểm tra xem có thể tháo rời bộ phận làm đá và khoang chứa đá để vệ sinh hay không; khi bảo dưỡng định kỳ thì tháo và vệ sinh đến đâu; nước do ngưng tụ sẽ thoát như thế nào; những bộ phận nào người dùng có thể tự làm sạch hoặc thay thế.
Nếu đã sử dụng, hãy thường xuyên kiểm tra xem quanh khoang chứa đá và khu vực cửa ra có xuất hiện cặn bẩn, đổi màu hay mùi lạ hay không. Nếu phát hiện ô nhiễm rõ rệt hoặc khó kiểm tra tình trạng bên trong, an toàn hơn là dừng dùng đá và yêu cầu nhà sản xuất kiểm tra, thay vì cố gắng tự tháo lắp quá mức.
