Эмэгтэйчүүдэд илүүтэй тохиолддог дархлааны нэг өвчин бий. Өмнөд Солонгост л гэхэд жил бүр 1000 орчим эмэгтэй шинээр оношлогддог системийн улаан чонон яр (цаашид лупус) юм.
Лупус нь гаднын бодисоос хамгаалах ёстой дархлааны тогтолцоо алдагдаж, өөрийн хэвийн эдийг дайран үрэвсэл үүсгэдэг аутоиммун өвчин. Сурч боловсрох, ажил хөдөлмөр эрхлэх нь идэвхтэй байдаг залуу насныханд өвчлөл харьцангуй түгээмэл.
Эмэгтэй өвчтөн олон байдаг шалтгаан… эмэгтэй даавар нөлөөлдөг үү?
Лупус үүсэх яг тодорхой шалтгаан одоогоор тогтоогдоогүй. Гэхдээ удамшил·орчин·даавар·дархлааны тогтолцооны алдагдал зэрэг олон хүчин зүйл хавсран нөлөөлдөг гэж үздэг.
Юуны өмнө лупус нь үр тогтоох насны эмэгтэйчүүдэд өвчлөх эрсдэл өндөртэй өвчин. Нийт өвчтөнүүдийн дунд эмэгтэй өвчтөн эзлэх хувь ойролцоогоор 90%-д хүрдэг. Үүнтэй холбоотойгоор эмэгтэй даавар лупусын үүсэлд нөлөөлдөг байж болзошгүй гэсэн таамаг ч гарсан.
Энэ салбарын дэлхийн хамгийн нэр хүндтэй мэргэжилтнүүдийн нэгээр үнэлэгддэг Ханян их сургуулийн эмнэлгийн нэрэмжит профессор Пэ Сан Чоль 25-нд Comedydotcom-той утсаар ярилцахдаа “Эстроген (эмэгтэй даавар) нь лупусын буруу дархлааны урвалыг өдөөх хандлагатай. Бэлгийн хромосом хэт идэвхжих үед ч ийм асуудал илэрч болно” гэж тайлбарлав.
Ерөнхийдөө эмэгтэй хүн XX хромосомтой байдаг бөгөөд энэ үед эс доторх генийн хэт илэрхийллийг зогсоохын тулд X хромосомын хоёроос нэгийг нь ихэвчлэн идэвхгүйжүүлдэг. Харин ямар нэг шалтгаанаар хоёр ген хоёулаа идэвхжвэл лупус үүсэхэд хүрч болзошгүй гэсэн дүгнэлт гарчээ.
Пэ профессор “Эмэгтэйчүүд эрэгтэйчүүдтэй харьцуулахад гаднын бодис нэвтрэхэд илүү мэдрэмтгий дархлааны урвал үзүүлэх нь олонтаа. Хэвийн нөхцөлд өндөр эсэргүүцэл нь биед ашигтай ч урвал хэт хүчтэй үед аутоиммун өвчин болж даамжирдаг” гэж нэмж хэлэв.
Ханиад эсвэл үе мөчний өвдөлт гэж андуурах нь амархан
Лупусыг оношлох нь төвөгтэй өвчний нэг гэж үздэг. Эхний үеийн шинж тэмдэг нь шалтгаангүй ядрах, үе мөч өвдөх, булчин өвдөх, халуурах тул бие арзайх ханиадтай төстэй гэж андуурах нь элбэг. Үүн дээр шалтгаан нь тодорхойгүй жин буурах, үс унах, цус багадалт зэрэг шинж хавсарч илэрч болно.
Арьсны төлөөлөх шинж тэмдэгт хоёр хацар болон хамрын нуруугаар улаан тууралт тархах “эрвээхэй хэлбэрийн тууралт” орно. Энэ шинж илэрвэл лупусыг хүчтэй сэжиглэж болох ч бүх өвчтөнд хэв шинжтэйгээр илэрдэггүй. Зарим өвчтөнд нарны гэрэлд өртсөний дараа л арьсны шинж сэдэрч хүндрэх зэрэг олон янзын хэлбэрээр илэрдэг.
Үүнээс гадна амны хөндийд шархлаа (салст эд шалбарч, цоорсон байдал) давтан гарах, эсвэл гар хөл хөрж арьсны өнгө цайж, хөхрөх үзэгдэл тохиолдох өвчтөн ч бий.
Пэ профессор “Лупусыг өөрөө оношлох хэцүү учраас ихэвчлэн эрүүл мэндийн үзлэгээр илрэх тохиолдол олон. Шээсний шинжилгээнд уураг шээх (протеинури) илрэх, эсвэл цусны шинжилгээгээр цагаан эс, ялтасны тоо хэмжээний өөрчлөлт, аутоэсрэгбие илрэх зэрэг нь батлагдвал лупусыг сэжиглэн нэмэлт шинжилгээ хийдэг” гэж хэлэв.
Мэдээж шалтгаан нь тодорхойгүй өвдөлт, үе мөч өвдөх, үс унах зэрэг шинж 1 сараас дээш үргэлжилбэл энэ нь өөрөө дархлааны тогтолцооны алдагдлын дохио байж болно. Ийм үед аль болох эрт эмнэлэгт очиж, нарийн оношлуулах шаардлагатай.
Үрэвсэл зүрх эсвэл тархинд хүрвэл аюултай
Лупусын шинж тэмдэг зөвхөн арьсанд илэрсэн үед өвчний эрсдэл харьцангуй бага. Харин бүх биеийн дархлааны урвалаас үүссэн үрэвсэл бөөр, уушги, зүрх, тархи зэрэг гол эрхтэнд нэвчин өртөх үед асуудал хүндрэх эрсдэл нэмэгддэг. Энэ үед олон төрлийн хүндрэл үүсэх магадлал өндөр.
Бөөрөнд үрэвсэл үүсдэг лупусын нефрит болж даамжрахад уураг шээх эсвэл цустай шээх (гематури) үүсгэж, хүндэрвэл бөөрний үйл ажиллагаа буурахад хүрнэ. Уушги болон гялтан руу тархвал цээж өвдөх, амьсгаадах, мөн миокардитын хэлбэрээр илэрч болно. Төв мэдрэлийн тогтолцоонд үрэвсэл нэвчин өртвөл таталт өгөх, танин мэдэхүйн үйл ажиллагаа буурах шинжтэй өвчтөн ч байдаг.
Иймээс лупусын эмчилгээ нь өвчнийг бүрэн эдгээхийг зорихоос илүү үрэвслийг хянах, эрхтэн гэмтэхээс сэргийлэх чиглэлээр явагддаг.
Гэхдээ өвчин ноцтойгоор даамжрахаас өмнө оношлуулж, эрт үеэс оролцоо хийвэл эрүүл өдөр тутмын амьдралдаа эргэн орох бүрэн боломжтой. Кореа их сургуулийн Анам эмнэлгийн Ревматологийн тэнхимийн профессор Ли Ён Хо мөн амьдралын хэв маягаа зохицуулахын зэрэгцээ оношлогдсоныхоо дараа ч тогтмол хяналтын үзлэгээр өвчнөө удирдах нь чухал гэж үзжээ.
Ли профессор “Лупусыг эрт оношлон, зохих эмчилгээ хийлгэвэл эрүүл өдөр тутмын амьдралаа хадгалж чадна” гээд “Эмийн эмчилгээтэй хамт тогтмол дасгал хөдөлгөөн, тэнцвэртэй хооллолт, хангалттай нойр зэрэг тогтвортой амьдралын менежментийг үргэлжлүүлбэл амьдралын чанарыг сайжруулахад тустай” гэж онцлов.
