Бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдрын үзлэгийг эхнээс нь төвөгтэй гэж үздэг хүн цөөнгүй. Хавдрын улсын үзлэгийн үндсэн шинжилгээ болох өтгөний далд цусны шинжилгээнд өтгөнийг өөрөө авч өгөх шаардлагатай. Дараагийн шинжилгээгээр сэжигтэй өөрчлөлт илэрвэл бүдүүн гэдэсний дурангийн шинжилгээ хийлгэнэ. Мөн шинжилгээний өмнөх өдөр эм ууж, гэдсээ бүрэн цэвэрлэх хэрэгтэй болдог.
Ийм бүх үйл явцыг дамжилгүйгээр зөвхөн цус авч, бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдрын эрсдэлийг тогтоож болох уу.
БНСУ-ын судлаачид цусанд агуулагдах ДНХ-ийн хэлтэрхийн онцлогийг хиймэл оюун ухаан ашиглан шинжлэхэд бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдартай 10 хүн тутмын ойролцоогоор 9-ийг илрүүлжээ. Эрт үеийн бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдрын 84.2%-ийг ч илрүүлсэн байна. Гэхдээ энэ арга одоогоор улсын уламжлалт үзлэг болон бүдүүн гэдэсний дуранг орлох хэмжээнд хүрээгүй.
Сөүл Асан эмнэлэг 27-ны өдөр хоол боловсруулах эрхтний дотрын эмч Пён Жоншик, Хон Сынүк нарын баг GC Genome-той хамтран цусны ДНХ ашиглан бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдрыг илрүүлэх аргыг судалсан үр дүнгээ танилцуулснаа мэдээлэв.
Судалгааны үр дүн олон улсын эрдэм шинжилгээний 〈Америкийн Гастроэнтерологийн нийгэмлэгийн сэтгүүл〉-д нийтлэгджээ.
Хиймэл оюун ухаан хавдрын эсээс цусанд үлдээсэн ДНХ-ийн ул мөрийг шинжилжээ
Хүний биеийн эс үхэхэд дотор нь байсан ДНХ-ийн зарим хэсэг жижиг хэлтэрхий болон цусанд урсан ордог. Үүнийг «эсээс чөлөөлөгдсөн ДНХ (cfDNA)» гэж нэрлэдэг.
Хавдрын эс ч мөн адил. Гэхдээ хавдрын эсээс гарсан ДНХ-ийн хэлтэрхий нь хэвийн эсээс гарснаас урт, тасарсан байрлал, төгсгөлийн хэлбэр зэрэг үзүүлэлтээрээ ялгаатай байдаг.
Судалгааны баг эдгээр ялгааг ашиглажээ. Цуснаас ДНХ-ийн хэлтэрхийг ялган авч, генийн мэдээллийг уншсаны дараа хэлтэрхийн урт, тасарсан байрлал, тархалт зэрэг олон шинжийг хиймэл оюун ухаанаар нэг дор шинжлүүлсэн байна. Хүний нүдээр нэг бүрчлэн ялгахад бэрх нарийн зөрүүг хиймэл оюун ухаан илрүүлж, хавдар байх магадлалыг тогтоодог арга юм.
Судалгаанд нийт 1,677 хүн оролцжээ. Үүнд бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдартай 302 өвчтөн, хавдар болж даамжрах эрсдэл өндөртэй бүдүүн гэдэсний ургацагтай 108 өвчтөн, бүдүүн гэдэсний дурангийн шинжилгээгээр хэвийн гэж тогтоогдсон 1,267 хүн багтсан байна.
Судалгааны баг эдгээрээс 1,250 хүний мэдээллийг ашиглан хиймэл оюун ухаанд хавдар болон хэвийн байдлын ялгааг таниулжээ. Үлдсэн 427 хүний мэдээллийг сургалтад ашиглалгүй тусад нь үлдээж, хавдрыг бодит байдал дээр хэр сайн ялгаж байгааг шалгасан байна.
Бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдрыг оношлох мэдрэг чанар 90.4% байв. Мэдрэг чанар гэдэг нь бодит хавдартай өвчтөнүүдийг шинжлэхэд хавдар байгааг зөв илрүүлсэн хувь юм. Өөрөөр хэлбэл бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдартай 10 хүн тутмын ойролцоогоор 9-ийг илрүүлжээ.
Хэвийн хүнийг хэвийн гэж зөв тогтоосон хувь буюу «өвөрмөц чанар» 94.7% байлаа. Энэ нь хавдаргүй 100 хүн тутмын ойролцоогоор 95-ыг хэвийн гэж зөв ялгасан гэсэн үг.
Эрт үеийн хавдрын 84%-ийг ч илрүүлнэ⋯хавдар болох эрсдэл өндөртэй ургацгийн 58%-ийг илрүүлжээ
Эрт үеийн хавдрыг ч нэлээд өндөр хувиар илрүүлсэн байна. Үе шатаар ангилсан мэдрэг чанар нь 1-р үед 84.2%, 2-р үед 85.0%, 3-р үед 94.4%, 4-р үед 100%-д хүрчээ. Ялангуяа 1-р үеийн өвчтөнүүдийн 10 хүн тутмын 8-аас илүүг илрүүлсэн байна.
Дурангаар авах боломжтой эрт үеийн бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдрын мэдрэг чанар 90% байв.
Одоогоор хавдар болоогүй ч хавдар болж даамжрах эрсдэл өндөртэй ургацгийг мөн шинжилгээний зорилтот бүлэгт оруулжээ. Анагаах ухаанд үүнийг «даамжрах хандлагатай бүдүүн гэдэсний аденом» гэж нэрлэдэг. Хэмжээ том эсвэл эсийн өөрчлөлт ихтэй тул ердийн жижиг ургацгаас хавдар болох эрсдэлийг нь илүү анхаарч үздэг эмгэг өөрчлөлт юм.
Энэ удаагийн цусны шинжилгээгээр хавдар болж даамжрах эрсдэл өндөртэй «даамжрах хандлагатай бүдүүн гэдэсний аденом»-ын 58.3%-ийг мөн илрүүлжээ. Өтгөний далд цусны уламжлалт шинжилгээгээр ийм ургацгийг илрүүлэх хувь ерөнхийдөө 25–40% байдаг гэж үздэг.
Бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдрыг өөрийг нь илрүүлэх хувь ч ялгаатай байв. Энэ удаагийн цусны шинжилгээний мэдрэг чанар 90.4% байсан бол Сөүл Асан эмнэлэг өтгөний далд цусны уламжлалт шинжилгээний мэдрэг чанар ойролцоогоор 70–80% байдаг гэж тайлбарлав.
Гэхдээ эдгээр хоёр үзүүлэлтийг шууд харьцуулж, цусны шинжилгээ илүү нарийвчлалтай гэж нэг мөр дүгнэж болохгүй. Учир нь энэ судалгаанд нэг хүнд хоёр шинжилгээг хоёуланг нь хийж, гүйцэтгэлийг нь шууд харьцуулаагүй юм.
Бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдрыг эрт илрүүлэх тусам эмчилгээний үр дүн ихээхэн өөрчлөгддөг. Хавдрын төв бүртгэлийн газрын мэдээллээр 2023 онд БНСУ-д шинээр оношлогдсон бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдрын тохиолдол 32,610 байсан нь нийт хавдрын дотор гуравдугаарт бичигджээ. Хавдар зөвхөн бүдүүн гэдсэнд хязгаарлагдсан үед 5 жилийн харьцангуй амьд үлдэх хувь 94.9% байсан бол бусад эрхтэнд алс үсэрхийлсэн тохиолдолд 20.4% болж буурсан байна.
Өтгөний шинжилгээнээс өндөр үзүүлэлттэй ч шууд харьцуулсан судалгаа биш
Одоогоор БНСУ-ын хавдрын улсын үзлэгээр 50-иас дээш насны эрэгтэй, эмэгтэйчүүдэд жил бүр өтгөний далд цусны шинжилгээ хийдэг. Энэ нь өтгөнд нүдэнд харагдахааргүй бага хэмжээний цус холилдсон эсэхийг шалгадаг шинжилгээ юм. Эерэг гарвал бүдүүн гэдэсний дурангийн шинжилгээ хийлгэхийг зөвлөдөг.
Сөүл Асан эмнэлэг өтгөний далд цусны уламжлалт шинжилгээний бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдрыг илрүүлэх мэдрэг чанар ойролцоогоор 70–80% байдаг гэж үздэг бол энэ удаагийн цусны шинжилгээгээр 90.4% гарсан хэмээн тайлбарлав.
Гэвч зөвхөн энэ тоонд үндэслэн цусны шинжилгээ өтгөний далд цусны шинжилгээнээс илүү нарийвчлалтай гэж дүгнэж болохгүй.
Энэ судалгаанд нэг хүнд цусны шинжилгээ болон өтгөний далд цусны шинжилгээг хоёуланг нь хийсний дараа аль нь илүү сайн илрүүлж байгааг шууд харьцуулаагүй.
Судалгаанд хамрагдсан хүмүүс ч бодит эрүүл мэндийн үзлэгийн нөхцөлөөс тодорхой хэмжээгээр ялгаатай байв. Судлаачид бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдартай өвчтөн, эрсдэл өндөртэй ургацагтай өвчтөн болон бүдүүн гэдэсний дурангаар хэвийн гэж тогтоогдсон хүмүүсийг сонгон авч, цусны шинжилгээ тэднийг хэр сайн ялгаж байгааг шалгасан.
Харин улсын бодит үзлэгийн үеэр ихэнхдээ ямар нэгэн шинж тэмдэггүй олон хүний дундаас нуугдмал цөөн тооны хавдартай өвчтөнийг илрүүлэх шаардлагатай байдаг. Эрүүл мэндийн үзлэгт хамрагдаж буй нийт хүн амд хэрэглэхэд ч ийм төстэй нарийвчлал гарах эсэхийг нэмэлт судалгаагаар тогтоох хэрэгтэй.
Өтгөн авч, гэдэс цэвэрлэхгүйгээр үзлэг хийх боломжтой юу
Цусны шинжилгээ анхаарал татаж буй хамгийн гол шалтгаан нь тохиромжтой байдал юм. Өтгөний далд цусны шинжилгээний адил өтгөнийг өөрөө авч өгөх шаардлагагүй, бүдүүн гэдэсний дурангийн шинжилгээний өмнө гэдсээ цэвэрлэх ч хэрэггүй. Энгийн эрүүл мэндийн үзлэгийн нэгэн адил зөвхөн цус авч анхан шатны шинжилгээ хийх боломжтой бол үзлэгээс зайлсхийдэг хүмүүсийн хувьд босгыг бууруулж чадна.
Сөүл Асан эмнэлгийн иш татсан Үндэсний эрүүл мэндийн даатгалын байгууллагын мэдээллээр 2025 онд бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдрын улсын үзлэгт хамрагдсан хувь 44.4% байсан нь гол хавдрын үзлэгүүдийн дундаас хамгийн бага түвшинд байжээ.
Сөүл Асан эмнэлгийн Хоол боловсруулах эрхтний дурангийн төвийн захирал Пён Жоншик «Энэхүү судалгаа нь уламжлалт үзлэгийн явцад мэдэрдэг ачааллыг бууруулж, зөвхөн цусны шинжилгээгээр бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдрыг тав тухтайгаар илрүүлэх боломжийг харууллаа» хэмээгээд, «Цусны оношилгооны хялбар байдал болон хиймэл оюун ухааны технологийг хослуулбал бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдрын илүү тохиромжтой үзлэгт хүргэж чадна» гэж хэлэв.
Гэхдээ цусны шинжилгээг бодит эрүүл мэндийн үзлэгт ашиглахын өмнө давах шат үлдэж байна. Шинж тэмдэггүй нийт хүн амд шинжилгээ хийхэд хавдар болон аюултай ургацгийг мөн ийм өндөр түвшинд илрүүлж чадах эсэхийг шалгах шаардлагатай.
Мөн цусны шинжилгээгээр бүдүүн, шулуун гэдэсний хавдрын эрсдэл өндөр гарлаа гээд шууд хавдар гэж эцэслэн оношлохгүй. Эцэст нь хавдар мөн эсэхийг баталгаажуулах, эсвэл ургацаг болон эрт үеийн хавдрыг авахын тулд бүдүүн гэдэсний дурангийн шинжилгээ зэрэг нэмэлт үзлэг хийх шаардлагатай.
