Өөх тос, илчлэг ихтэй учраас жингээ барихдаа хүмүүсийн цээрлэдэг бүйлс, нарсны самар, газрын самар, хушга зэрэг самрын тосны дийлэнх нь цусан дахь холестериныг зохицуулахад тустай ханаагүй өөх тос байдаг. Гэхдээ самар илчлэг багатай биш тул хэрэглээний хэмжээг тохируулах шаардлагатай.
Илчлэг өндөр нь үнэн ч…судасанд ‘сайн өөх тос’
Самар нь өөх тосны агууламж өндөртэй ч үүний дийлэнх нь ханаагүй өөх тос юм. Бүйлсэнд уураг, Е аминдэм, хушганд омега-3 тосны хүчлийн нэг төрөл болох альфа-линолений хүчил, нарсны самарт уураг, магни зэрэг бодис агуулагддаг. Газрын самарт уураг, хүнсний эслэг зэрэг агуулагддаг.
Ханасан өөх тосны оронд ханаагүй өөх тос хэрэглэх нь цусан дахь холестериныг зохицуулахад тустай. Харин махны өөхтэй хэсэг, цөцгийн тос зэрэгт ихээр агуулагддаг ханасан өөх тос нь цусан дахь LDL холестериныг нэмэгдүүлдэг гол хүчин зүйлсийн нэг юм. LDL холестерины түвшин хэт өндөр байвал судасны хананд холестерин хуримтлагдаж, артерийн судасны хатуурал даамжрахын зэрэгцээ зүрхний шигдээс, харвалт зэрэг зүрх судасны өвчний эрсдэл нэмэгдэж болзошгүй.
Тиймээс өөх тосыг зүгээр л бага хэрэглэхээс илүүтэй ямар төрлийн өөх тос сонгож байгаагаа анхаарах нь чухал. БНСУ-ын Өвчний хяналт, урьдчилан сэргийлэх агентлаг ч гиперлипидеми зэрэг цусан дахь өөх тосны солилцооны эмгэгээс сэргийлэхийн тулд ханасан болон транс өөх тос ихтэй хүнсийг багасгаж, ханаагүй өөх тос агуулсан эрүүл тосыг зохистой хэмжээгээр хэрэглэхийг зөвлөдөг.
Цусан дахь холестерин, триглицерид зэрэг үзүүлэлтийг хамтатган нэрлэдэг ‘цусны липид’ болон самрын хэрэглээний хамаарлыг судалсан бүтээл ч бий. Испанийн Ровира-и-Виржилийн их сургууль зэрэг байгууллагын олон улсын хамтарсан судалгааны баг ‘Самрын хэрэглээ цусны липидэд үзүүлэх нөлөө’ сэдвээр хэд хэдэн эмнэлзүйн туршилтын үр дүнд дүн шинжилгээ хийхэд самар хэрэглэсэн хүмүүсийн нийт холестерин болон LDL холестерины түвшин хяналтын бүлгийнхээс буурсан байв. Триглицеридын хэмжээ ч бага зэрэг буурч, цусны липидийн үзүүлэлтүүд ерөнхийдөө сайжрах хандлага ажиглагджээ.
Жин, өөхний хэмжээг шууд нэмэгдүүлдэггүй…амттаны оронд тохирсон хэмжээгээр хэрэглэнэ
Өөх тос 1 г тутамд 9 ккал илчлэг өгдөг тул өөх тос ихтэй самрыг ч илчлэг ихтэй хүнс гэж үздэг. Гэвч эмнэлзүйн туршилтуудыг нэгтгэн шинжилсэн судалгаагаар самрын хэрэглээ биеийн жин эсвэл өөхний хэмжээг нэмэгдүүлдэг гэх нотолгоо илрээгүй.
Канадын Торонтогийн их сургуулийн Стефани Нишигийн судалгааны багийн нийтэлсэн ‘Өөх тос ихтэй самар идэхэд жин нэмэгдэхээс санаа зовох хэрэгтэй юу?’ судалгааны хүрээнд санамсаргүй хяналтат туршилтуудад дүн шинжилгээ хийхэд самар хэрэглэсэн бүлгийн биеийн жин статистикийн ач холбогдолтой хэмжээгээр нэмэгдээгүй. Биеийн жингийн индекс, биеийн өөхний хувь, бүсэлхийн тойрогт ч статистикийн ач холбогдолтой өсөлт гараагүй. Түүнчлэн урт хугацааны когорт судалгаануудад тусад нь дүн шинжилгээ хийхэд самар их хэрэглэдэг хүмүүс илүүдэл жин, таргалалттай болох эрсдэл харин ч бага байх хандлага ажиглагджээ.
Самар илчлэг өндөртэй ч жин нэмэгдэхэд шууд хүргэдэггүйг судлаачид хэд хэдэн боломжит хүчин зүйлээр тайлбарлажээ. Нэгдүгээрт, самарт агуулагдах уураг, хүнсний эслэг, өөх тос нь цатгалан мэдрэмжийг нэмэгдүүлж, дараагийн удаа идэх хоолны хэмжээг багасгаж болзошгүйг дурдсан байна. Мөн самрын эсийн бүтэц хатуу учраас өөх тосных нь зарим хэсэг бие махбодод бүрэн шимэгдэхгүй байж болохыг онцолжээ.
Гэхдээ самрын хэрэглээний хэмжээг орхигдуулж болохгүй. Өдөр тутмын хоолондоо самар нэмж хэрэглэвэл хоногийн нийт илчлэгийн хэрэгцээнээс хэтэрч, жин нэмэх боломжтой. Самрыг өмнө нь иддэг байсан жигнэмэг, чихэрлэг зуушныхаа оронд хэрэглэж, нийт хоолныхоо хэмжээг тооцон тохирсон хэмжээгээр идэх нь чухал.
Удаан хадгалсан самраас ‘гашилсан үнэр’…исэлдэж гашлахаас сэргийлж хөргөгчид хадгална
Нэг удаа авсан самраа удаан хугацаанд хэрэглэх бол хадгалалтад нь анхаарах шаардлагатай. Өөх тос ихтэй хүнс агаар, дулааны нөлөөнд удаан өртвөл тос нь исэлдэж, самрын сайхан амт, үнэр алдагддаг. Ингэснээр исэлдэлтийн улмаас ‘гашилсан үнэр’ гарч болно. Чийгшил өндөр байвал хөгц үүсэх зэргээр чанар нь муудах эрсдэлтэй.
БНСУ-ын Хүнс, эмийн аюулгүй байдлын яам самар зэрэг хөгц амархан үүсдэг хүнсийг 60%-иас доош чийгшилтэй, 10~15℃-аас доош температуртай, температурын хэлбэлзэл багатай газар хадгалахыг зөвлөдөг. Тиймээс удаан хугацаанд хадгалах шаардлагатай бол битүү саванд хийж, хөргөгч эсвэл хөлдөөгчид хадгалах нь зүйтэй.
Нэг дор их хэмжээгээр авахын оронд хэрэгцээт хэмжээгээрээ худалдан авах нь бас нэг арга юм. Том савлагаатай бүтээгдэхүүн авсан бол нэг удаад идэх хэмжээгээр нь хувааж савлана. Ингэснээр савыг нээх бүрд самар агаар, чийгэнд өртөхийг багасгаж болно.
