“Vì đau dữ dội nên tôi không ngủ được vào ban đêm. Ban ngày cũng gà gật rồi lại tỉnh dậy vì đau, chuyện đó cứ lặp đi lặp lại. Đây mà gọi là sống sao? Thà chết còn hơn”…
Chỉ một cơn đau đầu cũng đủ khiến người ta khổ sở. Nhưng nếu nỗi đau như bị khoét thịt cứ kéo dài bất tận thì sao? Cơn đau tồi tệ nhất, không thuốc giảm đau nào có tác dụng, không biết bao giờ mới kết thúc... Câu “tôi muốn chết” có thể bật ra lúc nào không hay. Cuối cùng, nhiều người chọn “chết trong phẩm giá” nói rằng cơn đau là lý do mang tính quyết định. Gia đình kiên quyết ngăn cản. Nhưng trước lời bệnh nhân nghẹn ngào: “Anh/chị biết tôi đang đau đến mức nào không?”, họ chỉ biết thở dài.
Tháng 2 vừa qua, một người đàn ông ngoài 60 tuổi định xuất cảnh sang quốc gia cho phép “chết trong phẩm giá có hỗ trợ” nhưng đã dừng lại ngay tại sân bay. Gia đình đọc được thư tuyệt mệnh người cha để lại rồi gọi 119; cảnh sát sau đó vào cuộc thuyết phục và ông đã từ bỏ việc xuất cảnh. Người đàn ông này mắc bệnh hiếm và lâu nay phải chịu những cơn đau dữ dội. Ông đã chuẩn bị để đến một quốc gia cho phép cả người nước ngoài được “chết trong phẩm giá có hỗ trợ”. Quốc gia này công nhận hợp pháp hình thức “chết trong phẩm giá có hỗ trợ”, theo đó bệnh nhân nhận trợ giúp từ nhân viên y tế và tự dùng thuốc.
Người khỏe mạnh không thể hiểu nỗi đau của họ
Đau đến mức nào mà lại muốn tự khép lại cuộc đời? Thuốc giảm đau hay thuốc ngủ cũng không có tác dụng sao? Hay trầm cảm đã quá nặng? Khi trầm cảm nặng, có trường hợp nghĩ đến “cái chết”. Nhiều suy nghĩ thoáng qua. Nhưng có một điều chắc chắn: người khỏe mạnh tuyệt đối không thể hiểu được tâm trạng của họ. Bởi họ chưa từng trải qua cơn đau tột cùng mà người bệnh không thể thoát ra.
Số trường hợp người Hàn Quốc qua đời ở nước ngoài bằng hình thức “chết trong phẩm giá có hỗ trợ” nay đã tiến sát 10 người. Quá trình này được ghi lại chi tiết trong cuốn sách do nhà văn Nam Yu-ha (tiểu thuyết gia) xuất bản. Bà Nam là con gái của cố bà Cho Soon-bok, người qua đời năm 2023 tại một tổ chức hỗ trợ tử vong ở Thụy Sĩ. Bà đưa vào sách việc ung thư vú của mẹ tái phát và những cơn đau kéo theo, cùng quá trình xuất cảnh... Người mẹ từng được kết luận khỏi bệnh sau phẫu thuật ung thư vú. Nhưng vài tháng sau, bà nhận chẩn đoán như sét đánh: “Phần ung thư còn sót lại trong mô đã di căn vào xương và đã ở giai đoạn 4”.
Người mẹ mạnh mẽ hơn bất kỳ ai. Ý chí sống vô cùng lớn. Dù liên tiếp hóa trị và phẫu thuật, bà vẫn giữ tính cách vui vẻ như trước. Bà muốn sống cùng tế bào ung thư. Thế nhưng ung thư lan tràn dữ dội: vào xương khắp cơ thể, lên da, vào dạ dày, vào phổi. Cơ thể và tinh thần của người mẹ vốn kiên cường ấy bắt đầu sụp đổ. Cuối cùng, bà bắt đầu nghĩ đến cách tự kết liễu. Ban đầu, người con gái tin chắc mẹ chỉ “tưởng tượng” về cái chết để tạm quên nỗi đau dữ dội. Nhưng khoảnh khắc phát hiện trong ngăn kéo của mẹ có băng gạc còn nguyên, chưa bóc nilon, cô con gái rơi vào sợ hãi.
Người con gái mất ngủ vì sợ mẹ sẽ ra đi một mình, trong cô độc. Cô đã khiến mẹ hứa “sẽ không tự tử”. Trong lúc đó, sức khỏe của mẹ tiếp tục xấu đi. Nỗi đau dữ dội do ung thư di căn—từ xương đùi rồi sang cả dạ dày—càng chồng chất. Chẩn đoán cho rằng điều trị có thể khiến bệnh nhân cao tuổi kiệt sức hơn, phản hồi từ bệnh viện hospice rằng chỉ có thể nhập viện tối đa 2 tuần... Trong cơn quằn quại vì đau đớn, người mẹ nhiều lần nhấn mạnh: “Tôi muốn đón cái chết theo cách tôi mong muốn”. Người con gái vốn kiên quyết ngăn cản cũng bắt đầu cùng mẹ suy nghĩ về một “cách tốt” để khép lại cuộc đời. Sau quá trình tìm hiểu và thảo luận nghiêm túc, hai mẹ con quyết định sang Thụy Sĩ—nơi cho phép người nước ngoài được hỗ trợ tử vong.
Hàn Quốc đã định hình “Luật quyết định điều trị duy trì sự sống”... có thể thực hiện can thiệp y tế nhằm giảm đau
Tại Hàn Quốc, “chết trong phẩm giá có hỗ trợ” rõ ràng là bất hợp pháp. Năm 2022, Quốc hội đã trình một dự luật cho phép người bệnh, với sự trợ giúp của bác sĩ, tự kết thúc cuộc đời, nhưng chặng đường phía trước còn dài. Bác sĩ chỉ kê đơn chất độc, còn người dùng thuốc là chính bệnh nhân. Dạng “chết trong phẩm giá” thụ động như vậy hiện được cho phép ở một số quốc gia như Thụy Sĩ, Hà Lan... Nếu bác sĩ trực tiếp tiêm thuốc gây chết người thì thuộc “chết trong phẩm giá” chủ động; nếu bệnh nhân tự uống thuốc do bác sĩ kê thì thuộc “chết trong phẩm giá” thụ động (tự sát có hỗ trợ). “Chết trong phẩm giá” chủ động sẽ khó thực hiện. Ngay cả các quốc gia cho phép “chết trong phẩm giá có hỗ trợ” cũng thận trọng với việc bác sĩ can thiệp trực tiếp.
Hàn Quốc triển khai “Luật quyết định điều trị duy trì sự sống” từ năm 2018. Theo đó, bệnh nhân cận kề cái chết có thể, với sự đồng ý của bản thân hoặc gia đình, dừng điều trị duy trì sự sống. Đây là cách dừng hợp pháp các thủ thuật y khoa chỉ kéo dài quá trình hấp hối mà không có hiệu quả điều trị, như hồi sức tim phổi, lọc máu, dùng thuốc chống ung thư, thở máy... Tuy nhiên, không thể dừng các can thiệp y tế nhằm giảm đau cũng như việc cung cấp đơn thuần dinh dưỡng, nước và oxy. Luật này được đánh giá là đã định hình thành công.
Ung thư không có khỏi hẳn... cần tìm cách hợp pháp để xóa bỏ cơn đau
Không nên dễ dàng nói ung thư đã “khỏi hẳn”. Bởi bệnh có thể tái phát bất cứ lúc nào. Ung thư thường lấy tỷ lệ sống tương đối sau 5 năm làm thước đo cho việc khỏi bệnh. Có trường hợp nói khỏi bệnh khi sau điều trị 5 năm, tế bào ung thư biến mất. Nhưng “khỏi hẳn” không có nghĩa là hoàn toàn được giải phóng khỏi ung thư. Cần khám định kỳ và theo dõi cơ thể. Ung thư vú tái phát dễ hơn so với nhiều loại ung thư khác. Khoảng 80% ca tái phát xuất hiện trong vòng 5 năm sau điều trị đầu tiên, nhưng cũng có trường hợp tái phát sau 20 năm. Ung thư tái phát gây đau nặng hơn. Ung thư di căn đến xương, phổi, gan, hệ thần kinh trung ương... gây đau ở nhiều vị trí.
Có cách nào để bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối không còn cảm nhận đau đớn? Điều cấp thiết là một bệnh viện lấy bệnh nhân làm trung tâm, thay vì bệnh viện hospice vận hành theo trọng tâm hành chính. Xung quanh chúng ta có nhiều bệnh nhân vì sợ những cơn đau dữ dội mà nghĩ đến cái chết. Tôi phản đối “chết trong phẩm giá” thụ động. Nhưng tôi hiểu tâm trạng của những người phải đi ra nước ngoài chỉ để tự kết thúc cuộc đời. Họ đã đau đến mức nào? Tôi có chịu nổi nỗi đau đó không? Vượt ra ngoài chăm sóc y tế giảm đau, liệu có cách hợp pháp nào để xóa bỏ hoàn toàn cơn đau?
