Thị trường phẫu thuật thay khớp nhân tạo đang chứng kiến làn sóng “robot” bùng lên mạnh mẽ. Với phẫu thuật thay khớp gối nhân tạo, phẫu thuật có robot hỗ trợ đã sớm trở thành một lựa chọn phổ biến giữa bệnh nhân và đội ngũ y tế.
Tuy nhiên, dù đều là thay khớp nhân tạo, việc đưa robot vào lĩnh vực phẫu thuật khớp háng (khớp hông) lại diễn ra tương đối chậm. Khớp gối thì phổ biến, vậy vì sao khớp háng đến giờ mới bắt đầu “tập đi”?
Rào cản kỹ thuật và quy mô bệnh nhân: Lý do phẫu thuật robot khớp háng mới thực sự vào quỹ đạo
Nhìn theo xu hướng thị trường toàn cầu, phẫu thuật robot khớp gối dẫn dắt quá trình phổ cập, còn khớp háng đi sau. Tính theo Hoa Kỳ năm 2024, tỷ lệ phẫu thuật robot khớp gối đạt 16,1% nhưng khớp háng chỉ dừng ở mức hơn 6% (báo cáo AJRR Hoa Kỳ 2025). Tại Hàn Quốc cũng vậy, cứ 5 bệnh viện phẫu thuật thay khớp thì có 1 nơi đưa robot vào sử dụng, nhưng hầu hết đều tập trung vào khớp gối.
Khoảng cách này trước hết xuất phát từ quy mô bệnh nhân. Ở các quốc gia châu Á, bao gồm Hàn Quốc với thói quen sinh hoạt ngồi sàn, số bệnh nhân thoái hóa khớp gối áp đảo so với bệnh nhân khớp háng. Nhu cầu lớn khiến phát triển công nghệ và nghiên cứu lâm sàng cũng được kích hoạt sớm hơn ở lĩnh vực khớp gối.
Độ khó kỹ thuật cũng không thể xem nhẹ. Khớp háng là một “khớp chỏm cầu” nằm sâu trong vùng chậu, nên trường mổ vừa sâu vừa hẹp. Từ bước “đăng ký/đối khớp (Registration)” để khớp dữ liệu CT với vị trí xương thực tế của bệnh nhân, cho đến việc robot phải chịu được lực va đập phát sinh khi đóng cố định cốc ổ cối vào xương chậu - tất cả đòi hỏi công nghệ chính xác và vững chắc hơn nhiều so với khớp gối.
Khớp gối là "Cắt gọt chính xác", khớp háng là "Đặt khớp chính xác"
Hai loại phẫu thuật này khác nhau ngay từ vai trò vật lý mà robot đảm nhiệm. Trọng tâm của phẫu thuật khớp gối là cắt xương đùi và xương chày chính xác đến mức nào theo góc đã lập kế hoạch - tức “cắt gọt (Cutting)”. Việc đưa trục chi dưới về thẳng hàng và cân bằng dây chằng quyết định thành bại của ca mổ. Robot hướng dẫn tinh vi để bác sĩ không cắt xương vượt ra ngoài phạm vi đã hoạch định.
Ngược lại, phẫu thuật khớp háng là “nghệ thuật của việc đặt vào (Inserting)”. Đặt ổ cối (acetabulum) - hốc dạng cối để lắp chỏm xương đùi - ở độ sâu nào, theo góc nào sẽ quyết định nguy cơ trật khớp sau mổ và độ ổn định khi đi lại. Chỉ sai lệch 1 mm hoặc chênh 1 độ cũng có thể gây biến chứng như va chạm giữa các thành phần khớp nhân tạo hoặc chênh lệch chiều dài chân.
Ông Ha Yong-chan, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Học thuật của Bệnh viện Bumin Seoul, giải thích: “Nếu phẫu thuật robot khớp gối tập trung vào việc sắp xếp trục chi dưới thông qua cắt gọt tinh vi, thì với khớp háng, mục tiêu chính là phục hồi hoàn hảo vị trí và góc 3D của cốc ổ cối, cũng như chiều dài chân và độ lệch (Femoral Offset, khoảng cách giữa trục quay trung tâm của khung chậu và trục dọc của xương đùi).”
Robot nội địa “CUVIS-Joint” chính thức bước vào giai đoạn triển khai lâm sàng toàn quốc
Trong thời gian dài, thị trường robot khớp háng bị thiết bị ngoại nhập gần như độc chiếm, nhưng gần đây “ngưỡng cửa” đang hạ xuống nhờ sự vươn lên của robot nội địa. “CUVIS-joint THA” của CUREXO - doanh nghiệp chuyên về robot y tế - đã được cơ quan quản lý an toàn thực phẩm và dược phẩm phê duyệt danh mục vào tháng 10 năm ngoái, mở ra khả năng phẫu thuật khớp háng bằng công nghệ trong nước.
Đặc biệt, sau Bệnh viện Bumin Seoul, gần đây Haeundae Bumin Hospital cũng đã thực hiện thành công “thay khớp háng toàn phần” (THA) bằng robot nội địa, giúp cả bệnh nhân khu vực Busan–Ulsan–Gyeongnam có thể tiếp cận dịch vụ phẫu thuật robot tiên tiến ngay tại địa phương. Đây được đánh giá là một bước ngoặt quan trọng, vừa nâng chất lượng y tế vùng, vừa mở rộng nền tảng ứng dụng phẫu thuật robot khớp háng.
Tiêu chí lựa chọn bệnh nhân cần biết… “Robot là công cụ, bác sĩ mới là chủ thể”
Khi cân nhắc phẫu thuật robot, vấn đề đầu tiên thường gặp là chi phí. Thông thường, phẫu thuật robot vẫn được bảo hiểm y tế chi trả, nhưng chi phí vật tư tiêu hao thì không.
Vì vậy, tính theo một bên khớp gối, thường phát sinh thêm khoảng 1,5–2,0 triệu won. Mức này có thể khác nhau tùy bệnh viện. Với khớp háng cũng vậy, sẽ có chênh lệch theo bệnh viện và thiết bị.
Tuy nhiên, quan trọng hơn chi phí là mức độ phù hợp của ca mổ. Những bệnh nhân có biến dạng xương nặng, hoặc từng gãy xương khiến các mốc giải phẫu không rõ ràng, hay bệnh nhân hoại tử vô mạch chỏm xương đùi… có thể hưởng lợi từ chức năng lập kế hoạch chính xác của robot.
Các chuyên gia khuyên nên nhìn vào “ai dùng và dùng như thế nào” hơn là tên thiết bị robot. Ông Ha nói: “Không phải cứ có nhiều kinh nghiệm mổ khớp gối là có thể lập tức thành thạo phẫu thuật robot khớp háng,” đồng thời nhấn mạnh: “Hai loại phẫu thuật này khác nhau ngay từ cơ sinh học, vì vậy điều quan trọng là tìm một bệnh viện chuyên sâu có quy trình rèn luyện riêng và giao thức làm việc theo nhóm.”
Suy cho cùng, robot là một “phương tiện hỗ trợ” mạnh mẽ giúp hiện thực hóa nhất quán kế hoạch hoàn hảo do phẫu thuật viên xây dựng. Khi một bác sĩ giỏi sử dụng robot đúng cách, mức độ hài lòng của bệnh nhân sau mổ mới thực sự tăng lên.
Câu hỏi thường gặp
Q. Mổ bằng robot thì thời gian hồi phục mất bao lâu?
A. Không phải cứ là phẫu thuật robot thì hồi phục chắc chắn nhanh hơn. Tốc độ hồi phục phụ thuộc vào tuổi, sức cơ, tình trạng xương và mức độ tham gia phục hồi chức năng.
Q. Mổ khớp háng có hết chênh lệch chiều dài chân không?
A. Lập kế hoạch 3D trước mổ và xác nhận vị trí theo thời gian thực trong mổ giúp giảm chênh lệch chiều dài chân. Tuy nhiên, kết quả thực tế có thể thay đổi đôi chút tùy tình trạng khung chậu, chuyển động liên động cột sống–khung chậu và đánh giá của phẫu thuật viên.
Q. Bác sĩ mổ robot khớp gối nhiều có mổ robot khớp háng giỏi không?
A. Khó có thể kết luận như vậy. Khớp gối và khớp háng khác nhau về cấu trúc giải phẫu và cơ sinh học, nên cần một “đường cong học tập (learning curve)” riêng và huấn luyện theo nhóm.
Q. Khi đến bệnh viện, nhất định nên hỏi những gì?
A. Thay vì hỏi “Có robot không?”, thực tế hơn là hỏi: “Vì sao tôi cần phẫu thuật robot?”, “Bác sĩ phẫu thuật có bao nhiêu kinh nghiệm mổ robot khớp háng?”, “Góc cốc ổ cối và chiều dài chân được lập kế hoạch như thế nào?”, “Chi phí phát sinh thêm là gì?”
Thông tin tham khảo: Ông Ha Yong-chan, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Học thuật của Bệnh viện Bumin Seoul (Chấn thương Chỉnh hình). Ông tốt nghiệp Trường Y Đại học Gyeongsang và nhận bằng tiến sĩ tại cao học của trường. Sau khi làm giáo sư tại Bệnh viện Đại học Quốc gia Seoul chi nhánh Bundang và Bệnh viện Đại học Chung-Ang, ông từng giữ chức Giám đốc bệnh viện đời thứ 5 của Bệnh viện Bumin Seoul. Là chuyên gia uy tín trong lĩnh vực khớp, ông từng đảm nhiệm các vị trí như Chủ tịch Hội đồng quản trị Hội Xương chuyển hóa Hàn Quốc và Chủ tịch Hội Nội soi Khớp háng châu Á; từ năm 2027, ông cũng sẽ đảm nhiệm chức Chủ tịch Hội Xương hoại tử Quốc tế (ARCO).
