Có một bệnh lý miễn dịch được phát hiện phổ biến hơn hẳn ở nữ giới. Đó là bệnh lupus ban đỏ hệ thống (sau đây gọi tắt là lupus). Riêng tại Hàn Quốc, mỗi năm có khoảng 1.000 phụ nữ được chẩn đoán mới.
Lupus là bệnh tự miễn, xảy ra khi hệ miễn dịch vốn có nhiệm vụ ngăn chặn tác nhân bên ngoài bị rối loạn và quay sang tấn công các mô bình thường của chính cơ thể, gây viêm. Bệnh thường khởi phát ở nhóm tuổi trẻ đang học tập và làm việc.
Vì sao có nhiều bệnh nhân nữ: Hormone nữ có ảnh hưởng?
Đến nay, nguyên nhân chính xác gây lupus vẫn chưa được làm rõ. Tuy vậy, giới chuyên môn cho rằng bệnh có thể liên quan sự phối hợp của nhiều yếu tố như di truyền, môi trường, hormone, bất thường hệ miễn dịch…
Đáng chú ý, lupus có nguy cơ khởi phát cao ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Tỷ lệ bệnh nhân nữ trong tổng số bệnh nhân lên tới khoảng 90%. Vì vậy, cũng có giả thuyết cho rằng hormone nữ ảnh hưởng đến sự khởi phát lupus.
Giáo sư danh dự Bae Sang-cheol của Bệnh viện Đại học Hanyang, người được xem là một trong những chuyên gia hàng đầu thế giới trong lĩnh vực này, ngày 25/08 trao đổi qua điện thoại với Comedydotcom: “Estrogen (hormone nữ) có xu hướng thúc đẩy phản ứng miễn dịch sai lệch của lupus. Vấn đề tương tự cũng có thể xuất hiện khi nhiễm sắc thể giới tính bị hoạt hóa quá mức”.
Thông thường, nữ giới có nhiễm sắc thể XX. Để ngăn tình trạng biểu hiện gen quá mức trong tế bào, thường một trong hai nhiễm sắc thể X sẽ bị bất hoạt. Tuy nhiên, phân tích cho thấy nếu vì một lý do nào đó cả hai gen đều được hoạt hóa, điều này có thể dẫn tới khởi phát lupus.
Giáo sư Bae bổ sung: “Phụ nữ thường có phản ứng miễn dịch nhạy hơn nam giới trước sự xâm nhập của tác nhân bên ngoài. Trong môi trường bình thường, sức đề kháng cao sẽ có lợi cho cơ thể, nhưng khi phản ứng quá mạnh thì có thể tiến triển thành bệnh tự miễn”.
Dễ nhầm với cảm cúm hoặc đau khớp
Lupus được xem là bệnh rất khó chẩn đoán. Triệu chứng giai đoạn đầu như mệt mỏi không rõ nguyên nhân, đau khớp, đau cơ và sốt nên dễ bị hiểu nhầm là cảm cúm, đau nhức toàn thân. Ngoài ra, người bệnh cũng có thể kèm sụt cân không rõ nguyên nhân, rụng tóc, thiếu máu…
Triệu chứng da điển hình là “ban hình cánh bướm”, với các mảng đỏ lan trên hai má và sống mũi. Khi xuất hiện dấu hiệu này có thể nghi ngờ mạnh lupus, nhưng không phải mọi bệnh nhân đều có biểu hiện điển hình. Một số bệnh nhân có nhiều kiểu triệu chứng khác nhau, chẳng hạn triệu chứng da chỉ nặng lên sau khi tiếp xúc ánh nắng.
Ngoài ra, có bệnh nhân bị loét trong miệng (tình trạng tổ chức niêm mạc bị trợt loét) tái diễn, hoặc gặp hiện tượng tay chân lạnh đi kèm đổi màu da sang trắng và xanh.
Giáo sư Bae nói: “Lupus khó tự chẩn đoán nên nhiều trường hợp được phát hiện qua khám sức khỏe định kỳ. Khi xét nghiệm nước tiểu phát hiện protein niệu, hoặc xét nghiệm máu cho thấy bất thường số lượng bạch cầu hay tiểu cầu, phát hiện tự kháng thể… thì sẽ nghi ngờ lupus và tiến hành các xét nghiệm bổ sung”.
Tất nhiên, khi đau không rõ nguyên nhân, đau khớp, rụng tóc… kéo dài hơn 1 tháng, bản thân điều đó cũng có thể là tín hiệu bất thường của hệ miễn dịch. Khi ấy, cần đến bệnh viện sớm để được chẩn đoán chính xác.
Nguy hiểm nếu viêm xâm lấn tim hoặc não
Khi triệu chứng lupus chỉ xuất hiện ở da, mức độ nguy hiểm của bệnh tương đối thấp. Vấn đề nằm ở chỗ tình trạng viêm do phản ứng miễn dịch toàn thân xâm lấn các cơ quan quan trọng như thận, phổi, tim, não. Khi đó, nguy cơ phát sinh nhiều biến chứng rất cao.
Bệnh có thể tiến triển thành viêm thận lupus, gây protein niệu hoặc tiểu máu; nặng hơn có thể dẫn tới suy giảm chức năng thận. Khi xâm lấn phổi và màng phổi, người bệnh có thể đau ngực hoặc khó thở, cũng có thể biểu hiện dưới dạng viêm cơ tim. Khi viêm xâm lấn hệ thần kinh trung ương, một số bệnh nhân có thể bị co giật hoặc suy giảm chức năng nhận thức.
Vì vậy, điều trị lupus thường không đặt mục tiêu chữa khỏi hoàn toàn bệnh, mà tập trung kiểm soát viêm và phòng ngừa tổn thương cơ quan.
Tuy nhiên, nếu được chẩn đoán trước khi bệnh tiến triển nghiêm trọng và can thiệp sớm, người bệnh hoàn toàn có thể lấy lại cuộc sống thường ngày khỏe mạnh. Giáo sư Lee Young-ho, Khoa Thấp khớp - Miễn dịch, Bệnh viện Anam thuộc Đại học Korea, cũng cho rằng bên cạnh quản lý lối sống, việc duy trì khám định kỳ đều đặn sau chẩn đoán là rất quan trọng để kiểm soát bệnh.
Giáo sư Lee nhấn mạnh: “Nếu được chẩn đoán sớm và điều trị phù hợp, người mắc lupus có thể duy trì sinh hoạt thường ngày khỏe mạnh”, đồng thời cho biết “bên cạnh điều trị bằng thuốc, nếu duy trì quản lý lối sống đều đặn như tập luyện đều đặn, chế độ ăn cân bằng, ngủ đủ giấc… sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống”.
