1.5 тэрбум хүнийг зовоодог архаг өвдөлт⋯гол өдөөгч “дулаан мэдрэгч”-ийг хоригловол намдах уу?

Архаг өвдөлтийн улмаас дэлхий даяар 1.5 тэрбум орчим хүн шаналж буйг тооцоолсон байна. Гэвч одоо хэрэглэж буй өвчин намдаах эмүүд үрэвсэл үүсгэгч бодисыг өргөн хүрээнд дарангуйлдаг тул ходоод гэдэсний хямрал зэрэг гаж нөлөөний эрсдэлтэй. Үйлчлэл нь түр зуурынх байдаг нь мөн гол сул талд тооцогддог.

Орчны дулааныг мэдэрдэг мэдрэхүйн рецептор өвдөлтийг асаах гол унтраалгын үүрэг гүйцэтгэдгийг шинэ судалгаа харууллаа. Иймээс энэ рецепторын үйл ажиллагааг зохистой хянаж чадвал архаг өвдөлтийг намдаахад өндөр үр дүнтэй байж болохыг судлаачид дүгнэжээ.

Их Британийн Уорикийн их сургуулийн Амьдралын шинжлэх ухааны сургуулийн судалгааны баг мэдрэлийн төгсгөлд дулааныг мэдэрдэг мэдрэхүйн рецептор болох ‘TRPM2 суваг’ үрэвслийн урвалтай хавсарч, архаг өвдөлтийн дохиог шууд үүсгэдгийг тогтоосноо мэдэгдэв.

Судалгааны дүнгээр үрэвслийн урвалын явцад ялгардаг тодорхой химийн бодис болох простагландин E2 болон аутоэсрэгбие нь мэдрэлийн эс дэх температур мэдрэгч рецепторт (TRPM2) шууд үйлчилж, өвдөлтийн цахилгаан дохиог асаадаг байна. Өнөөг хүртэл энэ рецепторыг хүний биед хоргүй дулааныг мэдэрдэг мэдрэгч гэж үзэж ирсэн бол өвдөлт үүсгэх үүрэгтэйг энэ удаа тогтоожээ.

Судалгааны баг мэдрэлийн эсийн дулаан мэдрэгч рецепторыг устгасан хулганы загварт ажиглалт хийв. Үр дүнд нь үрэвсэл үүсгэгч бодис болон аутоэсрэгбиеэс шалтгаалсан өвдөлт бүрэн хоригджээ. Үе мөчний үрэвслийн өвдөлт болон мэдрэлийн гэмтлээс үүдэлтэй өвдөлт ч үе мөчний үрэвслийн урвал хэвээр байсан нөхцөлд эрс багассан байна.

Ялангуяа үе мөчний үрэвсэлтэй хулганад дулаан мэдрэгч рецепторыг хориглох эм тарихад ганц удаагийн тунгаар өвдөлт бүрэн арилж, үр нөлөө нь хоёр хоног үргэлжилжээ.

Энэхүү нээлт нь үрэвслийн эсрэг өвчин намдаах эмд төвлөрсөн уламжлалт аргаас хальж, үрэвслийг дарангуйлахгүйгээр зөвхөн өвдөлтийг үр дүнтэй хянах шинэ зорилтот эмчилгээ хөгжүүлэх боломж нээнэ гэж судалгааны баг үзжээ.

Энэхүү судалгааны үр дүнг (TRPM2 is a direct pain transducer) саяхан олон улсын эрдэм шинжилгээний 《АНУ-ын Шинжлэх ухааны үндэсний академийн эмхэтгэл (PNAS)》 сэтгүүлд нийтэлсэн бөгөөд Америкийн шинжлэх ухааны дэвшлийн нийгэмлэгийн ‘EurekAlert’ портал танилцуулжээ.

Өмнөд Солонгост үе мөчний дегенератив үрэвсэл зэрэг архаг өвдөлтийн улмаас эмнэлэгт ханддаг өвчтөний тоо жилд хэдэн саяд хүрдэг. Ялангуяа 60 ба түүнээс дээш насныхны дунд архаг өвдөлтийн тархалт эрэгтэйчүүдэд 64% орчим, эмэгтэйчүүдэд 88% орчим байна.

Архаг өвдөлтийг энгийн шинж тэмдэг бус, бие даасан өвчин гэж ангилдаг. Гурван сар ба түүнээс дээш хугацаанд үргэлжилсэн архаг өвдөлт нь өвчтөний биеийн идэвхийг хязгаарлаж, сэтгэл гутрал, нойрны эмгэг, танин мэдэхүйн үйл ажиллагаа буурах зэрэг эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг.

Өнөөг хүртэл хэрэглэж ирсэн ердийн үрэвслийн эсрэг өвчин намдаах эм болон арьсанд наадаг эмчилгээний наалт нь бие махбод дахь үрэвсэл үүсгэгч бодисын нийлэгжилтийг өргөн хүрээнд дарангуйлдаг. Энэ аргыг удаан хугацаанд хэрэглэхэд ходоод гэдэсний хямрал зэрэг гаж нөлөө үүсэх эрсдэлтэй байв. Уорикийн их сургуулийн энэхүү судалгаа үрэвсэлд шууд нөлөөлөхгүйгээр мэдрэлийн тогтолцооны мэдрэхүйн рецепторын түвшинд зөвхөн өвдөлтийн цахилгаан дохиог нарийн хориглох эмчилгээний шинэ хандлагыг дэвшүүллээ.

[Түгээмэл асуулт]

Асуулт 1. Дулааныг мэдрэх мэдрэхүй яагаад өвдөлт үүсгэдэг вэ?

Хариулт 1. Хүний биеийн мэдрэлийн төгсгөлд гаднын дулааныг мэдэрдэг температурын мэдрэгч (TRPM2) байдаг. Гэвч үе мөчний үрэвсэл зэрэг шалтгаанаар биед үрэвсэл үүсэхэд үрэвслийн бодис энэ мэдрэгчийг хэвийн бусаар өдөөдөг. Ингэснээр мэдрэгч дулааны оронд хүчтэй өвдөлтийн цахилгаан дохио хэмээн андуурдаг. Энэ нь уг судалгааны гол дүгнэлт юм.

Асуулт 2. Энэ судалгаанд үндэслэн өвдөлт намдаах шинэ эм бүтээвэл одоогийн үрэвслийн эсрэг өвчин намдаах эм болон наалтаас юугаараа эрс ялгаатай вэ?

Хариулт 2. Одоогийн өвчин намдаах эм болон наалт нь өвдөлтийн эх үүсвэр болох үрэвслийн бодисын нийлэгжилтийг дарангуйлдаг тул үйлчилгээ нь түр зуурынх байх эсвэл гаж нөлөө үүсгэх эрсдэлтэй байв. Харин шинээр тогтоосон арга нь үе мөч зэрэг эрхтний үрэвслийг хэвээр үлдээсэн ч өвдөлтийн дохио дамжуулах унтраалгыг нарийн онилон унтраадаг дараагийн үеийн, хувь хүнд тохирсон өвдөлт хянах арга юм.

Асуулт 3. Энэ судалгаанд тулгуурласан өвдөлт намдаах шинэ эмийг бүтээж, хэрэглээнд нэвтрүүлбэл өвчтөнүүдэд ямар өөрчлөлт гарах вэ?

Хариулт 3. Дулаан мэдрэгч TRPM2 рецепторын үйл ажиллагааг тухайн хэсэгт нь хориглох тарилга эсвэл эм бүтээвэл одоогийн үрэвслийн эсрэг өвчин намдаах эмээс хангалттай үр дүн аваагүй, эсвэл гаж нөлөөний эрсдэлийн улмаас хэрэглэхэд хүндрэлтэй байсан архаг үе мөчний үрэвсэлтэй болон нейропатитай өвчтөнүүдэд ихээхэн тус болно. Эдгээр өвчтөн үрэвслийг дарангуйлах үйл явцаас үүдэх ачааллыг бууруулж, аюулгүй бөгөөд удаан үргэлжлэх өвдөлт намдаах үр нөлөө хүртэх боломжтой гэж үзэж байна.