Một hướng điều trị ung thư mới, đưa thuốc qua đường mũi thay vì tiêm, đang được giới nghiên cứu thử nghiệm. Đáng chú ý, phương pháp này nhắm tới u nguyên bào thần kinh đệm (glioblastoma) — loại u có tiên lượng rất xấu.
U nguyên bào thần kinh đệm là loại u não ác tính phổ biến nhất ở người trưởng thành. Khoảng 65% các trường hợp u ác tính khởi phát ở não và tủy sống là bệnh nhân u nguyên bào thần kinh đệm. Tại Hàn Quốc, mỗi năm có khoảng 1000 người được chẩn đoán mới.
U nguyên bào thần kinh đệm được biết đến với thời gian sống ngắn. Thời gian sống trung bình của bệnh nhân Hàn Quốc là khoảng 15 tháng. Tiên lượng xấu đến mức chỉ 5,3% bệnh nhân sống được hơn 10 năm sau chẩn đoán.
Lý do là thuốc điều trị khó phát huy hiệu quả một cách đầy đủ.
“Bức tường” chặn đường thấm của thuốc
Não là cơ quan quan trọng bậc nhất của cơ thể, vì điều khiển mọi cảm giác, suy nghĩ và hành vi.
Vì vậy, quanh các tế bào não, hệ mao mạch và các tế bào quanh mạch tạo thành một hàng rào dày đặc. Đây là một dạng “bộ lọc sinh học” ngăn các chất độc hay tác nhân gây bệnh trong máu xâm nhập vào mô não. Hàng rào này được gọi là “hàng rào máu - não (Blood-Brain Barrier)”.
Vấn đề là hàng rào này cũng chặn luôn cả thuốc.
Phần lớn thuốc được đưa vào mạch máu bằng tiêm, hoặc bệnh nhân uống để thuốc lưu hành trong máu rồi tấn công tế bào ung thư. Đặc biệt, “temozolomide” — thuốc chủ lực điều trị u nguyên bào thần kinh đệm — là thuốc hóa trị đường uống đi vào não để ngăn tế bào ung thư tiếp tục phát triển. Tuy nhiên, do bị hàng rào máu - não cản trở, có những trường hợp dù đã dùng thuốc vẫn không đạt hiệu quả điều trị như mong muốn.
"Con đường vòng" để vượt qua hàng rào là mũi?
Gần đây, nhóm nghiên cứu chung của Bệnh viện Seoul St. Mary và POSTECH phát triển phương pháp điều trị bằng cách đưa các hạt nano chống ung thư vào mũi bệnh nhân. Thử nghiệm trên động vật cho thấy hiệu quả điều trị có ý nghĩa.
Nhóm nghiên cứu tập trung vào việc dây thần kinh khứu giác ở mũi có kết nối tới não. Tận dụng đường mũi có thể đưa thuốc tới não mà không phải đi qua hàng rào máu - não.
Vấn đề còn lại là làm sao đưa thuốc đã đưa vào mũi lên tới não.
Nhóm nghiên cứu quyết định tận dụng đặc tính của nam châm. Họ đặt giả thuyết rằng nếu tổng hợp temozolomide với các hạt nano có tính từ, có thể điều khiển hướng di chuyển từ bên ngoài thông qua từ trường.
Kết quả thử nghiệm trên động vật cho thấy giả thuyết này là chính xác. Trong thí nghiệm trên tế bào, nhóm xác nhận “phức hợp” tạo bởi hạt nano và thuốc điều trị thấm tốt tới tận bên trong nhân của tế bào u trong não. So với nhóm đối chứng không tiến hành bất kỳ điều trị nào, các tế bào được định hướng bằng từ trường sau khi dùng phức hợp cho thấy hiệu quả kéo dài thời gian sống khoảng 2,7 lần.
Quan trọng hơn, liều dùng thuốc đã được giảm xuống. Liều thuốc sử dụng trong phức hợp lần này chỉ ở mức “1/18” so với lượng dùng trong phương pháp điều trị hiện có. Điều này cho thấy cơ chế đưa thuốc mà nhóm phát hiện đã nâng hiệu quả điều trị lên đáng kể.
Giáo sư Yang Seung-ho, Khoa Phẫu thuật Thần kinh, Bệnh viện Seoul St. Mary, người tham gia nghiên cứu, cho biết: “Chúng tôi xác nhận rằng đưa thuốc qua đường mũi có thể giải quyết hiệu quả các vấn đề của điều trị hóa trị hiện nay. Trong bối cảnh số bệnh nhân u não thuộc các loại khác ngoài u nguyên bào thần kinh đệm đang gia tăng, nghiên cứu này sẽ có giá trị đáng kể”.
