Trong nhóm thực phẩm điển hình mà người mắc tiểu đường cần hạn chế, “bột mì” thường bị nhắc tên đầu tiên. Nhưng còn “trái cây” — thứ lâu nay vẫn được xem là biểu tượng của ăn uống lành mạnh — thì sao? Nhiều người cho rằng bột mì gây hại hơn, song một chuyên gia lại đưa ra cảnh báo khác: với bệnh nhân tiểu đường, trái cây có thể còn nguy hiểm hơn bột mì.
Giáo sư Lee Seung-hoon (Khoa Thần kinh, Bệnh viện Đại học Quốc gia Seoul) gần đây xuất hiện trên kênh YouTube “Knowledge Invitation Seat”, phân tích mức độ rủi ro mà “fructose” trong trái cây có thể gây ra cho người tiểu đường.
Ông nhấn mạnh: “Nếu hỏi giữa việc ăn bột mì và ăn trái cây, thứ nào tệ hơn đối với bệnh nhân tiểu đường, thì trái cây tệ hơn”.
Vì sao fructose là vấn đề?
Theo giáo sư Lee, phần lớn bột mì khi vào cơ thể sẽ chuyển thành glucose. Glucose là nguồn năng lượng mà mọi tế bào trong cơ thể — gồm não và cơ bắp — đều có thể sử dụng. Ngược lại, trái cây chứa khoảng một nửa glucose và một nửa fructose; trong đó, “fructose” chỉ được xử lý tại gan.
Ông cũng lưu ý một bất lợi khác của trái cây: đã ăn thì rất khó kiểm soát lượng. Giáo sư Lee nói: “Trái cây nhiều khi rất khó ăn một cái rồi dừng lại”, đồng thời cho biết: “Ngay cả quýt cũng vậy, định ăn một quả thôi nhưng rồi cứ với tay lấy tiếp. Đó là đã bị ‘nghiện’”. Điều này đồng nghĩa người ta có thể vô tình nạp vào lượng đường rất lớn.
Lượng fructose đi vào cơ thể quá mức như vậy sẽ tích tụ nguyên vẹn thành “mỡ” ở bụng và gan. Giáo sư Lee giải thích: “Gan có thể chuyển fructose thành lactate và dùng một phần làm năng lượng khi vận động, nhưng trong trạng thái không tập luyện, phần fructose còn lại sẽ chuyển thành mỡ với tốc độ rất nhanh”.
Ông liên hệ điều này với “xi-rô ngô hàm lượng fructose cao” — một trong những nguyên nhân chính khiến Mỹ trở nên béo phì. Trước đây, ngành đồ uống Mỹ đã đưa loại xi-rô ngô rẻ tiền chiết xuất từ nguồn ngô dồi dào vào hàng loạt sản phẩm như nước ngọt có ga nhằm giảm mạnh chi phí sản xuất. Khoảng 55% của loại xi-rô này chính là fructose.
Hiện nay, các loại đồ uống có bổ sung xi-rô ngô hàm lượng fructose cao được chỉ ra là nguyên nhân cốt lõi của vấn đề béo phì không chỉ ở Mỹ mà cả tại các quốc gia thu nhập thấp. Nói cách khác, việc ăn thật nhiều trái cây vì nghĩ là tốt cho sức khỏe có thể tạo ra kết quả tương tự như uống nước ngọt có ga.
Tuy vậy, ông không phủ nhận giá trị dinh dưỡng của trái cây. Giáo sư Lee nói: “Người ta nói ăn trái cây tốt không phải vì đường tốt, mà vì có rất nhiều vi chất dinh dưỡng, khoáng chất và nhiều loại vitamin”, đồng thời nhấn mạnh: “Nhưng fructose — thành phần tạo vị ngọt — không phải là thứ tốt cho sức khỏe”.
Tiểu đường có thể chữa khỏi không?
Vậy nếu quản lý tốt, tiểu đường có thể chữa khỏi không? Giáo sư Lee cho biết, bệnh tiểu đường cũng có thể đạt đến trạng thái gọi là “thuyên giảm” — tức phục hồi và duy trì tình trạng bình thường — thông qua quản lý nghiêm ngặt.
Ông nói: “Nếu sống với việc kiểm soát tốt, có thể sống đến cuối đời trong trạng thái không còn là tiểu đường”, đồng thời cho biết: “Ví dụ, với bệnh nhân có HbA1c là 7,3%, nếu yêu cầu điều chỉnh chế độ ăn và tập luyện, thì khoảng 30–40% bệnh nhân sẽ đưa được về mức bình thường”.
Đặc biệt, ông giới thiệu về một bệnh nhân: “HbA1c ở mức 9% nên tình trạng rất xấu, đến mức tưởng như cấp cứu tiểu đường, nhưng chỉ trong 6 tháng đã giảm xuống mức bình thường”, và cho biết thêm: “Sau đó duy trì trạng thái bình thường trong vài năm”.
Lối sống giúp ích cho người tiểu đường
Để quản lý tiểu đường, kiểm soát đường huyết là quan trọng nhất. Đường huyết rốt cuộc phụ thuộc vào việc quản lý lối sống. Để duy trì đường huyết ổn định, trước hết cần ăn uống đều đặn và kiểm soát việc dùng đồ ăn vặt. Ngoài ra, đi bộ khoảng 15 phút sau bữa ăn có thể giúp điều chỉnh đường huyết sau ăn.
Chế độ ăn cũng quan trọng trong quản lý tiểu đường. Giảm tỷ lệ carbohydrate làm tăng đường nhanh, và ưu tiên rau cùng protein là tốt nhất để ổn định đường huyết. Với chất béo, nên giảm tỷ lệ chất béo bão hòa và được khuyến nghị dùng các loại chất béo tốt như dầu ô liu. Béo phì là một trong những yếu tố điển hình làm tăng nguy cơ tiểu đường, vì vậy quản lý cân nặng cũng rất quan trọng.
