Bước vào tuổi trung niên, nhiều người dễ mệt hơn trước, bụng to lên hoặc cơ bắp teo đi. Họ cũng có thể thấy mình kém nhiệt tình hơn thường ngày, nhưng dễ cho rằng đó chỉ là do tuổi tác hoặc áp lực công việc. Nếu những triệu chứng này kéo dài, cần kiểm tra sức khỏe thay vì đơn thuần quy cho tuổi tác.
Một nguyên nhân có thể là “mãn dục nam”, tình trạng liên quan đến sự suy giảm nội tiết tố nam. Testosterone, một nội tiết tố nam, có xu hướng giảm dần theo tuổi tác; một số nam giới trải qua những thay đổi về thể chất và chức năng tình dục trong quá trình này. Dưới đây là các triệu chứng chính, cách chẩn đoán và kiểm soát.
Cơ bắp teo đi, ham muốn tình dục cũng giảm? Những dấu hiệu nghi ngờ “mãn dục nam”
Testosterone tham gia duy trì khối lượng cơ, mật độ xương, ham muốn tình dục và chức năng sinh sản. Không phải nam giới nào cũng nhận thấy thay đổi rõ rệt, nhưng khi nồng độ hormone này giảm theo tuổi tác, khối lượng cơ hoặc chức năng tình dục có thể thay đổi.
Theo tài liệu của Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hàn Quốc, các “triệu chứng nghi ngờ mãn dục nam” điển hình gồm giảm ham muốn tình dục, giảm tần suất cương cứng vào buổi sáng và suy giảm khả năng cương dương. Người bệnh cũng có thể giảm khối lượng và sức mạnh cơ bắp, tăng mỡ cơ thể; một số người than phiền về tình trạng mệt mỏi, giảm động lực và khó tập trung. Họ có thể dễ cáu gắt hơn trước, buồn bã không rõ lý do, lo âu hoặc thay đổi tâm trạng thất thường.
Đặc biệt, béo bụng cũng liên quan đến sự suy giảm nội tiết tố nam. Nam giới béo phì có khả năng có nồng độ testosterone thấp hơn, trong khi lượng mỡ cơ thể tăng có thể ảnh hưởng đến quá trình điều hòa hormone.
Tuy nhiên, mệt mỏi, béo bụng và thay đổi tâm trạng còn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác ngoài mãn dục nam. Thiếu ngủ hoặc căng thẳng cũng có thể gây mệt mỏi, khó tập trung; béo phì, tiểu đường hoặc rối loạn chức năng tuyến giáp cũng có thể gây những thay đổi thể chất tương tự.
Ngược lại, giảm ham muốn tình dục hoặc giảm tần suất cương cứng vào buổi sáng là những dấu hiệu tương đối quan trọng để nghi ngờ thiếu hụt testosterone. Nếu các triệu chứng này kéo dài, nên thăm khám bác sĩ chuyên khoa để xác định nguyên nhân.
Nghi ngờ mãn dục nam? Xét nghiệm máu để kiểm tra nồng độ hormone
Nếu nghi ngờ mãn dục nam, có thể xét nghiệm máu để kiểm tra nồng độ testosterone. Lượng testosterone tiết ra thay đổi trong ngày: thông thường, nồng độ cao vào buổi sáng rồi có xu hướng giảm dần. Vì vậy, máu thường được lấy vào buổi sáng để có kết quả xét nghiệm chính xác.
Năm 2025, Hiệp hội Sức khỏe Nam giới và Mãn dục nam Hàn Quốc đưa ra ngưỡng testosterone toàn phần dưới 3,5 ng/mL để nghi ngờ thiếu hụt nội tiết tố nam. Tuy nhiên, không thể chẩn đoán mãn dục nam chỉ dựa vào chỉ số này; cần xem xét cả các triệu chứng liên quan và kết quả xét nghiệm lặp lại.
Xét nghiệm được khuyến nghị thực hiện khi bụng đói, từ 7 đến 10 giờ sáng. Thiếu ngủ vào đêm trước khi xét nghiệm hoặc mắc bệnh cấp tính có thể khiến nồng độ hormone giảm tạm thời. Vì vậy, điều quan trọng là xét nghiệm lại vào những ngày khác nhau để kiểm tra kết quả.
Nếu kết quả cho thấy nồng độ thấp, cần xem xét cả những yếu tố có thể ảnh hưởng như béo phì, thuốc đang dùng và bệnh lý đi kèm. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể làm thêm xét nghiệm hormone để tìm nguyên nhân. Do đó, việc có nhiều câu trả lời phù hợp trong bảng tự đánh giá trên mạng hoặc chỉ một lần xét nghiệm cho kết quả hormone thấp không đồng nghĩa với việc cần điều trị bằng nội tiết tố nam ngay.
Giảm mỡ bụng, tập tăng sức mạnh cơ bắp: Bắt đầu bằng thay đổi lối sống
Nếu lo ngại nội tiết tố nam suy giảm, trước tiên nên xem lại cân nặng, việc vận động và thói quen ngủ. Đặc biệt, nếu bị béo bụng, giảm cân hợp lý và tăng hoạt động thể chất sẽ có ích. Giảm cân giúp cải thiện sức khỏe chuyển hóa nói chung và cũng có thể giúp tăng nồng độ testosterone bị giảm do béo phì.
Nên kết hợp tập aerobic với rèn luyện sức mạnh. Có thể chăm sóc sức khỏe tim phổi bằng cách đi bộ nhanh hoặc đạp xe, đồng thời tập các bài tăng sức mạnh như squat hoặc chống đẩy để ngăn ngừa mất khối lượng cơ.
Giấc ngủ cũng quan trọng. Thiếu ngủ và chứng ngưng thở khi ngủ có thể góp phần gây mệt mỏi, suy giảm chức năng tình dục. Nếu ngáy nhiều hoặc thức dậy vẫn không thấy khỏe khoắn, cần kiểm tra tình trạng giấc ngủ.
Nếu triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, nên thăm khám bác sĩ chuyên khoa, bên cạnh việc điều chỉnh lối sống. Nếu xét nghiệm xác nhận thiếu hụt nội tiết tố nam, bác sĩ có thể cân nhắc tổng thể triệu chứng và tình trạng sức khỏe để quyết định có điều trị hay không.
