Một nghiên cứu cho thấy thuốc kháng histamine, vốn thường được dùng để giảm ngứa do viêm da cơ địa, không tạo ra mức cải thiện đủ lớn để người bệnh có thể cảm nhận rõ.
Histamine là chất do dưỡng bào tiết ra, gây ngứa và viêm da. Đặc biệt, khi histamine liên kết với thụ thể trên dây thần kinh hoặc tế bào ở da, tín hiệu từ thụ thể sẽ truyền lên não khiến người bệnh cảm thấy ngứa dữ dội.
Thuốc kháng histamine ngăn histamine liên kết với thụ thể và từ lâu đã được dùng như một biện pháp điều trị hỗ trợ nhằm giảm ngứa do viêm da cơ địa.
Gần đây, giới y khoa cảnh báo tình trạng kê đơn thuốc kháng histamine quá mức. Nguyên nhân là ngoài histamine, nhiều loại protein hoặc chất gây viêm khác cũng có thể kích thích tế bào thần kinh ở da hoặc gây ngứa.
Vì vậy, việc duy trì dùng thuốc kháng histamine thường xuyên có thể không mang lại tác dụng an thần đáng kể, trong khi lại dễ làm tăng nguy cơ tác dụng phụ như buồn ngủ, giảm tập trung, khó tiêu…
Hiệu quả điều trị thực tế không lớn
Trước vấn đề này, nhóm nghiên cứu tại Đại học McMaster (Canada) đã kiểm chứng bằng dữ liệu mức độ hiệu quả điều trị thực tế của thuốc kháng histamine. Nhóm rà soát 47 thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên về việc sử dụng thuốc kháng histamine ở bệnh nhân viêm da cơ địa, với tổng cộng 6.230 người tham gia. Kết quả được đăng trên “Tạp chí Y học Anh (BMJ)” ngày 29/07 (giờ địa phương).
Sau khi phân tích 47 thử nghiệm lâm sàng, nhóm nghiên cứu kết luận hiệu quả điều trị của thuốc kháng histamine không đủ lớn để người bệnh cảm nhận.
Trong thực hành lâm sàng, chỉ số thường dùng để đánh giá mức độ trung bình của viêm da cơ địa là “chỉ số SCORAD (oSCORAD)”. Chỉ số này chấm theo thang 0-83 điểm, dựa trên phạm vi tổn thương da khách quan và mức độ nặng của tổn thương. Điểm càng cao đồng nghĩa viêm da càng nặng.
Kết quả cho thấy sau khi dùng thuốc đang được sử dụng trong thực hành lâm sàng (thuốc kháng histamine thế hệ 2), chỉ số SCORAD của bệnh nhân giảm trung bình 1,87 điểm. Thông thường, khi một liệu pháp làm giảm từ 8,2 điểm trở lên thì người bệnh mới có thể cảm nhận được. Xét theo tiêu chí này, hiệu quả thực tế của thuốc kháng histamine thế hệ 2 chỉ tương đương khoảng 23% so với ngưỡng cảm nhận.
Tình trạng ngứa thực tế cũng không giảm đáng kể. Trên thang điểm 0-10 lượng hóa mức ngứa mà bệnh nhân cảm nhận, thuốc kháng histamine thế hệ 2 chỉ giảm 0,89 điểm. Mức cải thiện tối thiểu cần thiết để người bệnh cảm nhận là giảm từ 3 điểm trở lên. Tương tự, kết quả này cũng chưa đạt đến 30% so với ngưỡng cảm nhận.
Hiệu quả nhỏ, nhưng cần lưu ý một số thuốc kháng histamine gây buồn ngủ
Theo nhóm nghiên cứu, ngứa do viêm da cơ địa không thể giải thích chỉ bằng một yếu tố histamine, vì vậy chỉ chặn tác dụng của histamine cũng khó kiểm soát đầy đủ triệu chứng.
Tác dụng phụ của thuốc kháng histamine khác nhau tùy từng loại. Đặc biệt, các thuốc kháng histamine thế hệ 1 đời cũ không chỉ gây buồn ngủ mà còn có thể ảnh hưởng đến trí nhớ, tốc độ phản ứng và khả năng vận động, nên cần thận trọng.
Ngay cả thuốc kháng histamine thế hệ 2 cũng không giải quyết hoàn toàn vấn đề buồn ngủ. Trong nghiên cứu này, cetirizine - hoạt chất chính của sản phẩm kháng histamine tiêu biểu “Zyrtec” - ghi nhận số báo cáo tác dụng phụ như buồn ngủ cao hơn nhóm giả dược khoảng 16 người trên mỗi 1.000 người.
Tất nhiên, không phải thuốc kháng histamine là không cần thiết với mọi bệnh nhân viêm da cơ địa. Những người đồng thời mắc viêm mũi dị ứng hoặc mề đay có thể dùng thuốc kháng histamine để cải thiện các triệu chứng đi kèm. Tuy nhiên, điều này nên được xem là hiệu quả điều trị bệnh dị ứng xuất hiện đồng thời, hơn là tác dụng cải thiện bản thân viêm da cơ địa.
Nhóm nghiên cứu kết luận rằng, ngoài các trường hợp như trên, chưa có đủ bằng chứng để ủng hộ việc sử dụng thuốc kháng histamine một cách thường quy trong điều trị viêm da cơ địa.
