Youn Yuh-jung (79 tuổi), người tỏa sáng với giải Oscar Nữ diễn viên phụ xuất sắc, thường được nhắc đến như một biểu tượng của lối sống lão hóa tự nhiên và duy trì hoạt động xã hội bền bỉ. Paul McCartney, đồng giọng ca chính của The Beatles, đến nay 84 tuổi vẫn tiếp tục biểu diễn suốt 63 năm qua.
Ở góc độ sức khỏe, điều khiến họ càng nổi bật là trong môi trường giải trí vốn khó giữ nếp sinh hoạt đều đặn, họ vẫn từng bước tiến gần tới mục tiêu “lão hóa khỏe mạnh”. Về mặt y học, lão hóa khỏe mạnh không chỉ là sống lâu, mà là duy trì được các chức năng thể chất, tinh thần và xã hội càng lâu càng tốt khi tuổi cao, để có thể sống độc lập.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) mô tả lão hóa khỏe mạnh là “quá trình duy trì năng lực chức năng để có thể giữ chất lượng cuộc sống ngay cả khi có tuổi”.
Các chuyên gia nhấn mạnh: “Lão hóa khỏe mạnh không chỉ có nghĩa là ‘không mắc bất kỳ bệnh nào’”. Chẳng hạn, dù bị cao huyết áp, nếu quản lý tốt việc vận động, giấc ngủ, ăn uống và dùng thuốc, đồng thời duy trì sinh hoạt hằng ngày năng động, thì về mặt y học vẫn có thể xem là gần với trạng thái lão hóa khỏe mạnh”, họ nói.
Trên thực tế, để lão hóa khỏe mạnh, mấu chốt là duy trì lối sống lành mạnh. Những việc làm có lợi cho sức khỏe cơ thể và tim mạch - như chế độ ăn giàu dinh dưỡng, hoạt động thể chất và giao lưu xã hội - đều giúp cải thiện sức khỏe và chất lượng cuộc sống.
Các chuyên gia cho biết: “Có những thói quen cần thực hành để lão hóa khỏe mạnh đã được xác nhận qua nhiều nghiên cứu”, và nêu ra 9 điều sau.
“Ăn uống tốt, ưu tiên thực vật”: Duy trì chế độ ăn ít chất béo, giàu trái cây và rau củ như dâu tây, việt quất, bông cải xanh. Việc bổ sung vitamin hằng ngày thông qua thực phẩm cũng rất quan trọng. Cần hạn chế thịt đỏ, đồ chiên rán và thực phẩm chế biến sẵn, cũng như muối và đường. Các chuyên gia nói: “Nhìn chung, thực phẩm tốt cho tim mạch đồng thời cũng tốt cho sức khỏe não bộ”.
“Vận động nhiều”: Hoạt động thể chất giúp tăng lưu lượng máu lên não, đồng thời có thể cải thiện tâm trạng và chất lượng cuộc sống nói chung. Đi bộ nhanh có lợi cho sức khỏe não bộ; các bài tập aerobic làm tăng nhịp tim; còn tập tạ giúp tăng sức mạnh cơ bắp và độ linh hoạt.
“Học hỏi điều mới mẻ”: Hãy thử bắt đầu một sở thích mới để thách thức việc sử dụng não bộ, như chơi tennis, học ngoại ngữ, tham gia lớp nấu ăn, hoặc thử một điều gì đó trước đây chưa từng làm. Ngay cả việc đơn giản như đánh răng bằng tay trái thay vì tay phải cũng kích thích não bộ thoát khỏi thói quen thường ngày để suy nghĩ theo cách khác.
“Ngủ đủ giấc”: Điều cốt lõi là ngủ đều đặn mỗi đêm. Lý tưởng là tối thiểu 7 giờ đến 9 giờ. Môi trường ngủ tốt cũng có ích. Mất ngủ hoặc ngưng thở khi ngủ có thể gây tác động thể chất nghiêm trọng, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến trí nhớ và khả năng tư duy.
“Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia”: Hút thuốc có thể làm tăng nguy cơ nhiều bệnh nghiêm trọng khác, còn uống rượu quá mức có thể làm suy giảm khả năng phán đoán, dẫn đến các tai nạn như té ngã, gãy xương, tai nạn giao thông…
“Duy trì đời sống xã hội”: Tương tác xã hội và duy trì sinh hoạt xã hội năng động rất quan trọng đối với sức khỏe não bộ, kích thích nhận thức và tâm trạng. Hãy mời bạn bè hoặc gia đình đến ăn uống, chơi board game, hoặc đơn giản là dành thời gian bên nhau. Tham gia cộng đồng địa phương và các hoạt động theo nhóm cũng có lợi.
“Luôn biết rõ huyết áp của bản thân”: Huyết áp có thể ảnh hưởng đến chức năng nhận thức. Hãy đến bệnh viện định kỳ để kiểm tra huyết áp và xác nhận có nằm trong phạm vi bình thường hay không.
“Khám sức khỏe định kỳ”: Khám sức khỏe đóng vai trò then chốt trong việc quản lý các bệnh mạn tính có thể ảnh hưởng đến sức khỏe như tiểu đường, bệnh tim mạch, béo phì… Nếu có lo lắng hoặc câu hỏi về sức khỏe, hãy trao đổi với bác sĩ.
“Uống thuốc đúng cách”: Càng lớn tuổi, khả năng tự duy trì an toàn việc quản lý bệnh và dùng thuốc càng quan trọng đối với sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn lipid máu cần dùng thuốc đều đặn để giảm nguy cơ biến chứng.
Nếu tự ý ngừng thuốc chỉ vì triệu chứng đã cải thiện, tình trạng có thể xấu đi. Cần tuân thủ thời điểm và liều dùng, và nếu có tác dụng phụ thì phải xử lý phù hợp thông qua tư vấn với bác sĩ hoặc dược sĩ. Nói cách khác, đây chính là bí quyết để duy trì lâu dài các chức năng và sự độc lập của cơ thể bằng cách quản lý tốt các phương pháp điều trị cần thiết chứ không phải là sự phụ thuộc mù quáng vào thuốc men vì một quá trình lão hóa khỏe mạnh.
