
“Tăng chỉ tiêu trường y, sự sụp đổ của y tế thiết yếu, cải cách chế độ viện phí... Có quá nhiều vấn đề mà giới y khoa đang đối mặt, nhưng tôi cảm thấy chúng dường như tách biệt với người dân – những người trực tiếp sử dụng dịch vụ y tế. Thực tế, nhu cầu của người dân thực ra rất trực tiếp và dễ hiểu hơn nhiều. Họ muốn quanh nơi mình sống có “một bác sĩ tốt”. Tôi cho rằng mọi trăn trở của ngành y nên bắt đầu lại từ đó.”
Hành trình của Kormedi.com tìm kiếm “cách đào tạo nên những bác sĩ tốt” khởi đi từ lời than thở của một giáo sư bệnh viện đại học gặp đầu năm nay. Chúng tôi đã tới thăm các nước thuộc nhóm gọi là “tiên tiến về y tế”, những nơi đã sớm suy nghĩ tương tự và bắt đầu tìm câu trả lời. Xem họ tuyển chọn và đào tạo sinh viên y như thế nào để trở thành bác sĩ.
Mặc dù có những khác biệt nhỏ theo từng quốc gia, nhưng mọi nơi đều có tiền đề tương đồng: Một người tốt mới có thể trở thành “một bác sĩ tốt”. Họ đã thiết kế nhiều cơ chế để giúp sinh viên y trở thành người tốt.
Ý nghĩa của việc học: Sinh viên phải tự mình nhận thức
Tại Trường Y Đại học Harvard có một chỉ dẫn rằng “so với kiến thức, việc tiếp thu “cách học” còn quan trọng hơn”. Đây là triết lý của cựu trưởng khoa Edward Hundert, người chỉ ra rằng hơn một nửa những kiến thức sinh viên chăm chỉ học trong hơn 4 năm có thể đã sai hoặc đổi khác khi tốt nghiệp.
Vì lẽ đó, phương thức giảng dạy cơ bản tại Trường Y Harvard là thảo luận nhóm nhỏ và giải quyết vấn đề, còn gọi là học hợp tác dựa trên tình huống. Chủ đề học không chỉ giới hạn ở lâm sàng mà còn thường bao gồm đạo đức y học, chính sách y tế, y học người cao tuổi - những luận đề vượt ra ngoài “khắc phục bệnh tật”.

Các trường y ở châu Âu có phương pháp khác nhau nhưng chia sẻ bản chất tương đồng. Ở Đức, để có giấy phép hành nghề bác sĩ phải vượt qua kỳ thi vấn đáp. Đây là hệ thống phản ánh đặc thù của các trường y Đức. Họ đánh giá cao những sinh viên có khả năng truyền đạt kiến thức cho bệnh nhân một cách an toàn và thuyết phục hơn là những sinh viên chỉ biết “học thuộc lòng cách giải”.
Sinh viên ở Anh cũng phải chứng minh mình có nhiều năng lực khác nhau để được vào ngành y: hoạt động tình nguyện, trải nghiệm thực tế nghề nghiệp, thậm chí cả khả năng vận động. Điểm số quan trọng nhưng tỷ trọng của phỏng vấn cao hơn nhiều. Do hệ thống y tế Anh chủ yếu công cộng, họ đặt tinh thần sứ mệnh và tố chất phù hợp với nghề lên vị trí hàng đầu.
Phác thảo đổi mới y tế của Chính phủ: Chúng ta sẽ thu được gì?
Mặc dù vẫn ở giai đoạn đầu, một số dấu hiệu thay đổi đã xuất hiện trong các trường y trong nước. Trường Y Đại học Quốc gia Seoul sẽ chuyển đổi chương trình đào tạo hiện tại gồm 2 năm dự bị + 4 năm chính khóa sang “chương trình tích hợp 6 năm” bắt đầu từ khóa tuyển sinh 2027. Mục tiêu được hiểu là bảo đảm tính liên tục trong giáo dục và tạo điều kiện để sinh viên chủ động trong việc học các môn thuộc chuyên ngành khác.
Trường Y Đại học Yonsei từ năm 2023 đã tái cấu trúc nội dung đào tạo theo chủ đề thay vì theo bệnh lý hay lĩnh vực học thuật. Họ muốn thông qua thảo luận dựa trên tình huống và diễn vai để phát triển tư duy phản biện và khả năng đồng cảm khi kết hợp các chủ đề nhân văn - xã hội. Trường Y Đại học Ulsan quyết định áp dụng đánh giá theo thang tuyệt đối ở mọi môn để tránh cạnh tranh giữa sinh viên; Trường Y Đại học Công giáo vận hành chương trình đào tạo tích hợp chủ yếu theo học tập dựa trên tình huống - đều tham gia vào làn sóng thay đổi.
Chính phủ cũng đề xuất thành lập “Trường sĩ quan y tế công cộng” để giải quyết vấn đề y tế vùng. Nhà nước sẽ hỗ trợ một phần đào tạo cho một số sinh viên, và những sinh viên này sẽ hoàn trả khoản hỗ trợ đó bằng cách làm việc tại các vùng được chỉ định trong một thời gian nhất định theo cơ chế phục vụ bắt buộc.
Một hệ thống tương tự cũng tồn tại ở Nhật Bản: đó là các “trường y tự trị” nhằm đào tạo bác sĩ làm việc ở khu vực thiếu thốn y tế. Các địa phương Nhật Bản tài trợ toàn bộ học phí, lệ phí và sinh hoạt phí cho sinh viên trường y tự trị theo hình thức học bổng. Đổi lại, tốt nghiệp xong, họ phải làm việc tại cơ sở y tế của địa phương đó trong 9 năm. Cấu trúc này tương tự với mô hình chính phủ đề xuất.
Tuy nhiên, mô hình trường y tự trị ở Nhật cũng bộc lộ giới hạn rõ ràng. Do các bác sĩ chỉ hoàn thành nghĩa vụ rồi rời đi, địa phương thiếu hụt bác sĩ kỳ cựu có trên 10 năm kinh nghiệm giữ vai trò “cốt lõi” của y tế vùng. Hiệp hội Bác sĩ Hàn Quốc cũng chỉ ra điểm này và băn khoăn về việc áp dụng tại nước ta.
Trong bối cảnh này, giáo sư Son Daisuke, người Hàn kiều thế hệ thứ ba, đang giảng dạy cho sinh viên ở khoa y của trường y tự trị tỉnh Tottori, Nhật Bản, đã cung cấp cho Kormedi.com một gợi ý.
“Hệ thống đào tạo bác sĩ vùng có điều kiện nghĩa vụ phục vụ có những khuyết điểm rõ ràng. Nhưng nếu không thử, sẽ chẳng thu về được gì. Hàn Quốc cũng nên trực tiếp thực hiện để tích lũy kinh nghiệm - đó sẽ là tài sản lớn cho phát triển y tế vùng. Quan trọng là nghĩ xem làm sao tuyển chọn và vận hành để thu hút những sinh viên thực sự tâm huyết với y tế vùng chứ không chỉ những người có thành tích học tập xuất sắc.”
Đổi mới y tế, Trường sĩ quan y tế công cộng hay thay đổi chương trình đào tạo y không phải là chìa khóa vạn năng giải quyết mọi vấn đề của hệ thống y tế Hàn Quốc. Điều quan trọng là ý chí và năng lực thực thi để giải quyết vấn đề. Như nhiều nước tiên tiến đã làm, cần suy nghĩ và thử nghiệm đa dạng. Sau những nỗ lực đó, nếu nhiều “người tốt” được đào tạo, thì số “bác sĩ tốt” quanh chúng ta sẽ tăng lên đúng như người dân mong muốn.
Nội dung này được hỗ trợ từ Quỹ Phát triển Báo chí, được hình thành từ phí quảng cáo của chính phủ.
