Có những bệnh nhân cần phải phục hồi xương một cách nhanh chóng. Đó là những người có nguy cơ gãy xương cao, đã từng gãy ít nhất một lần, hoặc có mật độ xương suy giảm nghiêm trọng.
Thế nhưng khi dùng thuốc giúp tạo xương mạnh, tâm lý lại không thể hoàn toàn yên tâm. Romosozumab (tên thương mại EVENITY) – một thuốc thúc đẩy tạo xương tiêu biểu hiện nay – cho hiệu quả lớn, nhưng do bị cảnh báo nguy cơ tim mạch như nhồi máu cơ tim và đột quỵ, nên bị giới hạn thời gian sử dụng trong 12 tháng. Vì vậy, dù cần điều trị, vẫn còn nỗi băn khoăn: “Nên dùng thuốc mạnh trong bao lâu và dùng như thế nào?”
Nhóm nghiên cứu của GS Kim Sang-wan, Trường Y Đại học Quốc gia Seoul (Khoa Nội tiết – Chuyển hóa; Chủ tịch Hội Chuyển hóa Xương Hàn Quốc) đã tìm mục tiêu tiếp theo cho điều trị loãng xương từ “tế bào xương đang ngủ”. Kết quả nghiên cứu gần đây được công bố trên tạp chí học thuật quốc tế “Bone Research”. Nhóm đã quan sát chi tiết quá trình các tế bào đang nghỉ trên bề mặt xương quay trở lại trạng thái tế bào tạo xương. Kết quả cho thấy, ngoài việc ức chế sclerostin vốn đã biết, còn có một tín hiệu điều hòa khác nổi lên như một “công tắc” quan trọng đó là “tín hiệu TGF-β”. Nói cách khác, đã phát hiện thêm một trục khác tham gia điều chỉnh hoạt hóa tế bào tạo xương.
Trọng tâm của nghiên cứu lần này là “tế bào lót bề mặt xương” (bone lining cells). Những tế bào này bám mỏng trên bề mặt xương trong trạng thái nghỉ, và khi cần có thể chuyển trở lại thành tế bào tạo xương để tham gia hình thành xương mới. Tuy nhiên, do chúng bám rất mỏng và sát bề mặt xương, việc tách chiết và phân tích mà không gây tổn thương là cực kỳ khó.
Vì vậy, nhóm của GS Kwon Seong-hoon, Trường Kỹ thuật Đại học Quốc gia Seoul (Khoa Kỹ thuật Điện & Thông tin) đã sử dụng “thiết bị tách tế bào dựa trên laser” (SLACS) do chính họ phát triển, để tuyển chọn chính xác tế bào tạo xương trong khi vẫn giữ nguyên thông tin vị trí trong mô. Đồng thời, họ cũng thành công trong việc làm rõ cơ chế then chốt điều hòa quá trình tạo xương bên trong tế bào tạo xương.
Thông qua đó, nhóm nghiên cứu của Đại học Quốc gia Seoul xác nhận rằng việc chặn TGF-β có liên quan đến tái hoạt hóa tế bào lót bề mặt xương. Nói đơn giản, họ đã “bóc thêm một lớp” để làm rõ tín hiệu nào vận hành trong quá trình “đánh thức tế bào đang ngủ”.
Tiến thêm một bước, trong thí nghiệm trên động vật, khi áp dụng đồng thời ức chế TGF-β và ức chế sclerostin, hiệu quả tăng khối lượng xương và ức chế mất xương lớn hơn so với chỉ ức chế sclerostin đơn thuần. Điều này gợi mở tiềm năng của chiến lược phối hợp nhắm đồng thời TGF-β và sclerostin.
Với GS Kim, đây là một bài toán theo đuổi lâu năm. Năm 2017, ông từng công bố trên một tạp chí khác (Journal of Bone and Mineral Research) nghiên cứu cho thấy kháng thể sclerostin có thể chuyển tế bào lót bề mặt xương ở trạng thái nghỉ sang tế bào tạo xương hoạt hóa. Nếu câu hỏi khi đó là “liệu tế bào đang ngủ có thật sự có thể thức dậy trở lại không”, thì bài báo lần này tiến tới câu hỏi tiếp theo: “tín hiệu then chốt điều khiển sự chuyển đổi đó là gì”. Mối quan tâm trước đây được đào sâu thêm một tầng trong nghiên cứu này.
Dù vậy, để có ngay một loại thuốc mới thì vẫn còn xa. Trên nền những giới hạn của thuốc hiện có, nghiên cứu này mới chỉ đưa ra manh mối giúp mở rộng hiệu quả một cách tinh vi hơn hoặc dẫn tới chiến lược phối hợp tốt hơn. Dù vậy, đây có thể là một lời giải cho câu hỏi lâu nay: "Làm thế nào để lấp đầy những khoảng trống mà các loại thuốc hiện có chưa chạm tới?"
Trong khi đó, bài báo liên quan của nhóm nghiên cứu Đại học Quốc gia Seoul (Spatially resolved osteoblast-traced transcriptomics uncovers TGF-β as a combination target with sclerostin in osteoporosis) đã được đăng truy cập mở ngày 02-04 trên 《 Bone Research》 (tập 14).
Hỏi. Nghiên cứu này có nghĩa là sẽ sớm thay thế ngay các thuốc loãng xương hiện có không?
Chưa đến mức đó. Đây là nghiên cứu tiền lâm sàng, đề xuất một mục tiêu mới và khả năng phối hợp điều trị. Tuy vậy, ý nghĩa lớn nằm ở chỗ nó chỉ ra hướng chiến lược để bổ trợ hiệu quả hơn cho liệu pháp kháng sclerostin hiện có.
Hỏi. “Tế bào xương đang ngủ” là gì?
Đó là tế bào lót bề mặt xương. Bình thường chúng ở trạng thái nghỉ và bám trên bề mặt xương, nhưng khi có kích thích, chúng có thể chuyển lại thành tế bào tạo xương và tham gia hình thành xương mới.
Hỏi. Vì sao bệnh nhân loãng xương hiện nay lại do dự dù có thuốc mạnh?
Vì một số thuốc thúc đẩy tạo xương tiêu biểu có cảnh báo nguy cơ tim mạch và giới hạn thời gian sử dụng, nên cần cân nhắc kỹ theo tình trạng từng bệnh nhân. Hiệu quả càng lớn thì lựa chọn càng phải thận trọng.
Hỏi. Mạch nghiên cứu của GS Kim Sang-wan nối tiếp với bài báo này như thế nào?
Trong nghiên cứu trước, GS Kim cho thấy tế bào lót bề mặt xương ở trạng thái nghỉ có thể chuyển lại thành tế bào tạo xương hoạt hóa; lần này, ông đề xuất TGF-β như một mục tiêu phối hợp mới trong các tín hiệu điều khiển sự chuyển đổi đó. Có thể xem đây là cùng một trục nghiên cứu được đào sâu hơn.
