Một phần thực phẩm chúng ta ăn vào được chuyển hóa thành glucose và theo máu đi khắp cơ thể. Khi đó, insulin hoạt động như “chiếc chìa khóa mở cửa”, giúp glucose đi vào tế bào cơ hoặc tế bào mỡ để được sử dụng làm nguồn năng lượng. Insulin cũng giúp phần glucose dư thừa được dự trữ ở gan…
Khi đường huyết giảm, cơ chế sẽ thay đổi. Lượng insulin tiết ra giảm xuống, còn gan sẽ đưa lượng glucose đã dự trữ trở lại máu để duy trì đường huyết.
Tuy nhiên, ở chứng “cường insulin bẩm sinh”, dù đường huyết đã thấp nhưng tuyến tụy vẫn không dừng tiết insulin đúng cách. Trong khi glucose tiếp tục bị tế bào sử dụng, lượng glucose từ gan đưa vào máu lại giảm, khiến hạ đường huyết lặp đi lặp lại. Ngoài ra, quá trình tạo thể ketone - nguồn nhiên liệu thay thế mà não có thể dùng trong tình huống khẩn cấp - cũng bị ức chế.
Vì vậy, nếu hạ đường huyết nặng kéo dài hoặc tái diễn, người bệnh không chỉ có thể bị co giật mà còn có nguy cơ tổn thương não. Tuy nhiên, lựa chọn điều trị hiện không nhiều.
Hanmi Pharmaceutical đã hoàn tất giai đoạn dùng thuốc then chốt của thử nghiệm lâm sàng pha 2 toàn cầu đối với “efpeglucagon (HM15136)” - thuốc mới tiêm 1 lần/tuần mà công ty đang phát triển cho bệnh hiếm gặp này.
Ngày 04-06, Hanmi Pharmaceutical cho biết sẽ công bố nội dung nghiên cứu pha 2 của efpeglucagon tại Hội nghị Nội tiết Nhi khoa châu Âu lần thứ 64 (ESPE 2026), diễn ra từ ngày 08 đến 10 tại Marseille (Pháp).
Phần trình bày miệng sẽ diễn ra vào ngày 09/09. Lần này, công ty dự kiến công bố các đặc điểm cơ bản như độ tuổi của những bệnh nhân tham gia pha 2 và tình trạng trước khi bắt đầu điều trị. Hanmi Pharmaceutical hiện đã kết thúc giai đoạn dùng thuốc then chốt và đang phân tích toàn bộ dữ liệu thử nghiệm.
Đường huyết thấp mà insulin vẫn tiết ra: Tái diễn nhiều lần sẽ có nguy cơ tổn thương não
Tăng insulin bẩm sinh là bệnh lý trong đó, dù đường huyết đã giảm nhưng tuyến tụy vẫn không ngừng tiết insulin đúng cách. Insulin đưa glucose trong máu vào tế bào, làm hạ đường huyết. Nếu insulin tiếp tục tiết ra quá mức cần thiết, hạ đường huyết nặng có thể tái diễn.
Đặc biệt, não của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ rất nhạy cảm với nguồn cung glucose. Nếu không kịp thời điều chỉnh hạ đường huyết, có thể xuất hiện co giật hoặc giảm ý thức. Nếu tình trạng này lặp lại, nguy cơ để lại tổn thương vĩnh viễn cho hệ thần kinh cũng có thể xảy ra.
Lựa chọn điều trị cũng hạn chế. Hiện tại, tại Mỹ, thuốc gần như duy nhất được phê duyệt để điều trị hạ đường huyết do tăng insulin là diazoxide. Đây là thuốc làm giảm tiết insulin từ tuyến tụy, nhưng đáp ứng khác nhau giữa các bệnh nhân và ở một số nguyên nhân di truyền, không đạt hiệu quả đầy đủ.
Thuốc cũng có tác dụng phụ. Các tác dụng phụ được biết đến gồm rậm lông (mọc nhiều lông trên cơ thể) hoặc giữ dịch (ứ dịch). Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, cũng đã ghi nhận tăng áp lực mạch máu phổi (tăng áp phổi).
Nếu không kiểm soát được hạ đường huyết đầy đủ bằng thuốc, đôi khi người bệnh phải dùng các thuốc khác ngoài phạm vi chỉ định. Một số bệnh nhân thậm chí phải phẫu thuật cắt bỏ tuyến tụy.
Kéo dài tác dụng của “glucagon” - hormone làm tăng đường huyết
Efpeglucagon ngăn hạ đường huyết theo hướng khác với các thuốc hiện có vốn trực tiếp làm giảm tiết insulin. Đây là liệu pháp tác dụng kéo dài, được thiết kế để hormone “glucagon” - hormone làm tăng đường huyết - có thể hoạt động lâu hơn trong cơ thể.
Glucagon hoạt động ngược với insulin, vốn làm hạ đường huyết. Glucagon đưa glucose dự trữ ở gan trở lại máu, kéo đường huyết đang giảm lên. Nói cách khác, ở bệnh nhân tiết insulin quá mức, việc sử dụng hormone có tác dụng đối nghịch giúp giảm hạ đường huyết.
Glucagon từ lâu đã được dùng để xử trí hạ đường huyết nặng. Tuy nhiên, các dạng bào chế hiện có khó dùng liên tục trong thời gian dài. Lý do là khi hòa trong nước, thuốc không ổn định, có thể tạo cặn hoặc làm tắc ống truyền.
Hanmi Pharmaceutical áp dụng công nghệ tác dụng kéo dài, thiết kế efpeglucagon để hoạt động lâu hơn. Công ty đang phát triển thuốc như một liệu pháp kiểm soát đường huyết bằng tiêm dưới da 1 lần/tuần. Mục tiêu là trở thành liệu pháp thuộc nhóm glucagon tiêm 1 lần/tuần đầu tiên trên thế giới cho tăng insulin bẩm sinh.
Kết quả giữa kỳ trên 8 người năm ngoái: Số cơn hạ đường huyết mỗi tuần từ 10,1 xuống 2,8
Thử nghiệm lâm sàng pha 2 toàn cầu của efpeglucagon được tiến hành trên bệnh nhân tăng insulin bẩm sinh từ 2 tuổi trở lên. Nghiên cứu bổ sung efpeglucagon cho những bệnh nhân vẫn bị hạ đường huyết tái diễn dù đang điều trị hiện có, nhằm đánh giá độ an toàn và hiệu quả giảm hạ đường huyết… Đồng thời, nghiên cứu cũng đánh giá “dược động học” - tức mức độ thuốc được hấp thu sau khi vào cơ thể, tồn tại bao lâu rồi được thải ra như thế nào.
Trong kết quả giữa kỳ của 8 bệnh nhân thuộc nhóm dùng thuốc đầu tiên, được công bố tại hội nghị khoa học chung của Hội Nội tiết Nhi khoa châu Âu và Hội Nội tiết châu Âu năm ngoái, số lần hạ đường huyết đã giảm mạnh.
Dựa trên tự đo đường huyết bằng đầu ngón tay 7 lần/ngày, số lần hạ đường huyết mỗi tuần giảm 72,3%, từ trung bình 10,1 lần trước điều trị xuống 2,8 lần sau 8 tuần. Ở dữ liệu bệnh nhân tự đo riêng tại nhà, hạ đường huyết mỗi tuần cũng giảm 77,5%, từ trung bình 16,0 lần xuống 3,6 lần.
Các phản ứng bất lợi được báo cáo thường gặp nhất gồm đau bụng và tiêu chảy, nôn, buồn nôn - các triệu chứng đường tiêu hóa - cùng với tăng đường huyết, giảm cảm giác thèm ăn… Phần lớn ở mức nhẹ hoặc trung bình. Trong 8 người này, không có trường hợp nào phải ngừng điều trị do phản ứng bất lợi hoặc tử vong.
Tuy nhiên, cần lưu ý đây là kết quả giữa kỳ của thử nghiệm pha 2 trên 8 người. Để đánh giá hiệu quả và độ an toàn của efpeglucagon, cần tiếp tục kiểm tra toàn bộ dữ liệu pha 2 và các kết quả thử nghiệm tiếp theo.
Được FDA chỉ định là liệu pháp đột phá
Efpeglucagon được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) chỉ định là liệu pháp đột phá (Breakthrough Therapy) vào tháng 2 năm nay. Đây là cơ chế FDA tập trung hỗ trợ phát triển và thẩm định đối với các ứng viên thuốc mới có bằng chứng lâm sàng ban đầu cho thấy có thể mang lại hiệu quả tốt hơn điều trị hiện có trong các bệnh nghiêm trọng.
Việc được chỉ định là liệu pháp đột phá không đồng nghĩa với việc được FDA phê duyệt. Trong thời gian tới, thuốc cần chứng minh đầy đủ hiệu quả và độ an toàn qua các thử nghiệm lâm sàng, sau đó vượt qua thẩm định cấp phép chính thức thì mới có thể sử dụng như một liệu pháp điều trị thực tế.
Efpeglucagon đã được chỉ định là thuốc mồ côi cho điều trị tăng insulin bẩm sinh tại FDA (Mỹ), Cơ quan Dược phẩm châu Âu (EMA) và Bộ An toàn Thực phẩm và Dược phẩm Hàn Quốc. FDA cũng chỉ định thuốc là liệu pháp cho bệnh hiếm gặp ở trẻ em. Tại EMA, thuốc còn được chỉ định là thuốc mồ côi cho điều trị hội chứng tự miễn insulin.
Ông Lee Moon-hee, trưởng nhóm lâm sàng (giám đốc điều hành) của Hanmi Pharmaceutical, nói: “Chúng tôi đã hoàn tất giai đoạn dùng thuốc then chốt của thử nghiệm lâm sàng pha 2 toàn cầu đối với efpeglucagon” và “trong phần trình bày miệng lần này, chúng tôi dự kiến công bố nội dung về các đặc điểm nhân khẩu học và đặc điểm lâm sàng của những bệnh nhân tham gia pha 2”.
