e эрүүл мэндийн үзлэгээр холестерин хэвийн гарсан ч тайвшрах уу?… Шинжилгээний хуудсанд байдаггүй «Lp(a)»

Улсын ерөнхий эрүүл мэндийн үзлэгийн хүрээнд эрэгтэйчүүд 24 наснаас, эмэгтэйчүүд 40 наснаас эхлэн дөрвөн жил тутам цусны шинжилгээгээр дислипидемийн үзлэгт хамрагддаг. Шинжилгээнд нийт холестерин, HDL холестерин, LDL холестерин, триглицерид зэрэг үзүүлэлт багтана.

Гэвч зүрх судасны өвчний гол эрсдэлт хүчин зүйлсийн нэг гэж анхаарал татаж буй липопротеин(a) (цаашид Lp(a)) улсын ерөнхий эрүүл мэндийн үзлэгийн дислипидемийн шинжилгээний үзүүлэлтэд багтаагүй байна. 

Сүүлийн үед дотоодын болон олон улсын анагаах ухааны салбар зүрх судасны өвчний эрсдэлийг илүү нарийвчлалтай үнэлэхийн тулд Lp(a)-ийн түвшнийг шалгах шаардлагатайг онцолж байна. Өнгөрсөн гуравдугаар сард Америкийн Зүрхний нийгэмлэг (AHA) “Насанд хүрсэн хүн бүр амьдралдаа дор хаяж нэг удаа Lp(a)-ийн шинжилгээ хийлгэхийг зөвлөж байна” хэмээн мэдэгдсэн. 

Lp(a) нь “муу холестерин” гэгддэг бага нягтралтай липопротеин (LDL)-тэй төстэй бөөмд аполипопротеин(a) холбогдсон липопротеин юм. Цусан дахь Lp(a)-ийн агууламжид удамшлын хүчин зүйл ихээхэн нөлөөлдөг бөгөөд хооллолт, дасгал хөдөлгөөн зэрэг амьдралын хэвшлээс шалтгаалах өөрчлөлт харьцангуй бага байдаг. Тиймээс насанд хүрсэн ихэнх хүн амьдралдаа нэг удаа хэмжүүлэхэд л зүрх судасны өвчний эрсдэлийг үнэлэхэд тустай.

Ялангуяа зүрх судасны өвчнөөр эрт өвдөж байсан буюу гэр бүлийн өвчний түүхтэй хүн, удамшлын гиперхолестеринемитэй (FH) өвчтөн, мөн гэр бүлийнх нь хэн нэгний Lp(a)-ийн түвшин өндөр бол Lp(a)-ийн шинжилгээний ач холбогдол улам нэмэгдэнэ. 

Нью-Йоркийн их сургуулийн Langone зүрхний төвийн Зүрх судасны өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх төвийн захирал, доктор Жеффри Бергер саяхан The Washington Post сонинд өгсөн ярилцлагадаа “Lp(a)-ийн түвшин өндөр байвал зүрх судасны өвчний эрсдэл нэмэгдэх боломжтой. Тиймээс өөрийн удамшлын эрсдэлт хүчин зүйлсийг урьдчилан мэдэж, амьдралын хэвшил болон холестерин зэрэг хянах боломжтой эрсдэлт хүчин зүйлсээ илүү идэвхтэй зохицуулах нь чухал” хэмээн тайлбарлав.

Тэгвэл Lp(a) зүрх судасны өвчний эрсдэлийг хэрхэн нэмэгдүүлдэг вэ.

Lp(a) судасны ханын дотор талд хуримтлагдахдаа холестерин зөөвөрлөж, мөн исэлдсэн фосфолипид (OxPL) тээвэрлэн үрэвслийн урвалыг өдөөдөг. Энэ үйл явц нь судас хатуурлын товруу үүсэж, даамжрахад нөлөөлж болзошгүй. Товруу гэдэг нь холестерин, өөх тосны бүрэлдэхүүн, үрэвслийн эс зэрэг судасны хананд хуримтлагдсанаас үүсдэг эмгэг өөрчлөлт юм. Товруу томрох үед судас нарийсаж, цусны урсгалыг саатуулж болно. Харин гадаргуу нь хагарвал цусны бүлэн үүсэж, улмаар зүрхний шигдээс, тархины харвалтад хүргэх эрсдэлтэй.

Lp(a)-ийн шинжилгээгээр түвшин өндөр гарсан ч үүнийг мэдэгдэхүйц бууруулах эмчилгээ одоогоор байхгүй байна. Бергер доктор The Washington Post сонинд өгсөн ярилцлагадаа “Lp(a)-ийн түвшин өндөр бол цусан дахь сахарын хэмжээ, цусны даралт зэрэг зүрх судасны өвчний эрсдэлт хүчин зүйлсээ сайтар хянаж, LDL холестерины түвшнийг бага байлгахад анхаарах хэрэгтэй” гэж хэлэв. 

LDL холестериныг хянахын тулд хооллолт, дасгал хөдөлгөөн, тамхинаас гарах зэрэг замаар амьдралын хэвшлээ сайжруулах нь чухал. 

Гахайн хэвлийн мах, боловсруулсан мах, цөцгийн тос, өтгөн цөцгий зэрэг ханасан өөх тос ихтэй хүнсний хэрэглээг бууруулж, загас, шош, самар зэрэг хүнс, мөн хүнсний ногоо, жимс, бүхэл үр, буурцагт ургамал зэрэг эслэгээр баялаг бүтээгдэхүүнийг хангалттай хэрэглэх нь тустай байж болно.

AHA хүнсний өөрийнх нь холестерины агууламжийг бууруулахад дангаар нь анхаарахаас илүү ханасан өөх тосыг ханаагүй өөх тосоор орлуулж, ургамлын гаралтай болон хамгийн бага боловсруулсан хүнсийг түлхүү хэрэглэх замаар хооллолтын ерөнхий хэв маягаа сайжруулахыг онцолдог. 

Тогтмол дасгал хөдөлгөөн хийх, зохистой жингээ хадгалах нь холестериныг хянахад зайлшгүй шаардлагатай. Долоо хоногт ойролцоогоор 150 минут дунд зэргийн эрчимтэй биеийн идэвхтэй хөдөлгөөн хийхийг зөвлөдөг бөгөөд согтууруулах ундааг хэтрүүлэн хэрэглэхээс зайлсхийж, тамхинаас гарах нь зүйтэй. 

Гэхдээ LDL холестерины түвшин байнга өндөр байх, эсвэл Lp(a)-ийг оролцуулсан нэмэлт зүрх судасны эрсдэлт хүчин зүйл илэрвэл зөвхөн амьдралын хэвшлээ өөрчлөхөөр хязгаарлахгүй, эмч мэргэжилтэнтэй зөвлөлдөн эмийн эмчилгээ зэрэг тохирох эмчилгээ хийлгэх хэрэгтэй.