“Элэгний хорт хавдартай эмэгтэй хэт олон байна” — архи бага хэрэглэдэг атлаа яагаад?

Элэгний хорт хавдрыг зөвхөн архинаас үүддэг гэж ойлгодог хүн одоо ч бий. Архи хэрэглэх нь элэгний хорт хавдрын нэг шалтгаан мөн боловч архаг В, С вируст гепатит нийт тохиолдлын 70 гаруй хувийг эзэлдэг. Согтууруулах ундааны хэрэглээтэй холбоотой элэгний хорт хавдар 15~16% байна. Харин сүүлийн үед нэмэгдэж буй бодисын солилцооны алдагдлаас үүдэлтэй буюу согтууруулах ундааны бус шалтгаант элэгний өөхлөлтөөс үүссэн хорт хавдар 12% орчим эзэлж байна. Өөх тос, нүүрс ус ихтэй хүнс хэрэглэснээр элэг өөхөлж, улмаар хорт хавдар үүсдэг. Жилд 4 мянга орчим эмэгтэй элэгний хорт хавдраар оношлогдож байна.

Элэгний хорт хавдартай эмэгтэйчүүдийн тоо жилд 4 мянгад дөхөв… Архи бага хэрэглэдэг атлаа яагаад?

Энэ оны нэгдүгээр сард нийтэлсэн Хавдрын улсын бүртгэлийн статистикаар 2023 онд нийт 14 мянга 707 хүн элэгний хорт хавдраар шинээр оношлогджээ. Энэ нь нийт хорт хавдрын дунд 7 дугаарт орсон үзүүлэлт юм. Эрэгтэй өвчтөн 10 мянга 875 байсан бол эмэгтэй өвчтөн 3832 бүртгэгджээ. Насны бүлгээр нь авч үзвэл 60~69 насныхан 30.7%, 70~79 насныхан 25.1%, 80 болон түүнээс дээш насныхан 18.8%-ийг эзэлсэн байна. Архи харьцангуй бага хэрэглэдэг эмэгтэйчүүдийн дунд өвчлөлийн тохиолдол олон байгааг В, С вируст гепатит болон бодисын солилцооны алдагдлаас үүдэлтэй элэгний өөхлөлттэй холбон тайлбарлаж байна.

В вируст гепатитын вакцинаа хийлгээгүй бол… элэгний хорт хавдар тусах уу?

Өдгөө дунд болон ахимаг насныхны үед В вируст гепатитын вакцинжуулалт одоогийнх шиг заавал хийх товлолд ороогүй байсан тул эсрэг биетгүй хүн цөөнгүй бий. 2022 онд В вируст гепатиттай холбоотой элэгний хорт хавдар нийт тохиолдлын 59.7%-ийг эзэлжээ. Вакцин нь хараахан бүтээгдээгүй С вируст гепатиттай холбоотой элэгний хорт хавдар 10% орчим байна. Согтууруулах ундааны хэрэглээтэй холбоотой элэгний хорт хавдар 15.8%, илчлэг, өөх тос, нүүрс ус ихтэй хүнсний хэрэглээнээс үүдсэн бодисын солилцооны алдагдалтай холбоотой элэгний өөхлөлтийн шалтгаант хавдар 11.8% байв. Иймээс архи хэрэглэдэггүй хүн ч элэгний хорт хавдраар өвчлөх боломжтой. Элэгний хорт хавдрын нас баралтын түвшин өндөр. Ид хөдөлмөрийн нас болох 50~59 насныхны хорт хавдраас шалтгаалсан нас баралтын тэргүүлэх шалтгаан нь элэгний хорт хавдар болж байна.

Элэгний өвчин чимээгүй даамжирдаг… Ямар шинж тэмдэг илрэх вэ?

Элэг өвчилсөн ч шинж тэмдэг илэрдэггүй. Элэгний хорт хавдар ч мөн адил. Элэг байрладаг хэвлийн баруун дээд хэсгээр өвдөх, тэнд бөөн зүйл байгаа мэт мэдрэгдэх үед хавдар нэлээд даамжирсан байдаг. Мөн хэвлий дүүрэх, жин буурах, маш их ядрах, хоол шингээлт муудах зэрэг шинж илэрнэ. Элэгний хатууралтай өвчтөний нүд болон нүүр шарлах, хэвлийд шингэн ихээр хуримтлагдах тохиолдол бий. Шинж тэмдэггүйгээс хавдрыг хожуу илрүүлдэг нь элэгний хорт хавдрын нас баралтын түвшин өндөр байдгийн гол шалтгаан юм. Хавдар аль хэдийн үсэрхийлж, мэс засал хийх боломжгүй болсон хойно оношлогдох нь ч олон.

Тогтмол шинжилгээ өгч, хооллолтоо зохицуулах хэрэгтэй… Элэгний хорт хавдраас хэрхэн сэргийлэх вэ?

В, С вируст гепатит, элэгний хатуурал, бодисын солилцооны алдагдлаас үүдэлтэй элэгний өөхлөлттэй болон архи их хэрэглэдэг хүмүүс шинж тэмдэггүй байсан ч 6 сар тутам тогтмол үзлэг, шинжилгээнд хамрагдах нь чухал. Эхний ээлжид хэвлийн хэт авиан шинжилгээ болон альфа-фетопротеины шинжилгээ (AFP) хийдэг. В вируст гепатитын вакцин хийлгээгүй хүмүүс аль болох хурдан вакцинжуулалтад хамрагдах хэрэгтэй. Мөн бодисын солилцооны алдагдлаас үүдэлтэй элэгний өөхлөлтөөс урьдчилан сэргийлж, хянахын тулд өөх тос, илчлэг ихтэй хүнс болон нүүрс усны хэрэглээгээ (талх, гоймон, цагаан будаа зэрэг) багасгаж, дасгал хөдөлгөөн хийх нь зүйтэй. Биеийн жингээ ердөө 5% орчим бууруулахад ч элэгний үзүүлэлт сайжирдгийг судалгаагаар тогтоожээ.