“Trời ơi, tiếc quá. Thế này thì phải ăn chứ”…
Hồi nhỏ, tôi từng thấy bà vẫn ăn dù thức ăn đã có chút nấm mốc. Bà không cho cháu ăn mà chỉ tự mình ăn. Nếu là bây giờ, hẳn tôi sẽ kêu lên: “Bà ơi, đừng ăn!”. Khi đó, tôi chỉ nghĩ nấm mốc là “bẩn”, chứ không nghĩ nó có thể gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe. Việc bà không tận hưởng được tuổi thọ khỏe mạnh (sống thọ trong trạng thái khỏe mạnh) có lẽ cũng bị ảnh hưởng bởi những thói quen sinh hoạt nhỏ nhặt như vậy. Giờ đã trưởng thành, tôi hiểu tấm lòng của bà khi không cho cháu ăn đồ bị mốc. Giá như khi ấy biết thông tin sức khỏe sớm hơn… tôi lại nghĩ những điều vô ích như vậy.
Thực phẩm bị mốc nguy hiểm đến mức nào?
Thời tiết oi bức, ẩm thấp kéo dài khiến việc bảo quản thực phẩm trở nên đáng lo. Có những món dù để trong tủ lạnh nhưng để lâu vẫn hỏng. Với trường hợp bảo quản ở ngăn mát (không phải ngăn đông), cần kiểm tra kỹ hạn sử dụng của thực phẩm. Có trường hợp cất các loại hạt trong tủ lạnh nhưng vẫn bị mốc. Nấm mốc trên đậu phộng, óc chó… rất nguy hiểm. Lý do là chất gây ung thư mang tên “aflatoxin B1” do nấm mốc tạo ra có thể gây ung thư gan. Cơ quan y tế cho biết trong thực phẩm tại Hàn Quốc chưa phát hiện aflatoxin ở mức nguy hiểm. Tuy nhiên, không thể chủ quan. Cần tránh thực phẩm bị mốc.
Aflatoxin B1 được tạo ra từ loại nấm mốc có tên “Aspergillus” phát sinh trên các loại hạt bị hư hỏng hoặc ngô… Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp chất này vào nhóm 1 (chất chắc chắn gây ung thư ở người). Aflatoxin không chỉ xuất hiện ở các loại hạt mà còn được phát hiện trong ngũ cốc như ngô và cả thực phẩm khô. Chất này chủ yếu xuất hiện nhiều ở các nước có khí hậu nóng và ẩm. Khi đi du lịch nước ngoài cần đặc biệt chú ý. Thực phẩm bán ngoài đường cần quan sát kỹ. Bởi nguy cơ mắc các bệnh khác như ngộ độc thực phẩm cũng cao.
Nấm mốc trên doenjang thì an toàn... trí tuệ của tổ tiên
Không lâu trước đây, tôi cũng từng phát hiện nấm mốc trên đậu phộng được phục vụ làm món nhắm ở quán nhậu và lập tức bỏ đi. Tôi gọi nhân viên và nhấn mạnh mức độ nguy hiểm của đậu phộng bị mốc, rồi nhận được câu trả lời rằng họ sẽ “cẩn thận hơn trong khâu bảo quản”. Vì làm nghề liên quan đến thông tin sức khỏe, tôi hình thành thói quen không xem nhẹ những điều như vậy. Tuy nhiên, điều thú vị là nấm mốc xuất hiện trên meju hoàn toàn không tạo ra aflatoxin. Doenjang là thực phẩm an toàn. Đây là trí tuệ của tổ tiên chúng ta.
Ung thư gan thường gợi liên tưởng đến “rượu”, nhưng tại Hàn Quốc, 70~80% nguyên nhân là viêm gan mạn tính B và C. Tiếp theo là viêm gan do rượu, gan nhiễm mỡ do tiểu đường hoặc béo phì. Gan có vai trò lọc độc tính từ thực phẩm, nhưng nếu độc tính quá mức thì chính gan có thể bị tổn hại. Cũng có người ăn thảo dược tình cờ tìm thấy trên núi rồi gục ngã vì độc tính lên gan. Khi có người khuyên bệnh nhân ung thư dùng “dược liệu quý và đắt tiền”, cần hết sức thận trọng. Điều đó có thể cản trở điều trị chống ung thư và thậm chí làm tăng nguy cơ. Nhất định phải trao đổi với bác sĩ điều trị.
Với thực phẩm bị mốc, an toàn nhất là vứt bỏ toàn bộ. Lấy quýt làm ví dụ. Nếu để lâu bị mốc, không nên chỉ cắt bỏ phần bị mốc mà phải bỏ cả quả. Với trái cây mềm như quýt, sợi nấm (các tế bào dạng sợi siêu nhỏ của nấm) rất có thể đã xâm nhập vào bên trong. Nấm mốc thường gặp trên quýt có thể gây phản ứng dị ứng. Nếu chất nhiều quả quýt lên nhau, độ ẩm phát sinh do va chạm giữa các quả có thể khiến chúng nhanh hỏng. Tốt nhất nên bọc từng quả bằng giấy hoặc giấy báo rồi xếp chồng nhiều lớp.
“Hãy kiểm tra ngay bên trong tủ lạnh”
Trong đợt nắng nóng như hiện nay, cũng cần cẩn trọng với lớp trứng tráng mỏng dùng cho kimbap hay naengmyeon. Vài năm trước từng có trường hợp tử vong do sốc nhiễm khuẩn sau khi nhiễm vi khuẩn Salmonella vì ăn lớp trứng tráng mỏng đặt trên naengmyeon. Điều đó có nghĩa là dù đã nấu chín lớp trứng tráng mỏng đầy đủ, nếu khâu quản lý sau đó lỏng lẻo thì vẫn có thể bị tái nhiễm bẩn. Bộ An toàn Thực phẩm và Dược phẩm Hàn Quốc đã khuyến cáo không chế biến thực phẩm khác khi chưa rửa tay sau khi chạm vào trứng sống, và không dùng chung kẹp dính nước trứng cho các món ăn khác.
Vì sức khỏe, dù có cẩn trọng trong ăn uống và tập luyện, cơ thể vẫn có thể bị tổn hại chỉ bởi một điều nhỏ nhặt trong đời sống hằng ngày. Hãy kiểm tra ngay bên trong tủ lạnh để xem có thực phẩm để lâu ngày hay không. Nếu vì “tiếc” mà không vứt đi, rốt cuộc có thể dẫn đến hậu quả lớn hơn.
